RST 


CHICKERING 


UC-NRLF 


SB    253    0^2 


Wjl^ 


Digitized  by  the  Internet  Archive 

in  2007  with  funding  from 

Microsoft  Corporation 


http://www.archive.org/details/firstlatinreaderOOchicrich 


FIRST    LATIN 
READER 


BY 

EDWARD   C.  CHICKERING,  Ph.D. 

HEAD    OF    THE   DEPARTMENT    OF   CLASSICAL    LANGUAGES    IN    JAMAICA    HIGH    SCHOOL 
NEW    YORK    CITY 


Membris  utimur  priusquam  didicimus  cuius  ea  causa  utilitatis  habeamus ' 


ILLUSTRATED 


CHARLES  SCRIBNER'S  SONS 

NEW   YORK  CHICAGO  BOSTON 


Copyright,  1917,  by 
CHARLES   SCRIBNER'S  SONS 


PREFACE 


cv 

This  little  book  owes  its  being  to  two  outstanding 
facts. 

(1)  Many  teachers,  whether  they  follow  the  direct 
method  or  not,  do  not  care  to  have  the  Gallic  War 
occupy  exclusively  the  field  of  second-year  Latin. 
They  will  welcome  a  reader  with  graded  syntax  and 
carefully  standardized  vocabulary  dealing  with  the 
substance  of  early  Roman  history. 

(2)  Our  Beginners'  Latin  by  the  Direct  Method 
assumes  that  at  least  a  large  part  of  the  second  year 
will  be  spent  in  abundant  reading  of  Roman  subject- 
matter,  with  direct-method  procedure  to  fix  by  drill 
the  principles  developed  in  the  first  year,  before  a  class 
is  introduced  to  Cicero.  No  book  to  serve  this  double 
purpose  has  hitherto  been  available. 

It  is  perforce  assumed,  if  the  reader  is  used  for  direct- 
method  teaching,  that  the  instructor  will  be  familiar 
with  such  general  and  specific  usages  as  are  set  forth 
in  our  Beginners'  Latin,  for  example.  There  is  so 
much,  however,  which  is  peculiar  to  this  book  that  it 
has  seemed  best  to  print  in  a  special  Introduction  the 
features  to  which  the  author  would  like  to  call  atten- 
tion. 

The  works  of  Lodge  and  of  Byrne  have  been  followed 
as  authoritative  in  their  respective  fields;  for  hidden 
quantities  Hale  and  Buck's  Grammar  has  been  the 

ill 

361365 


IV  PREFACE 

guide.  The  standard  texts  of  Lhomond,  and  of  Caesar 
and  Cicero  in  a  few  chapters,  have  been  modified  in 
so  far  as  the  plan  of  syntax  or  of  vocabulary  on  which 
this  book  is  based  has  made  it  necessary. 

The  limitation  in  the  earlier  chapters,  both  of  case 
and  of  tense  usages,  has  interfered  here  and  there  with 
an  idiomatic  Latin  style  and  is  responsible  for  the 
large  use  of  the  historical  present  in  the  earlier  parts 
of  the  narrative.  On  the  other  hand,  these  earlier 
chapters  provide  an  extensive  review  of  the  very  sim- 
plest constructions  developed  case  by  case.  The  pupil 
is  thus  given  confidence  at  the  start  by  finding  that  he 
knows  more  than  enough  to  read  these  first  stories 
easily. 

Grateful  acknowledgment  is  made  of  suggestions 
from  the  author's  colleagues,  Dr.  Harwood  Hoadley 
and  Dr.  Carl  A.  Krause.  The  music  has  been  har- 
monized and  largely  rewritten  by  Miss  Marie  F. 
MacConnell,  of  Jamaica  High  School,  without  whose 
assistance  this  feature  of  the  book  would  have  been 
impossible.  The  proof  has  been  read  by  Professor 
Lodge,  of  Columbia  University,  and  to  him  the  author 
I        is  indebted  for  various  suggestions  and  rectifications. 

E.  C.  C. 


CONTENTS 


PAGE 

Introduction xi 

Prolusio I 

Fabulae: 

I.     Ecce  Aeneas  in  Italia  .    .    .  ' 11 

II„    Amiilius  et  Numitor,  Romulus  et  Remus    ...  12 

III.  Romulus  Remum  Interficit:  Sablnae  Rapiuntur  14 

IV.  Tarpeia  Occlditur:  Romulus  Rex  Moritur   ...  15 
V.     Numa  Pompilius,  Secundus  Rex 18 

VI.     Tullus  Hostilius:  Horatil  et  Curiatii 19 

VII.     Horatil  Superant 22 

VIII.     Tullus  et  eius  Gloria  Belli 23 

IX.     Ancus  Marcius,  Romanorum  Rex  Quartus  ...  25 

X.     Tarquinius  Prlscus 26 

XI.     Servius  Tullius  Imperium  Suscipit 28 

XII.     De  Bove  ilia  et  de  Tulliae  Impietate 30 

XIII.  Tarquinius  Superbus:  Lucretia  . 31 

XIV.  Libri  Sibyllini:  Iunius  Brutus 32 

XV.     Reges  non  Restituuntur 34 

XVI.     Duo  Fortes  RomanI 36 

XVII.     Coriolanus 38 

XVIII.     Cincinnatus 40 

XIX.     M.  Furius  Camillus      41 

XX.     Roma  Servatur 43 

v 


vi  CONTENTS 

PAGE 

XXI.  Galli  Superantur 44 

XXII.  T.  Manlius  Torquatus ,    .    .    .  47 

XXIII.  De  Severitate  Romana 49 

XXIV.  P.  Valerius  Laevinus  et  Pyrrhus 50 

XXV.  Roman!  Pacem  Recusant 52 

XXVI.  C.  Fabricius  et  Pyrrhus 53 

XXVII.  Manius  Curius 55 

XXVIII.  Regulus  contra  Poenos  et  Serpentem     ...  57 

XXIX.  Regulus  apud  Poenos 58 

XXX.  Fabius  Cunctator 61 

XXXI.  Plura  de  Fabio 62 

XXXII.  Vale,  Fabi! 64 

XXXIII.  Hannibal  Terentium  Varronem  Superat     .    .  65 

XXXIV.  RomanI  Vires  Recuperant 67 

XXXV.  Casilini  Oppugnatio 68 

XXXVI.  Marcellus  in  Sicilia 70 

XXXVII.  P.  Cornelius  Sclpio  Africanus  Iuvenis     ...  72 

XXXVIII.  Sclpio  in  Hispania 73 

XXXIX.  Sclpio  Rex  esse  Recusat:  Socium  Capit     .    .  75 

XL.  Sclpio  in  Sicilia  et  in  Africa 76 

XLI.  Sclpio  Africanos  Vincit 78 

XLII.  Varia  de  Scipione 80 

XLIII.  De  Scipionis  Fratre  et  Filio      82 

XLIV.  Sclpio  ad  Reliquam  Vitam  Agendam  Rus  It  84 

XLV.  Tiberius  Gracchus 87 

XLVI.  Gaius  Gracchus 88 


CONTENTS  vii 

XLVII.     C.  Marius 90 

XLVIII.     Marius  Cimbros  Vincit 91 

XLIX.     Marl  Infelicitas 93 

L.     Qualis  Vir  Fuerit  Marius  . 94 

LI.     L.  Cornelius  Sulla 97 

LII.    Sulla:  Sertorius 98 

LIII.     Gnaeus  Pompeius 100 

LIV.     Pompeius  et  Piratae 101 

LV.     Pompei  Victoriae  et  Mors 103 

LVI.     C.  Iulius  Caesar 104 

LVII.     Caesaris  Cursus  Honorum 108 

LVIII.     De  Navibus  Venetorum 110 

LIX.     De  Britannia Ill 

LX.     De  Germanls -112 

LXI.  Considius  Consilium  Caesaris  Frustratur   .    .  114 

LXII.     Caesar  Aduatucos  Oppugnat 115 

LXIII.     De  Poena  Perfidiae 117 

LXIV.  De  Moribus  Gallorum:  de  Druidibus      ...  119 

LXV.     De  Aliis  Moribus  Gallorum 120 

LXVI.     De  Caesaris  et  Pompei  Inimlcitia 123 

LXVII.     Bella  Civilia  Conficiuntur 124 

LXVIII.     Contra  Caesarem  Fit  Coniuratio 126 

LXIX.     De  Morte  Caesaris 127 

LXX.     De  Caesaris  Ingenio 129 

LXXI.     M.  Cato:  Pueritia 130 

LXXII.     M.  Cato:  Mores 131 


yiii  CONTENTS 

PAGE 

LXXIII.     M.  Cato:  Mors 133 

LXXIV.     Marcus  Tullius  Cicero 134 

LXXV.     De  Sergio  Proavo  et  Catilina 135 

LXXVI.     Catilina  Opprimitur:  Cicero  Opprimitur    .    .  138 

LXXVIL     De  Morte  Ciceronis 140 

LXXVIII.     Quaedam  de  Ingenio  Ciceronis 141 

Appendix  Litterarum 143 

Carmina  Musicata 153 

Appendix  Grammaticus :  Etymologia 165 

Vocabula  Derivata 186 

Conspectus  Syntaxis 195 

Exempla  Probationis 207 

Index  Verborum 211 


INDEX  TABULARUM 


Aduatuci  (95) 
Aegyptus  (79) 
Aequi  (25) 
Africa  (35) 
Alba  Longa  (5) 
Allia  Flumen  (30) 
Alpes  Montes  (47) 
Anio  Flumen  (31) 
Apennlni  Montes 

(102) 
Appia  Via  (72) 
Ardea  (18) 
Argos  (38) 
Armenia  (74) 
Arpinum  (105) 
Asia  Minor  (16) 
Athenae  (106) 
Athesis  Flumen  (68) 
Bagrada  Flumen  (41) 
Belgium  (87) 
Britannia  (85) 
Brundisium  (73) 
Camertes  (69) 
Campania  (34) 
Cannae  (49) 
Canusium  (55) 
Capua  (8) 
Carnutes  (97) 
Carthago  (42) 
Carthago  Nova  (56) 
Casilinum  (52) 
Celtiberl  (57) 
Cimbri  (65) 
Clusium  (21) 
Clypea  (40) 
Collatia  (19) 
Corioli  (22) 


Cremona  (107) 
Cures  (9) 
Dae!  (103) 
Delphi  (20) 
Dyrrachium  (100) 
Ephesus  (15) 
Epirus  (33) 
Etruria  (14) 
Falerii  (26) 
Falernus  Ager  (48) 
FaliscI  (27) 
Fidenates  (11) 
Gabii  (17) 
Gades  (83) 
Gaetull  (64) 
Gallia  (28) 
Germania  (67) 
Graecia  (2) 
Helvetil  (94) 
Hibemia  (86) 
Hierosolyma  (76) 
Hispania  (45) 
Iudaea  (75) 
Lacedaemonii  (43) 
Latini  (12) 
Lavlnium  (4) 
Locri  (36) 
Macedonia  (61) 
Mauri  (58) 
Menapii  (93) 
Miletus  (82) 
Minturnae  (71) 
Mitylenae  (80) 
Nervii  (96) 
Nola  (51) 
Numidia  (63) 
Ostia  (13) 
ix 


Parthi  (98) 
Pharsalus  (78) 
Placentia  (108) 
Poeni  (39) 
Pomptinae  Paludes 

(101) 
Pontus  (70) 
Pyrenaei  Montes  (46) 
Rhenus  Flumen  (88) 
Rhodus  (81) 
Roma  (6) 

Rubico  Flumen  (99) 
Sabini  (7) 
Saguntum  (44) 
Samnium  (37) 
Sardinia  (62) 
Senones  (29) 
Sicilia  (24) 
Suebi  (91) 
Syracusae  (54) 
Syria  (60) 
Tarentum  (32) 
Tencteri  (90) 
Teutones  (66) 
Thessalia  (77) 
Tiberis  Flumen  (3) 
Troia  (1) 
Ubii  (92) 
Uslpetes  (89) 
Utica  (104) 
Veil  (10) 
Veneti  (84) 
Venusia  (50) 
Volsci  (23) 
Volturnus  Flumen 

(53) 
Zama  (59) 


X  INDEX  TABULARUM 

TABULA  I,  Page   17 

1.  Troia.  2.  Graecia.  6.  Roma.  15.  Ephesus.  16.  Asia  Minor.  20. 
Delphi. 

TABULA  II,  Page  21 

3.  Tiberis  Flumen.  4.  Lavinium.  5.  Alba  Longa.  7.  Sablni.  8.  Capua. 
9.  Cures. 

TABULA  III,  Page  35 

10.  Veil.  11.  FIdenae.  12.  Latini.  13.  Ostia.  14.  Etruria.  17.  Gabii. 
18.  Ardea.     19.  Collatia. 

TABULA  IV,  Page  45 

21.  Clusium.  22.  Corioll.  23.  Volsci.  24.  Sicilia.  25.  Aequi.  26. 
Falerii.    27.  Faliscl.    28.  Gallia.    29.  Senones.    30.  Allia  Flumen. 

TABULA  V,  Page  59 

_  31.  Anio  Flumen.  32.  Tarentum.  33.  Eplrus.  34.  Campania.  35. 
Africa.  36.  Locri.  37.  Samnites.  38.  Argos.  39.  Poenl.  40.  Clypea. 
41.  Bagrada  Flumen. 

TABULA  VI,  Page  71 

42.  CarthagS.  43.  Lacedaemonil.  44.  Saguntum.  45.  Hispania.  46. 
Pyrenaei  Montes.  47.  Alpes  Montes.  48.  Falernus  Ager.  49.  Cannae. 
50.  Venusia.   51.  Nola.   52.  Casillnum.   53.  Volturnus  Flumen. 

TABULA  VII,  Page  83 

54.  Syracusae.  55.  Canusium.  56.  Carthago  Nova.  57.  Celtiberi. 
58.  Mauri.    59.  Zama.    60.  Syria.    61.  Macedonia. 

TABULA  VIII,  Page  95 

62.  Sardinia.  63.  Numidia.  64.  Gaetuli.  65.  Cimbri.  66.  Teutones. 
f',7.  (itrmania.  68.  Athesis  Flumen.  69.  Camerium.  70.  Pontus.  71. 
Minturnae. 

TABULA  IX,  Page   107 

6.  R5ma.  72.  Appia  Via.  73.  Brundisium.  74.  Armenia.  75.  Iudaea. 
76.  Hicrosolyma.  77.  Thessalia.  78.  Pharsalus.  79.  Aegyptus.  80. 
Mitylenae.    81.  Rhodus.    82.  Miletus.    83.  Gades. 

TABULA  X,  Page  121 

84.  VriictT.  sr,  Britannia.  86.  Hibornia.  87.  Belgium.  88.  Rhenus 
FlOmen.  89.  Uripetfia.  90.  TSncteri.  91.  Suebl.  92.  Ubii.  93.  Menapil. 
<.M.  Hrlvctil.    (»r>.  Aduatuci.    96.  Nrrvii. 

TABULA  XI,  Page   137 

97.  CarniltSs.  96  Parthi.  90.  BubicS  Flumon.  100.  Dyrracliium. 
ioi.  Pomptlnae PalQdSa.  102.  Xpennlnl McmtSs.  103,  DScL  104.  Utlca. 
105.  Arplnum.    106.  AthSnae.    107.  Cremona.    108.  Plaoentia. 


INTRODUCTION 

It  is,  of  course,  assumed  that  a  teacher  using  this 
book  strictly  by  the  direct  method  will  have  in  mind 
always  the  underlying  principles  of  that  method, 
namely :  Direct  association  of  the  Latin  expression  and 
the  idea  it  represents;  Inductive  teaching  of  syntax; 
Translation  only  after  understanding;  Oral  practice 
before  writing. 

When  the  Reader  is  begun  the  class  will  have  been 
taught  at  least  the  forms  and  common  syntactical  uses 
of  words  declined  by  cases.  In  verbs  it  is  best  for 
them  to  know  the  indicative  and  infinitive  active;  but 
nothing  beyond  this  is  absolutely  essential.  In  fact, 
the  first  stories  can  be  read  with  a  much  more  limited 
equipment  than  this.  The  direct-method  attitude, 
which  means  handling  Latin  as  Latin,  is  the  single 
condicio  sine  qua  non  for  both  teacher  and  pupils. 

(1)  Method  of  Use. — In  the  earlier  stages  the 
stories  should  first  be  told  by  the  teacher,  the  pupils 
keeping  their  books  closed.  The  first  telling  may  be 
in  barest  outline,  the  second  and  third  and  fourth  with 
more  and  more  elaboration,  the  teacher  each  time  ap- 
proaching more  nearly  the  form  in  the  book.  Such 
new  words  as  have  not  by  that  time  become  intelligible 
to  the  class  must  then  be  explained  by  object,  action, 


Xll  INTRODUCTION 

synonym,  antonym,  Latin  definition,  in  every  case 
where  it  is  possible.  English  interpretation  is  a  last 
resort,  and  should  then  be  employed  only  sparingly 
and  in  the  form  of  paraphrase. 

A  lesson  may  be  regarded  as  learned  when  the  pupils 
can  tell  the  story  in  Latin  in  their  own  words  with 
reasonable  accuracy.  If  this  form  of  exercise  has  been 
largely  employed  in  the  first  year  it  will,  of  course,  be 
easy  to  continue  it  as  the  regular  procedure,  not  only 
through  the  second  year,  but  through  the  third  and 
fourth.  This  work  should  be  individual  and  oral. 
Three  or  four  pupils  may  be  appointed  beforehand  to 
tell  the  story  the  following  day.  A  final  exercise  may 
well  be  a  rewriting  by  the  whole  class  in  their  own 
words.  Obviously  this  form  of  oral  recitation  cannot 
be  used  by  every  pupil  on  every  lesson. 

There  are  many  things  which  must  supplement  this 
retelling.  Some  of  them  are  given  in  the  form  of  an 
exercise  with  each  lesson  of  the  book.  It  will  be  need- 
ful to  work  these  through  beforehand  with  the  class, 
at  least  in  part,  and  especially  when  a  new  form  of 
problem  appears.  They  will  provide  enough  home 
work  in  themselves,  especially  if  there  is  constantly 
borne  in  mind  the  direction  accompanying  Lesson  I, 
as  to  the  memorizing  of  definitions  and  of  derivations. 

The  assigning  of  some  definite  home  work  each  day 
is  essential,  and  it  should  be  tested,  most  easily  by  five 
or  ten  minutes  of  writing  at  the  beginning  of  the  reci- 
tation. This  will  leave  the  major  part  of  the  hour  for 
teaching,  but  this  must  not  degenerate  into  preaching 
on  the  part  of  the  teacher.     More  than  half  of  each 


INTRODUCTION  Xlll 

recitation  the  pupils  should  be  writing  or  speaking,  the 
teacher  acting  as  their  guide.  In  addition  to  the  story- 
telling already  spoken  of,  there  may  be  recitation  of 
larger  or  smaller  units  of  Latin  committed  to  memory, 
either  from  the  stories  or  from  the  appendix,  and  even 
paradigms;  each  kind  of  thing  the  pupil  learns  should 
be  used,  in  so  far  as  may  be,  for  oral  as  well  as  for 
written  recitation. 

There  remain  the  two  matters  of  " composition"  and 
translation.  If  the  retelling  of  the  stories  is  not  deemed 
sufficient  to  meet  the  requirements  of  the  former,  the 
syntax  lists  in  the  latter  part  of  the  book  supply  the 
necessary  material.  Give  the  pupil  the  essential  word 
and  require  him  to  complete  a  sentence  by  use  of  the 
appropriate  cases;  or  demand  original  sentences  to 
parallel  those  in  the  Conspectus  of  Syntax,  both  for 
noun  and  for  verb  constructions;  or,  again,  give  him 
such  sentences  as  are  found  in  the  specimen  examina- 
tion papers,  question  7,  where  correct  words  or  ter- 
minations are  needed  to  fill  the  blank  spaces.  More 
formal  composition  than  this  is  not  desirable  in  second- 
year  work. 

As  for  translation  into  English,  it  should  not  be 
undertaken  as  a  formal  exercise  before  the  second  half 
of  the  second  year,  and  then  not  more  than  once  or 
twice  a  week.  The  pupils  are  not  ready  for  it  sooner. 
It  is  a  distinct  art  in  itself.  When  it  is  done,  it  should 
first  take  the  form  of  paraphrase  and  approach  more 
closely  the  exact  equivalence  of  the  Latin  as  the  weeks 
go  on.  No  word  must  be  spoken  that  is  not  idiomatic 
English;  it  is  better  to  have  nothing  at  all,  if  the  alter- 


XIV  INTRODUCTION 

native  must  be  the  jargon  which  unhappily  the  con- 
ventional procedure  so  frequently  produces.  The  aim 
should  always  be  to  have  the  translation  an  expression 
in  most  fitting  English  of  Latin  already  understood. 
And  while  the  acquisition  of  the  power  to  translate 
well  is  a  most  desirable  thing,  it  must  not  be  forgotten 
that  the  greatest  value  in  Latin  study  lies  not  in  trans- 
lation, but  in  the  development  of  the  thought  processes 
which  the  character  of  the  language  compels. 

(2)  Prolusio. — This  is  intended  mainly  for  vocabu- 
lary drill,  and  should  consequently  be  memorized,  at 
least  to  a  considerable  extent.  It  contains  only  the 
words  which,  according  to  Lodge,  occur  one  hundred 
times  or  more  in  high-school  Latin;  and  it  contains  all 
the  words  which  do  so  occur.  In  substance  it  is  an 
epitome  of  the  entire  text  which  follows.  It  is  believed 
that  the  process  of  developing  the  sentence  is  so  simple 
that  it  can  be  understood  by  the  pupil  with  ease,  of 
course  without  translation.  Like  the  rest  of  the  book, 
it  can  be  used  according  to  the  translation  method,  if 
the  teacher  wishes  to  make  no  use  at  all  of  the  direct 
procedure. 

(3)  Tabulae. — Each  map,  generally  speaking,  meets 
the  needs  of  seven  lessons.  The  places  are  numbered 
in  the  order  of  occurrence  in  the  text,  and  may  be  iden- 
tified by  use  of  the  double  index  at  the  beginning  of 
the  book.  Only  places  mentioned  in  the  text  are  in- 
dicated. In  general,  numbers  placed  beside  dots  indi- 
cate towns  or  cities;  numbers  in  circles  show  tribes  or 
nations;  numbers  in  rayed  circles  indicate  countries  of 
great  or  indefinite  extent. 


INTRODUCTION  XV 

(4)  Text. — Most  of  the  stories  are  from  Viri  Romae, 
rewritten  enough  to  meet  the  plan  adopted  for  syntax 
and  for  vocabulary.  Some  passage's  are  from  Caesar, 
and  one  or  two  from  Cicero.  The  sententiae  at  the  be- 
ginning of  the  lessons  are  such  as  should  form  a  part 
of  the  memorized  Latin  of  every  pupil. 

(5)  Vocabulary  of  the  Text. — There  are  roughly 
1,G00  words  used.  These  include  all,  without  excep- 
tion, in  the  Lodge  list  of  1,000  for  the  first  two  years 
of  Latin,  about  500  of  the  Lodge  list  of  1,000  for  Cicero 
and  Vergil,  and  no  others  except  about  100,  each  one 
of  which  is  a  derivative  of  one  of  the  other  1,500  used. 
These  latter  hundred  are  all  explained  in  the  special 
excursus  on  derivation.  After  the  first  few  lessons 
each  story  contains  from  ten  to  fifteen  new  words,  until 
with  Lesson  LX  all  in  the  Lodge  list  of  1,000  have  been 
used.  Each  word  is  printed  in  heavy  type  on  its  first 
occurrence. 

(6)  Syntax  of  the  Text. — The  usages  are  generally 
limited  to  Byrne's  selection  for  the  first  two  years.  In 
case  of  an  exception,  full  explanation  is  made  in  a  foot- 
note. The  first  two  lessons  contain  only  the  nomina- 
tive and  accusative  cases,  and  in  verbs  the  present 
indicative,  imperative,  and  infinitive  active.  Cases  or 
tenses  are  then  added,  one  by  one,  as  follows: 

In  Lesson  III  genitives  are  added.  From  Lesson  III 
the  preterit  tense,  the  passive  voice,  the  participles, 
have  been  used  sporadically,  and  in  each  instance  ex- 
plained in  a  foot-note.  By  Lesson  VII  their  form  and 
use  are  assumed  to  be  understood.  This  plan  of  in- 
troducing new  forms  occasionally  before  they  are  used 


XVI  INTRODUCTION 

freely  and  an  understanding  of  them  assumed  is  fol- 
lowed throughout  the  text.  In  Lesson  XII  the  use  of 
the  ablative  with  prepositions  is  regarded  as  under- 
stood, and  in  Lesson  XIII  the  dative  case  in  its  various 
uses.  At  Lesson  XVIII  all  case  constructions  are 
expected  to  be  intelligible,  except  the  ablative  abso- 
lute. 

From  Lesson  XXIII  all  tenses  of  the  verb,  in  all 
moods  except  the  subjunctive,  are  assumed  to  be 
known.  In  Lesson  XXXI  is  introduced  the  present 
subjunctive  in  indirect  questions  and  in  purpose  clauses. 
In  Lesson  XXXVI  are  added  result  clauses,  clauses 
with  cum,  and  subordinate  clauses  in  indirect  discourse. 
Lesson  XLI  brings  the  other  tenses  of  the  subjunctive, 
and  the  conjunctions  quod,  etsi,  and  dum.  Lesson  LI 
introduces  the  last  separate  phenomenon  of  syntax, 
the  ablative  absolute. 

(7)  Direct  Method  Apparatus. — The  sets  of  ques- 
tions and  exercises  given  with  each  lesson  are  thought 
to  be  sufficient  in  amount  and  variety  to  provide  ade- 
quate drill  for  a  year's  work.  The  teacher  need  not, 
of  course,  be  bound  to  them,  but  may  regard  them  as 
merely  suggestive,  and  make  as  many  more  of  any 
kind,  or  with  any  lesson,  as  he  may  see  fit.  To  facili- 
tate their  use,  especially  if  some  of  the  lessons  are  not 
read  in  the  year's  course,  there  is  here  given  a  sum- 
mary of  the  types  of  exercise,  by  lessons: 

(a)  General  questions  to  illustrate  case  usages  and 
test  an  understanding  of  the  narrative:  Lesson  1,  2,  3, 
4,  5,  6,  9, 10, 13, 14, 17,  20,  21,  28,  30,  56,  64,  70,  75,  76. 

(b)  Declension  in  sentences:  4,  5,  9,  10,  12,  15,  18, 


INTRODUCTION  XV11 

22,  27,  39,  40,  41,  42,  43,  44,  45,  46,  47,  48,  49,  50,  60, 
72,  78. 

(c)  Adjectives,  declension  and  comparison:  14,  18, 
22,  27,  39,  40,  41,  42,  43,  44,  45,  46,  47,  48,  49,  50,  60, 
70,  72. 

(d)  Principal  parts:  7,  12,  15,  16,  23,  25,  26,  36,  39, 
40,  41,  42,  43,  44,  45,  46,  47,  48,  49,  50,  78. 

(e)  Conjugation  of  verbs:  58,  66,  67. 

(f)  Change  of  voice:  8,  19,  24,  29,  57. 

(g)  Change  of  tense:  16,  23,  26,  29. 

(h)  Indirect  discourse:  6,  8,  24,  28,  33,  34,  35,  37,  38. 

(i)   Indirect  questions:  31,  32,  33,  34,  35,  61. 

(j)   Purpose  clauses:  31,  32,  33,  34,  35,  61. 

(k)  Various  verb  constructions:  39,  40,  41,  42,  43, 
44,  45,  46,  47,  48,  49,  50,  51,  52,  53,  54,  55,  62,  63,  68, 
69,  73,  77. 

(/)  Participles:  7,  16,  23,  25,  26,  36,  51,  52,  53,  54, 
55,  62. 

(m)  Ablative  absolute:  51,  52,  53,  54,  55,  62,  63,  68, 
69,  73,  77. 

(n)  Breaking  up  sentences:  71,  74. 

(o)  Prepositions:  11. 

(p)  Numerals:  59. 

(q)  The  suggestion  made  at  the  end  of  Lesson 
I,  regarding  definitions  and  derivations,  should  be 
followed  extensively.  Being  constantly  required  to 
search  for  this  sort  of  information  will  develop  in  the 
pupils  habits  of  much  value. 

(8)  Forms. — The  principle  of  declension  in  sen- 
tences, which  means  the  combining  of  form  and  syn- 
tax in  the  learning  of  the  paradigms,  has  been  followed 


XV111  INTRODUCTION 

for  nouns,  the  kernels  of  the  formulae  being  generally 
repeated  from  our  Beginners'  Latin.  The  pronominal 
and  descriptive  adjectives  must  be  memorized  with  the 
rest  of  the  formulae,  to  provide  models  for  the  com- 
binations the  pupils  are  to  use  freely  both  orally  and 
in  writing. 

(9)  Syntax. — Instead  of  rules,  examples  are  given 
of  the  various  usages  selected  for  the  first  two  years' 
work,  with  their  appropriate  question-words.  In  the 
lists  of  verbs  and  adjectives  followed  by  cases  other 
than  the  accusative,  the  pupil  as  a  result  of  his  own 
searching  will  soon  become  familiar  with  the  most 
important.  There  are  no  exceptions  to  disturb  him, 
nor  lists  of  English  meanings  which  by  their  very  in- 
definiteness  are  often  grossly  misleading.  The  exam- 
ples given  are  generally  either  first  occurrences  in  this 
book,  or  sentences  taken  from  Harper's  Dictionary; 
pupils  will  find  for  themselves  many  more  instances  of 
the  most  common  constructions  in  the  later  lessons  of 
the  book. 

(10)  General  Vocabulary. — The  giving  of  Eng- 
lish meanings  is  contrary  to  the  practice  of  English 
direct-method  books  in  Latin,  but  in  accord  with  the 
usage  of  American  direct-method  books  in  German 
and  in  French.  Its  adoption  in  this  book  is  justified 
on  the  following  grounds: 

All  the  reading  lessons  are  first  to  be  taught  by 
word  of  mouth,  and  interpreted  altogether  without  the 
help  of  the  Index  Verborum.  This  is  to  be  used,  aside 
from  the  light  it  throws  on  forms,  derivation,  and  defi- 
nition, for  purposes  of  reference.     It  is  here  that  the 


INTRODUCTION  XIX 

pupil  may  refresh  his  memory  of  what  was  done  in 
the  class,  and  make  definite  any  ideas  which  were  then 
perhaps  not  clearly  understood. 

The  constant  use  of  Latin  during  the  recitation,  and 
insistence  upon  the  idea  of  Latin  understood  as  Latin, 
which  idea  should  have  been  fixed  firmly  in  the  first 
year's  work,  will  counteract  any  tendency  to  try  to 
translate  what  is  not  understood.  Furthermore,  in  the 
latter  part  of  the  second  year  translation  as  an  art  is 
taught,  in  occasional  lessons,  and  it  then  becomes 
essential  to  have  a  single  basic  English  equivalent 
available. 

English  meanings  are  not  given  for  words  listed  in 
the  tables  of  derivatives,  nor  for  compounds  where  the 
meaning  is  obvious  from  the  component  elements. 

The  genitive  plural  of  third-declension  nouns  is  given 
for  accuracy.  All  forms  are  always  printed  in  full. 
Prepositional  compounds,  and  specialized  case-forms, 
are  indented  under  the  simple  words  from  which  they 
come.  The  purpose  is  similar  to  that  followed  for 
derivatives.  Synonyms  and  antonyms  are  provided 
as  extensively  as  possible.  Words  in  the  Lodge  list  of 
1,000  for  the  first  two  years  are  distinguished  by  special 
type.     The  lesson  of  first  occurrence  is  indicated. 

(11)  Derivatives. — These  lists  are  primarily  a  sup- 
plement to  the  general  vocabulary.  In  the  matter  of 
prefixes,  and  here  again  with  suffixes,  no  direct  infor- 
mation is  given  when  the  pupil  can  be  taught  to  get  it 
for  himself.  After  a  few  searches  for  a  derived  word, 
even  the  laziest  pupil  will  learn  the  principle  of  its 
formation,  in  self-defence;  and  in  a  short  time  he  will 


XX  INTRODUCTION 

have  built  up  a  usable  body  of  information  which  will 
lead  to  constantly  increasing  power.  No  derivatives 
are  listed  as  such  unless  their  base  words  also  are  in 
the  text. 

(12)  Specimen  Examination  Papers. — These  pa- 
pers are  composites  of  those  recently  given  by  the 
Regents  of  the  University  of  the  State  of  New  York, 
covering  two  years  of  work  by  the  direct  method.  A 
few  slight  changes  have  been  made  in  their  form  and 
content,  but  not  enough  to  make  any  essential  differ- 
ence in  their  range  or  difficulty. 

(13)  Appendix  Litterarum. — Some  of  these  pas- 
sages are  printed  because  they  are  the  common  prop- 
erty of  those  who  have  completed  the  usual  course  in 
high-school  Latin ;  some  because  they  are  so  well  known 
or  so  exceptionally  beautiful  that  they  are  well  worth 
the  effort  required  to  memorize  them.  There  is  no 
exercise  more  profitable  to  any  one  learning  a  language 
than  the  verbatim  memorizing  of  large  amounts  of  its 
choicest  literature. 

(14)  Songs  are  an  additional  means  of  adding  life 
and  variety  to  the  recitation.  The  music  of  these 
selections  has  been  specially  arranged  with  a  view  to 
their  use  in  classes.  Many  of  them,  moreover,  are 
worth  while  for  their  words  alone,  and  of  course  the 
musical  accompaniment  renders  them  much  easier  to 
retain  in  memory. 


FIRST  LATIN  READER 


FIRST  LATIN  READER 

PROLUSIO 

(1)  Asia  est  terra.  Asia  est  magna  terra.  Asia 
urbes  habuit.  Asia  multas  urbes  habuit.  Asia  mul- 
tas urbes  iam  habuerat.  Asia  multas  urbes  iam  per 
longum  tempus  habuerat. 

Asia  est  magna  terra  quae  multas  urbes  iam  5 
per  longum  tempus  habuerat. 

(2)  Troia  fuit  urbs.  Ad  Troiam  bellum  gerebant. 
Ad  Trdiam  milites  bellum  gerebant.  Troia  fuit  urbs 
ubi  milites  bellum  gerebant.  Milites  fines  tenere  vo- 
luerunt. Milites  fines  suos  tenere  voluerunt.  Milites  io 
fines  suos  tenere  voluerunt  in  Asia.  Troia  fuit  urbs 
ubi  milites  bellum  gerebant  quod  fines  suos  tenere 
voluerunt  in  Asia. 

Troia  fuit  urbs  ubi  milites  bellum  gerebant 
quod  fines  suos  tenere  voluerunt  in  Asia,  ilia  is 
magna  terra  quae  multas  urbes  iam  per  longum 
tempus  habuerat. 

(3)  Aeneas  fuit  vir.     Aeneas  fuit  vir  magnae  vir- 
tutis.     Aeneas    Troiam    rellquit.     Aeneas    ad    aliam 
clvitatem    suos    tulit.     Aeneas    ad    aliam    clvitatem,  20 
Troia  relicta,  suos  tulit.     Aeneas,  vir  magnae  virtutis, 
ad  aliam  clvitatem,  Troia  relicta,  suos  tulit. 

1 


2  FIRST   LAYTX   READER 

Aeneas,  vir  magnae  virtiitis,  ad  aliam  civita- 

tem,  Troia  relicta,  suos  tulit.    Troia  fuit  urbs  ubi 

25  mllites  bellum  gerebant  quod  fines  suos  tenere 

voluerunt  in  Asia,  ilia  magna  terra  quae  multas 

urbes  iam  per  longum  tempus  habuerat. 

(4)  Italia  est  terra.     Italiam  manus  hominum  pe- 

tivit.     Italiam  manus  ilia  hominum  navibus  petlvit. 

30  Italiam    manus    ilia    hominum    cum    Aenea    petlvit. 

Italia  est  ea  terra  quam  manus  ilia  hominum  navibus 

cum  Aenea  petlvit. 

Italia  est  ea  terra  quam  manus  ilia  hominum 
navibus  petlvit,  cum  Aeneas,  vir  magnae  vir- 
35  tutis,   ad  aliam  civitatem,  Troia  relicta,   suos 

tulit.  Troia  fuit  urbs  ubi  mllites  bellum  gere- 
bant quod  fines  suos  tenere  voluerunt  in  Asia, 
ilia  magna  terra  quae  multas  urbes  iam  per 
longum  tempus  habuerat. 

40  (5)  Latinus  non  fuit  hostis.  Latlnus  Aenean  socium 
fieri  iussit.  Latlnus  ipse  Aenean  socium  in  Italia  turn 
fieri  iussit.  Latinus  Aenean  una  cum  suls  copiis  socium 
fieri  iussit.  Nee  hostis  fuit  Latinus,  sed  Aenean  una 
cum  suls  copiis  ipse  socium  in  Italia  turn  fieri  iussit. 

45  Cum  Aenea  bellum  non  gessit.  Sic  fecit  ne  cum  eo 
bellum  gereret. 

Nee  hostis  fuit  Latinus,  sed  Aenean  una  cum 

suls  copiis  ipse  socium  in  Italia  turn  fieri  iussit: 

sic  fecit  ne  cum  eo  bellum  gereret.     Italia  est 

50  ea  terra  quam  manus  ilia  hominum   navibus 


PROLUSIO  3 

petivit,  cum  Aeneas,  vir  magnae  virtutis,  ad 
aliam  civitatem,  Troia  relicta,  suos  tulit.  Troia 
fuit  urbs  ubi  mllites  bellum  gerebant  quod  fines 
suos  tenere  voluerunt  in  Asia,  ilia  magna  terra 
quae  multas  urbes  iam  per  longum  tempus55 
habuerat. 

(6)  Quis  fuit  Mars?  Mars  fuit  deus.  Mars  fuit 
belli  deus.  Mars  fuit  belli  deus,  ac  armorum  exer- 
cituum  castrorum.  Mars  virtutem  consiliumque  dedit. 
Mars  Latino  virtutem  consiliumque  dedit.  Latinus6o 
ilia  loca  tenebat.  Latlnus  fuit  vir  qui  ilia  loca  tenebat. 
Mars  virtutis  consilique  plus  Latino  quam  alils  dedit. 
Mars  virtutis  consilique  plus  Latino,  viro  qui  ilia  loca 
tenebat,  quam  alils  dedit. 

Quis  fuit  Mars  ?     Fuit  belli  deus,  ac  armorum  65 
exercituum  castrorum:    virtutis  consilique  plus 
Latino,  viro  qui  ilia  loca  tenebat,  quam  alils 
dedit.     Nee  hostis   fuit   Latlnus,    sed   Aenean 
una  cum  suls  copils  ipse  socium  in  Italia  turn 
fieri  iussit:    sic  fecit  ne  cum  eo  bellum  gereret.  70 
Italia  est  ea  terra  quam  manus  ilia  hominum 
navibus  petivit,  cum  Aeneas,  vir  magnae  vir- 
tutis,  ad  aliam  civitatem,  Troia  relicta,   suos 
tulit.     Troia  fuit  urbs  ubi  mllites  bellum  gere- 
bant quod  fines  suos  tenere  voluerunt  in  Asia,  75 
ilia   magna   terra  quae   multas  urbes  iam  per 
longum  tempus  habuerat. 

(7)  Romulus     urbem    paraverat.     Romulus     hanc 
urbem  (Romam)  sibi  paraverat.     Quis  fuistl  tu,  Ro- 


4  FIRST  LATIN  READER 

so  mule?     Multum    potuistl.     Pater    tuus    fuit    Mars. 
Tantum  potuistl  quod  pater  tuus  fuit  Mars. 

Romulus  hanc  urbem  sibi  paraverat.  Quis 
fuistl  tu.,  Romule  ?  Tantum  potuistl  quod  pater 
tuus  fuit  Mars.     Quis  fuit  Mars?     Fuit  belli 

85  deus,  ac  armorum  exercituum  castrorum:    vir- 

tutis  consilique  plus  Latino,  viro  qui  ilia  loca 
tenebat,  quam  alils  dedit.  Nee  hostis  fuit 
Latlnus,  sed  Aenean  una  cum  suls  cophs  ipse 
socium  in  Italia  turn  fieri  iussit:    sic  fecit  ne 

90  cum  eo  bellum  gereret.     Italia  est  ea  terra  quam 

manus  ilia  hominum  navibus  petlvit,  cum 
Aeneas,  vir  magnae  virtutis,  ad  aliam  civitatem, 
Troia  relicta,  suos  tulit.  Troia  fuit  urbs  ubi 
mllites  bellum  gerebant  quod  fines  suos  tenere 

95  voluerunt  in  Asia,  ilia  magna  terra  quae  multas 

urbes  iam  per  longum  tempus  habuerat. 

(8)  Roma  est  urbs.  Roma  est  nunc  prima  in  Italia. 
Roma  est  nunc  prima  inter  omnes  urbes.  Roma  est 
nunc  prima  inter  omnes  totlus  Italiae  urbes.  Haec 
looeadem  urbs  est  nunc  prima  inter  omnes  totlus  Italiae 
urbes.  Eo  tamen  tempore  non  tanta  fuit,  Hoc  im- 
perium  prlmum  non  habuit.  Qua  de  causa  Romulus 
bellum  gessit.  Romulus  multos  dies  bellum  gessit. 
Huius  etiam  imperl  causa  Romulus  multos  dies  bellum 
los  gessit. 

Roma:  haec  eadem  urbs  est  nunc  prima  inter 
omnes  totlus  Italiae  urbes;  eo  tamen  tempore  non 
tanta  fuit;  huius  etiam  imperl  causa  Romulus 
multos  digs  bellum  gessit.     Romulus  hanc  urbem 


PROLUSIO  5 

sibi  paraverat.     Quis  fuisti  tu,  Romule?    Tan- no 
turn  potuisti  quod  pater  tuus  fuit  Mars.     Quis 
fuit  Mars?     Fuit  belli  deus,  ac  armorum  exer- 
cituum    castrorum:     virtutis    consillque    plus 
Latino,  viro  qui  ilia  loca  tenebat,  quam  aliis 
dedit.     Nee  hostis   fuit  Latlnus,   sed   Aenean  115 
una  eum  suis  cophs  ipse  socium  in  Italia  turn 
fieri  iussit:   sic  fecit  ne  cum  eo  bellum  gereret. 
Italia  est  ea  terra  quam  manus  ilia  hominum 
navibus  petlvit,  cum  Aeneas,  vir  magnae  vir- 
tutis,  ad  aliam  clvitatem,  Troia  relicta,  suos  120 
tulit.     Troia  fuit  urbs  ubi  mllites  bellum  gere- 
bant  quod  fines  suos  tenere  voluerunt  in  Asia, 
ilia  magna  terra  quae  multas  urbes  iam  per 
longum  tempus  habuerat. 

(9)  Brutus  multa  fecit.     Brutus  pro  re  publica  multa  125 
fecit.     Ante    eum    populus   non   habuerat   clvitatem. 
Ante  eum  populus  nullam  habuerat  clvitatem.     Ille 
populo  Romam  dedit. 

Brutus  pro  re  publica  multa  fecit.  Ante  eum 
populus  nullam  habuerat  civitatem ;  ille  populo  130 
Romam  dedit.  Roma:  haec  eadem  urbs  est 
nunc  prima  inter  omnes  totius  Italiae  urbes; 
eo  tamen  tempore  non  tanta  fuit;  huius  etiam 
imperi  causa  Romulus  multos  dies  bellum  gessit. 
Romulus  hanc  urbem  sibi  paraverat.  Quis  135 
fuisti  tu,  Romule?  Tantum  potuisti  quod 
pater  tuus  fuit  Mars.  Quis  fuit  Mars?  Fuit 
belli  deus,  ac  armorum  exercituum  castrorum: 
virtutis  consillque  plus  Latino,  viro  qui  ilia  loca 


b  FIRST  LATIN  READER 

140  tenebat,    quam    aliis    dedit.     Nee    hostis    fuit 

Latlnus,  sed  Aenean  una  cum  suis  eopiis  ipse 
socium  in  Italia  turn  fieri  iussit:  sic  fecit  ne 
cum  e5  bellum  gereret.  Italia  est  ea  terra 
quam  manus  ilia  hominum  navibus  petivit,  cum 

.45  Aeneas,  vir  magnae  virtutis,  ad  aliam  civitatem, 

Troia  relicta,  suos  tulit.  Troia  fuit  urbs  ubi 
milites  bellum  gerebant  quod  fines  suos  tenere 
voluerunt  in  Asia,  ilia  magna  terra  quae  multas 
urbes  iam  per  longum  tempus  habuerat. 

150  (10)  Caesar  egit.  Non  ut  Cicero  egit.  Non  hoc 
modo  egit  Caesar.  Caesar  imperium  petivit.  Caesar 
sibi  summum  imperium  petivit.  Caesar  sibi  summum 
imperium  magno  animo  petivit.  Legiones  in  Galliam 
misit.     Legatr  Romam  venerunt.     LegatI  ab  omnibus 

i55terris  Romam  venerunt.  LegatI  ex  omnibus  reliquls 
urbibus  Romam  venerunt.  Ab  omnibus  terrls,  ex  omni- 
bus reliquls  urbibus  Romam  venerunt  legatl. 

Non  hoc  modo  (ut  Cicero)  egit  Caesar,  qui 
sibi  summum  imperium  magn5  animo  petivit; 

160  legiones  in  Galliam  misit,  ab  omnibus  terrls,  ex 

omnibus  reliquls  urbibus  Romam  venerunt 
legatl.  Brutus  pro  re  piiblica  multa  fecit. 
Ante  eum  populus  nullam  habuerat  civitatem; 
ille  populo  Romam  dedit.     Roma:  haec  eadem 

165  urbs  est  nunc  prima  inter  omnes  totlus  Italiae 

urbes;  eo  tamen  tempore  non  tanta  fuit;  huius 
etiam  imperi  causa  Romulus  multos  dies  bellum 
gessit.  Romulus  hanc  urbem  sibi  paraverat. 
Quis  f uisti  tu,  Romule  ?    Tantum  potuistl  quod 


PROLUSIO  7 

pater  tuus  fuit  Mars.     Quis  fuit  Mars  ?     Fuit  170 
belli  deus,  ac  armorum  exercituum  castrorum: 
virtutis  consilique  plus  Latino,  viro  qui  ilia  loca 
tenebat,    quam    aliis    dedit.     Nee    hostis    fuit 
Latinus,  sed  Aenean  una  cum  suis  copiis  ipse 
socium  in  Italia  turn  fieri  iussit:    sic  fecit  ne  175 
cum   eo   bellum   gereret.     Italia   est   ea   terra 
quam    manus    ilia    hominum    navibus    petivit, 
cum   Aeneas,    vir   magnae   virtutis,    ad    aliam 
civitatem,  Troia  relicta,  suos  tulit.     Troia  fuit 
urbs  ubi  milites  bellum  gerebant  quod  fines  suos  iso 
tenere  voluerunt  in  Asia,  ilia  magna  terra  quae 
multas  urbes  iam  per  longum  tempus  habuerat. 

(11)  Cicero  dixit:  "Ego  altus  sum."  "Omnes  me 
vident."  "Ego  tarn  altus  sum  ut  omnes  me  videant.,, 
"  De  re  publica  agitur."  "  De  nostra  re  publica  agitur."  iss 
"Mea  non  videtur  virtus."  "Non  mea,  popule  Ro- 
mane,  sed  vestra  videtur  virtus."  "Dico  ut  non  mea, 
popule  Romane,  sed  vestra  videatur  virtus."  "Si  de 
nostra  re  publica  agitur,  dico  ut  non  mea,  popule 
Romane,  sed  vestra  videatur  virtus."  190 

Cicero  dixit:  "Ego  tam  altus  sum  ut  omnes 
me  videant;  et  si  de  nostra  re  publica  agitur, 
dico  ut  non  mea,  popule  Romane,  sed  vestra 
videatur  virtus."  Non  hoc  modo  egit  Caesar, 
qui  sibi  summum  imperium  magno  animo  peti-  195 
vit;  legiones  in  Galliam  misit,  ab  omnibus  terris, 
ex  omnibus  reliquis  urbibus  Romam  venerunt 
legati.  Brutus  pro  re  publica  multa  fecit.  Ante 
eum  populus   nullam  habuerat  civitatem;   ille 


8  FIRST  LATIN  READER 

200  populo    Romam    dedit.     Roma:    haec    eadem 

urbs  est  nunc  prima  inter  omnes  totlus  Italiae 
urbes;  eo  tamen  tempore  non  tanta  fuit;  huius 
etiam  imperi  causa  Romulus  multos  dies  bellum 
gessit.     Romulus  hanc  urbem   sibi  paraverat. 

205  Quis    fuistl    tu,    Romule?    Tantum    potuistl 

quod  pater  tuus  fuit  Mars.  Quis  fuit  Mars? 
Fuit  belli  deus,  ac  armorum  exercituum  cas- 
trorum:  virtutis  consillque  plus  Latino,  viro 
qui  ilia  loca  tenebat,  quam  alils  dedit.     Nee 

210  hostis  fuit  Latinus,  sed  Aenean  una  cum  suls 

copils  ipse  socium  in  Italia  turn  fieri  iussit:  sic 
fecit  ne  cum  e5  bellum  gereret.  Italia  est  ea 
terra  quam  manus  ilia  hominum  navibus  petlvit, 
cum   Aeneas,    vir   magnae   virtutis,    ad   aliam 

215  clvitatem,  Troia  relicta,  suos  tulit.     Troia  fuit 

urbs  ubi  mllites  bellum  gerebant  quod  fines  suos 
tenere  voluerunt  in  Asia,  ilia  magna  terra  quae 
multas  urbes  iam  per  longum  tempus  habuerat. 


Aeneas  Troia  Fugit 


I 

ECCE  AENEAS  IN  ITALIA 

"Fortes  fortuna  adiuvat" 

Audite,  pueri  puellaeque!  Nam  res  Romanas  narro. 
Et  primum  necesse  est  Tr5iam  urbem  memorare. 
Graecl  Graeciam  incolunt,  sed  Troiam  oppugnant. 
Decern  annos  pugnant.  Post  hos  annos  Troiam  ex- 
pugnant.  Deinde  urbem  incendunt.  CIves  fugiunt,  et  5 
Aenean  ducem  habent.  Aeneas  patrem  suum  portat, 
et  Ascanium  filium  ducit.  Alium  locum  quaerunt, 
domum  enim  deslderant. 

Septem  ann5s  errant.  Denique  ad  fluvium  per- 
veniunt.  Discunt  hunc  fluvium  esse  Tiberim.  Hancio 
terrain  ubi  fluvius  est  Latinus  rex  regit.  Itaque  regem 
amicum  faciunt.  Ille  quoque  eos  amicos  accipit. 
Latinus  pulchram  filiam  habet.  "Cape,"  inquit, 
"Aenea,  filiam  meam.  Coniugem  non  habes.  Ilia  bona 
est  fllia.  Earn  uxorem  tuam  nunc  facio."  Itaque  15 
Aeneas  Laviniam  uxorem  ducit.  Postea  Troiani  urbem 
novam  condunt,  quam  Lavinium  appellant. 

Vivunt  igitur,  et  beatam  vitam  agunt.  Aenean 
senem  videmus,  mox  Ascanium  filium  regem  accipiunt 
Troiani.  Rex  novus  novam  urbem  condit,  quam  Al-20 
bam  Longam  appellat.  Nam  urbem  vident  esse  et 
longam  et  albam.  Gives  qui  Albam  Longam  incolunt 
Albanos  appellant.    Sic  haec  fabula  finem  habet. 

11 


12  FIRST  LATIN  READER 

1.  Quae  nano?      2.  Dieis (Ex.  Dlcis  te  res  Romanas 

narrare.)  3.  Qui  Troiam  oppugnant?  4.  Quam  diu  pugnant? 
5.  Quot  annos  pugnant  ?    6.  Quando  urbem  expugnant  ?    7.  Post 

quot  annos  hoc  faciunt?    8.  Quid  incendunt?    9.  Dico 

10.  Quern  ducem  habent  TroianI?     11.  Dlcimus    12. 

Cuius  patrem  Aeneas  portat  ?  13.  Quid  est  Tiberis?  14.  Quem 
dlcis  Latinum  esse?  15.  Quos  amlcos  accipit  Latlnus?  16.  Qua- 
lem  filiam  habet?  17.  Qualis  est  fllia?  18.  Qualis  urbs  est 
Lavinium?    19.  Quam  urbem  condit  Ascanius  ?    20.  Dico 

In  omnibus  pensis  edisce:  (a)  Quid  significet  tinum  quodque 
novum  vocabulum,  si  in  indice  verborum  deflnitio  Latlna  datur. 
(6)  E  quo  vocabulo  ducatur  unum  quodque  novum  vocabulum, 
el  in  vocabulls  derivatls  (paginls  174-182)  explicatur. 


II 

AMtJLIUS  ET  NUMITOR,  ROMULUS  ET 
REMUS 

"Multa  cadunt  inter  calicem  supremaque  labra" 

Post  multos  annos  Silvius  Procas  est  rex  Albanus. 
Duos  filios,  Numitorem  senidrem,  Amiilium  iuniorem, 
habet.  Ubi  Silvius  animam  agit,  Amiilius  fratri  opti- 
onem  dat  * :  "Utrum  vis  habere,  regnum  an  pecuniam  et 
5  omnes  res  quas  pater  noster  relinquit?"  Numitor  re- 
spondet  se  pecuniam  et  alias  res  habere  velle.  Deinde 
Amulius  regnum  firme  tenere  volt ;  frater  filium  habet, 
quem  Amulius  occidit,  et  filiam,  quam  Vestalem  vir- 
ginem  facit.  Nam  nullus  virginem  Vestalem  uxorem 
loducit:  non  licet.  Vestalis  virgo  numquam  coniugem 
habere  potest. 

Propter  hoc  Amulius  putat  se  semper   regem  esse 


AMULIUS  ET  NUMITOR  L3 

posse.    Sed  Mars  est  deus:  Mars  Rheam  Silviam  ux- 
orem  ducit.    Rhea  Silvia,  tit  omnes  scltis,  est  virgo  ilia 
quam    Amfilius    timet.      Silvia    geminos    parit,    quos  15 
Romulum  et  Remum  appellat. 

Amfilius  autem,  rex  malus,  pueros  in  Tiberim  deicit. 
Sed  nunc  fluvius  ultra  ripas  fluit.  Deinde  refluit,  et 
Romulum  et  Remum  siccos  relinquit.    Natura  geminos 


Pecunia  Romana 

curat  donee  Faustulus  pastor  eos  capit.    Uxor  duos  20 
pueros  instituit,  qui,  ubi  viri  sunt,  discunt  Numitorem 
esse  avum  suum.     Amulium  interficiunt,  Numitorem 
regem  faciunt,  urbem  suam  prope  Tiberim  condunt, 
quam  Romam  vocamus.    lam  hanc  fabulam  habetis. 

Fratii  optionem  dat:  i.  e.,  ponit  ante  fratrem  duas  res,  et 
dicit:  "Delige  iinam." 

1.  Quando  est  Procas  rex?  2.  Quot  sunt  filii?  3.  Qui  sunt 
filii?  4.  Volt  Numitor  regnum  an  peciiniam  habere?  5.  Quid 
dicit  Numitor?  6.  Quot  filios  habet  Numitor?  7.  Quot  fllias 
habet?  8.  Quando  potest  Vestalis  virgo  coniugem  habere? 
9.  Potestne  Amulius  semper  esse  rex?  10.  Quem  dicis  esse 
deum?  11.  Quem  timet  Amulius?  12.  Qui  sunt  filii  quos  Rhea 
parit?  13.  Qualis  iterum  est  Amulius?  14.  Quo  deicit  pueros? 
15.  Quid  dicis  eos  curare?  16.  Quem  deinde  dicis  eos  curare? 
17.  Quis  est  Faustulus?  18.  Quid  uxor  pueros  docet?  19.  Quae 
est  urbs  quam  condunt?    20.  Ubi  est  ilia  urbs? 


14  FIRST  LATIN  READER 

III 

ROMULUS  REMUM  INTERFICIT:  SABlNAE 
RAPIUNTUR 

"Timeo  Danaos  et  dona  ferentes" 

lam  scitis  Romam  esse  conditam.*  Sed  nomen 
urbs  nondum  habet.  Fratres  inter  se  contendunt, 
nam  ambo  ndmen  suum  et  imperium  urbem  habere 
volunt.    Auspicia  igitur  decernunt  adhibere.    Omnes 

s  partes  caeli  spectant,  multas  aves  unus  quisque  videre 
volt.  Remus  sex  conspicere  potest,  sed  Romulus 
duodecim  videt.  Itaque  Romulus  propter  nomen 
suum  Romam  urbem  vocat.  Circum  urbem  vallum 
aedificat,  quod  novam  urbem  tutam  esse  volt.     Quod 

10  hoc  vallum  tarn  angustum  est  Remus  ridet,  super  id 
traicit.  Deinde  Romulus  fratrem  interficit,  et  solus 
imperium  habet. 

Tamen  RSmulus  imaginem  urbis  magis  quam  urbem 
habet:  niillos  continet  elves.     Rumorem  igitur  dispergit 

15  ille  libenter  se  omnes  homines  accipere,  et  eo  confu- 
giunt  latrones  pastoresque  permulti.  Uxores  autem 
desunt.  Legatos  mittit,  qui  ad  societatem  conubium- 
que  vicinas  gentes  invitant. 

Null!  gratum  faciunt  responsum;  quaerunt:   "Cur 

2onon  feminas  quoque  accipis,  sic  ut  latrones?"  Ro- 
mulus turn  aegrum  animum  dissimulat;  ludos  parat; 
multds  finitimos  invitat.  Magnus  numerus  convenit, 
Sabinorum  et  pueri  et  coniuges.  Ubi  ad  spectaculum 
tempus  ven it,  et  omnium  mentes  oculique  eo  conver- 


TARPEIA   OCClDITUR  15 

tuntur,*  iuvenes  Roman!  se  dispergunt,  virgines  rapiunt.  25 
Bellum  quod  propter  hoc  gerunt  fabula  proxima  narrat. 

Esse  conditam:  vox  passiva,  tompus  praeteritum :  id  est, 
Aliquis  antehac  urbem  condidit.  Convertuntur:  vox  passiva: 
id  est,  Omnes  mentes  oculosque  eo  convertunt. 

1.  Scimus:  " "     2.  Quid  non  habet  nomen?    3.  Cuius 

nomen  volt  Remus  urbem  habere?  4.  Cur  caelum  spectant? 
5.  Quorum  magnum  numerum  videre  volunt?  6.  Quot  aves 
vident  ambo?  7.  Cuius  nomen  urbs  non  capit?  8.  Ubi  est 
vallum?  9.  Quale  dicit  Remus  vallum  esse?  10.  Post  mortem 
Remi,  cuius  est  imperium?  11.  Quorum  magnum  numerum  volt 
Romulus  habere ?  12.  Quos  accipit?  13.  Qui  desunt?  14.  Quid 
facit?  15.  Quale  responsum  accipit?  16.  Qualis  turn  est  ani- 
mus eius?  17.  Quot  invltat?  18.  Quorum  magnus  numerus 
convenit?  19.  Quorum  virgines  rapiunt  RomanI?  20.  Quid 
dcinde  faciunt  Sablni?  \ 

IV 

TARPEIA  OCClDITUR:  ROMULUS  REX 
MORITUR 

"Heu  pietas,  heu  prlsca  fides" 

Sablni  ob  virgines  captas  *  contra  Romanos  bellum 
sumunt.  Prope  urbem  Tarpeiam  virginem  inveniunt, 
quae  extra  fines  murorum  aquam  petit.  Huius  pater 
est  arcis  imperator.  Titus  Tatius,  Sabinorum  dux, 
Tarpeiam  corxumpit.  "Volo  te,"  inquit,  "exercitums 
meum  in  Capitolium  perducere.  Ampla  munera  tibi  * 
offero."  Ilia  petit  ornamenta  sinistrarum  manuum. 
Sic  Sablnos  in  arcem  patris  perducit,  ubi  hostes  scuta 
conicientes  earn  statim  obruunt;  sic  iubet  rex,  ea  enim 
ornamenta  laevarum  sunt.     Haec  est  poena  proditionis.  10 


16  FIRST  LATIN   READER 

Deinde  R5mulus  et  Tatius  proelium  committunt, 
cuius  locus  est  ubi  nunc  forum  Romanum  est.  Primo 
mala  est  fortuna  Romanorum,  sed  Romulus  auxilium 
Iovem  orat,  propter  quod  commutatio  rerum  sequi- 

15  tur.*  Mox  postea  preces  mulierum,  hinc  patrum  hinc 
virorum  causa,*  pacem  inter  duos  exercitus  conciliant. 
Foedus  fit,*  Sabini  et  Roman!  Romam  incolunt. 

Post  mortem  Tati  Romulus  solus  rex  est.  Centum 
deinde   seniores   deligit,   quorum   consilium    sequens* 

20  omnia  regit,  quos  senatum  nominat  propter  senectutem. 
Postea  exercitum  lustrat,  conventum  ad  Capuae  palu- 
dem  habet.  Subito  cooritur*  tempestas;  Romulus 
rapitur,*  et  ad  deos  transit,  ut  volgo  credunt.  Collis 
Quirlnalis  aedem  eius  habet,  ipse  Quirinus  appellatur.* 

25  Narratae  sunt  *  res  primi  regis  Roman!. 

Captas:  participium  passlvum  praeteritum :  Virgines  aliquis 
antehac  cepit.  Munera  tibi  offero:  Te  possessorem  munerum 
faciam.  Sequitur:  verbum  deponens:  significatio  est  actlva. 
Fit:  vox  passiva:  id  est,  Aliqui  foedus  faciunt.  Sequitur,  Co- 
oritur: verba  deponentia.  Rapitur:  vox  passiva:  id  est,  Aliquis 
Romulum  rapit.  Appellatur:  vox  passiva:  id  est,  Homines  eum 
Quirinum  appellant.  Narratae  sunt:  passlvum  praeteritum:  id 
est,  Narravl  res.     Virorum  causa:  id  est,  Propter  viros. 

1.  Murorum.  Quae  habent  fines?  2.  Huius.  Quis  habet 
patrem?  3.  Arcis.  Quid  habet  imperatorem?  4.  Sablnorum. 
Qui  habent  ducem?  5.  Sinistrarum  manuum.  Quae  habent 
ornamenta?  6.  Patris.  Quis  habet  arcem?.  7.  Proditionis. 
Quid  habet  poenam?  8.  Romanorum.  Qui  habent  fortunam? 
9.  Rerum.  Quae  commutantur?  10.  Mulierum.  Qui  precan- 
tur?  11-15.  Declina  in  sententiis  (nom.  ace.  gen.  singular!  in 
numero):  rerum,  mulierum,  patrum,  virorum,  quorum.  16-20. 
Declina  in  senlontiis  (plurali  in  numero):  foedus,  mortem,  se- 
natum, paludem,  collis. 


18 


FIRST  LATIN   READER 


NUMA  POMPILIUS,  SECUNDUS  REX 

"Requiescat  in  pace" 

Post  R5mulum  succedit  Numa  Pompilius,  vir  mag- 
nae  iustitiae  et  religionis.  Cures,  oppidum  Sabinorum, 
fuit  *  antea  domicilium  eius.  Populum  Romanum 
ferum   invenit,   itaque  sacra  plu- 

5rima  instituit. 

Aram  Vestae  providet,  ubi  mu- 
nus  est  virginum  ignem  semper 
alere.  Dicitur*  Iuppiter  ipse  quon- 
dam ad  ilium  descendisse.*    Pri- 

10  mum  fulmina  in  urbem  demittit, 
deinde  in  nemus  Aventinum  venit, 
ubi  certa  promissa  imperl  dat,  quae 
populus  Romanus  postea  habuit.* 
Postridie  enim,  ubi  omnes  ad  aedes 

15  regias  conveniunt  silentes*que  ex- 
spectant,  caelum  scinditur,*  unde  delabitur  *  scutum, 
quod  sacrum  esse  cognoscit  Numa.    Furtum  timet, 
itaque   Mamurium   undecim   scuta    eiusdem    formae 
facere  iubet.     Duodecim  autem  Salios  Martis  sacer- 

20  dotes  legit,  qui  hdrum  custodes  sunt,  quae  Kalendls 
Martiis  *  per  urbem  canentes*  ferunt. 

Annum  in  duodecim  menses  ad  cursum  lunae  divi- 
dit.  Portas  IanI  geminas  aedificat,  quae  signa  sunt 
belli  et  pacis.    Apertae,*  arma  indicant,  clausae  *  con- 

2r,trarium.      Frumenta    quoque    plurima    et   utilia    fert 


Scutum 


TULLUS  HOSTILIUS  19 

Numa.  Bellum  nullum  gerit.  Tres  et  quadraginta 
annus  regit,  deinde  aeger  fit  *  et  moritur.* 

Fuit:  tempus  praeteritum.  Dicitur:  vox  passlva.  Descen- 
disse,  habuit:  tempus  praeteritum.  Silentes:  participium  praesens 
actlvum:  id  est,  Silent  et  exspectant.  Scinditur:  vox  passlva. 
Delabitur:  verbum  deponens.  Canentes:  participium  praesens 
actlvum.  Apertae,  Clausae:  participia  passlva  praeterita.  Fit: 
vox  passlva.  Moritur:  verbum  deponens.  Kalendis  Martils: 
i.  e.,  ubi  mensis  Martius  incipit. 

1.  Qualis  vir  est  Numa?  2.  Quod  domicilium  antea  habuit? 
3.  Qualis  est  populus  Romanus?    4.  Quis  aram  habet?    5.  Qui 

ignem  semper  alunt?    6.  Dicitur Quid  dlcunt?    7.  Quo 

fulmina  demittit?  8.  Quid  promittit?  9.  Cuius  ad  aedes 
conveniunt?  10.  Quis  fortasse  scindit  caelum?  11-15.  De- 
cllna  in  sententils  (nom.  ace.  gen.  sing.):  sacerdotes,  custodes. 
port  as,  signa,  frumenta.  16-20.  Decllna  in  sententils  (nom. 
ace.  gen.  plu.):  furtum,  eiusdem,  formae,  cursum,  lunae. 


VI 
TULLUS  HOSTILIUS:   HORATII  ET  CURIATII 

"Dulce  et  decorum  est  pro  patria  mori" 

Post  mortem  Numae  Tullus  Hostilius  rex  est.  Hie 
n5n  solum  proximi  regis  dissimilis,  sed  ferocior  etiam 
quam  Romulus  esse  videtur.*  Nunc  bellum  inter 
Romanos  et  Albanos  cooritur.*  Decernunt  autem 
duces  paucos,  non  omnes  utriusque  partis,  in  certamen  5 
mittere.  Sunt  apud  R5manos  tres  fratres  Horatii, 
tres  apud  Albanos  Curiatil.  Itaque  constituitur  *  hos 
pugnare,  victores  patriam  suam  victSrem  sic  facere. 

Terni  fratres  arma  capiunt  et  in  medium  inter  duas 


20  FIRST  LATIN  READER 

loacies  procedunt.  Consldunt  utrimque  duo  exercitus. 
Datur  *  signum  et  ternl  iuvenes,  magnorum  exercituum 
animos  gerentes,*  concurrunt.  Ut  primum  congre- 
diuntur  *  micantque  gladii,  perterrentur  *  spectantes  * 
omnes;   nam   statim  duo  Roman!  alius   super  alium 

ismorientes*  cadunt;  tres  AlbanI  volnerantur.*  Ad 
casum  Romanorum  exsultat  exercitus  Albanus.  Ro- 
manos  iam  spes  tota  deserit. 

Dnum  Horatium  tres  Curiatii  circumsistunt.  Forte 
is  integer  est;  sed  quia  tribus*  minime  par  est,  fugam 

20  capit,  singulos  per  intervalla  secutiiros  esse  *  sperans.* 
Iam  paulum  spati  ex  eo  loco,*  ubi  decertaverunt,*  fugit, 
cum  respicit  et  videt  unum  Curiatium  non  longe  ab 
sese  *  abesse.  In  eum  impetum  facit,  et  dum  Albanus 
exercitus  rogat  Curiatids  fratrem  adiuvare,  iam  Horatius 

25  eum  occidit.  Alterum  deinde,  dum  tertius  consequi  * 
non  potest,  interficit.    Iam  singull  supersunt. 

Videtur:  vox  passiva.  Cooritur:  verbum  deponens.  Consti- 
tuitur :  vox  passlva.  Datur:  vox  passiva.  Gerentes :  participium 
activum  praesens.  Congrediuntur :  verbum  deponens.  Perter- 
rentur: vox  passiva.  Spectantes:  participium.  Morientes: 
participium.  Volnerantur:  vox  passiva.  Tribus:  casus  datlvus 
cum  adiectlvo.  Secutiiros  esse:  verbum  deponens,  tempus  fu- 
turum.  Sperans:  participium.  Loco:  casus  ablatlvus,  post 
praepositionem  ex.  Decertaverunt:  tempus praeteri turn.  Sese: 
casus  ablatlvus,  post  praepositionem  ab.  Consequi:  verbum  de- 
ponens. 

1.  Quismoritur?  2.  Quern  habent  regem  ?  3.  Qualem  regem 
habent?  4.  Qui  inter  se  bellum  habent?  5.  Quid  putant  duces? 
6.  Quot  Horatios  habent  RomanI?  7.  Utram  patriam  volunt 
Curiatii  victorem  facere?  8.  Quot  pugnant  omnlno  ?  9.  Quales 
sunt  exercitus?  10.  Quae  dicis  micare?  11.  Cadunt.  Quid 
dlcis?     12.  Exsultat.     Quid  dicis?     13.  Deserit.     Quid  dicis? 


22  FIRST   LATIN   READER 

(Ex.  Dico  spem  totam  Romanos  deserere.)  14.  Circumsistunt. 
Quid  dicis?  15.  Est.  Quid  dlcis?  16.  Capit.  Quid  dicis? 
17.  Fugit.  Quid  dicis?  18.  Facit.  Quid  dicis?  19.  Occidit. 
Quid  dicis?    20.  Supersunt.    Quid  dicis? 


VII 
HORATII  SUPERANT 

"Finis  coronat  opus" 

lam  singull  supersunt,  sed  illls*  nee  spes  nee  vires 
pares  sunt.  Alter  est  integer,  et  propter  duplicem 
victoriam  ferdx;  alter  defessum  ob  volnus  trahit  cor- 
pus. Nee  illud  proelium  est.  Romanus  exsultans 
5  male  sustinentem  arma  Curiatium  conficit,  iacentem 
spoliat.  Roman!  elati  Horatium  accipiunt  et  domum 
deducunt. 

Princeps  it  Horatius  trium  fratrum  spolia  ante  se 
gerens.     Cui  *  obvia  est  soror,  quae  pacta  fuit  Curi- 

loati;  sed  ubi  super  umeros  fratris  vestem  pact!  videt, 
quam  ipsa  confecit,  flere  et  crines  solvere  incipit. 
Movent  ferocis  iuvenis  animum  lacrimae  sororis  ubi 
omnes  exsultant;  itaque  stringit  gladium  et  puellam 
occidit,  simul  el  *  obiciens:  "Abi  hinc,  tu  et  immaturus 

15  amor  ad  pactum,  oblita  fratrum,  obllta  patriae.  Sic 
tu,  et  omnes  Romanae  quae  mortem  hostis  dolent! " 

Dedecus  id  videtur  patribus  *  plebi*que;  itaque 
rapiunt  in  ius  Horatium  et  apud  iudices  damnant. 
lam  accedit  supplicium.    Turn  Horatius  populum  ap- 

20  pellat.  Interea  pater  Horatl  senex  clamat  flliam  suam 
mortem  meruisse;   et  iuvenem   complexus   spoliaque 


TULLUS  ET  EIUS   GLORIA  BELLI  23 

Ciiriatiorum  ostendens  orat  populum:  "Nolite  meos 
omnes  liberos  adimere ! "  Non  fert  populus  patris 
laerimtis  iuvenemque  liberat  propterea  quod  admiran- 
tur  virtutem.  Sed  pater  propter  maleficium  fill  quae-  25 
dam  sacra  peragit  et  filium  sub  trabem  quasi  sub 
iugum  mittit. 

Ulis:  casus  dativus:  Ml  spem  non  habentet  c.  Cui:  dativus: 
Ob  vel  prope  eum  venit  soror.  El:  dativus:  ob  vel  ad  earn 
iaciens.  Patribus  plebique:  dativus:  i.  e.,  Patres  plebsque 
putant  id  esse  dedecus. 

1-13.  Quae  sunt  tempora  prlmitiva  horum  verborum  ?  Scribe 
in  sententils:  trahit,  sustinentem,  conficit,  spoliat,  deducunt, 
flere,  incipit,  movent,  stringit,  obiciens,  dolent,  nolite,  peragit. 
14-20.  Verte  haec  participia  in  clausulas:  (e.  g.,  Exsultans: 
Romanus  qui  exsultat)  sustinentem,  iacentem,  gerens.     Verte 

has  clausulas  in  participia:  ubi videt,  stringit  et,  rapiunt 

et,  fert -que. 

VIII 
TULLUS  ET  EIUS  GLORIA  BELLI 

"Post  nvibila,  Phoebus" 

Non  diu  pax  Albana  mansit,  nam  Mettius,  dux  Al- 
ban5rum,  elves  suos  se  deficere  vldit,  graviter  enim 
ferebant*  iinum  paucorum  certamen  finem  belli  fecisse. 
Itaque  Veientes  Fidenatesque  ad  bellum  contra  Ro- 
manos  impulit.  Ipsum  Tullus  in  auxilium  arcessivit,  5 
sed  ille  aciem  in  collem  subduxit  et  fortunam  belli 
exspectavit.  Tullus  hoc  intellegit  et  clamat:  "Ego 
]\Iettium  hoc  facere  iussi,  hostes  a  tergo*  circumvenlre 


24  FIRST   LATIN   READER 

volumus!"     Propter  hoc  audltum  magnopere  perter- 

10  riti  hostes  victi  sunt. 

Postero  die  *  Mettius  ad  Tullum  venit,  qui  tamen 
iussit  eum  ad  quattuor  equos  vinciri  et  in  diversa  di- 
ripi.  Deinde  Tullus  Albam  propter  ducis  maleficium 
delevit  et  Albanos  Romam  translre  iussit.     Roma  in- 

i5terim  crevit  propter  Albae  exitium;  duplex  factus  est 
civium  numerus;  mons  Caelius  ad  urbem  additus  est 
et,  quod  frequentius  incoli  voluit,  earn  sedem  regnl 
Tullus  fecit  ibique  deinde  incoluit.  Ob  auctas  vires 
audax  factus  bellum  contra  Sablnos  gessit;  nulla  quidem 

20  quies  armorum  data  est.    Credidit  enim  rex  bellicosus 

magis  valere  mllitiae  *  quam  domi  *  iuvenum  corpora. 

Sed  ipsum  quoque  longa  aegritudo  fatigavit.    Turn 

vero  fracti  sunt  cum*  corpus  turn*  spiritus  ill!  feroces, 

neque  ulla  res  deinde  nisi  sacra  eum  delectavit.    Me- 

25  morant  Tullum  et  domum  eius  propter  fulminis  ictum 
exustum  esse.  Tullus  magnam  gloriam  bellicam  ha- 
buit;  regnavit  annos  triginta  duos. 

Ferebant:  tempus  imperfectum.  A  tergS:  ablativus  casus: 
i.  e.,  post  tergum.  Postero  die:  ablativus:  i.  e.,  ubi  posterus  dies 
advenit.  Mllitiae,  Domi:  locativus  casus:  respondent  quaestionl 
Ubi  fit  hoc?    Cum — tum  =  et — et. 

Scribe  haec  verba  in  sententiis  ita  ut  quaestionl  Quid  fit? 
respondeant :  vidit,  ferebant,  impulit,  arcessivit,  subduxit,  exspec- 
tavit,  iussit,  delevit,  gessit,  habuit.  Scribe  "post  dico"  hanc 
fabulam  a  verbis  "Ob  auctas  vires"  usque  ad  flnem. 


ANCUS   MARCIUS  25 

IX 

ANCUS  MARCIUS,  ROMANORUM  REX 
QUARTUS 

"Animls  opibusquc  paratl" 

Post  Tulli  mortem  Ancum  Marcium  regem  populus 
creavit.  Numae  Pompill  nepos  Ancus  Marcius  fuit, 
aequus,  religiosus,  avi  similis.  Tunc  Latlni,  qui  cum 
Tullo  *  rege  foedus  fecerunt,  sustulerunt  animos,  et 
impetum  in  agrum  Romanum  fecerunt.  Ancus  primo5 
iis  *  bellum  non  indixit,  sed  legatum  misit,  qui  res 
repetivit,  eumque  morem  posterl  acceperunt.  Id 
autem  sic  fit. 

Legatus,  ubi  ad  fines  eorum  venit,  qui  bellum  minan- 
tur,  caput  velat:  "Audi,  Iuppiter,"  inquit,  "audlte,  10 
fines  huius  popull.  Ego  sum  publicus  nuntius  Popull 
RomanI:  verba  mea  vera  esse  accipite."  Deinde  pera- 
git  postulata.  Si  non  deduntur  res  quas  poscit,  hastam 
in  fines  hostium  immittit  bellumque  ita  indlcit.  Le- 
gatus, qui  propter  hanc  rem  mittitur,  modusque  15 
belli  indlcendl  proprium  nomen  habent. 

Ubi  legatus  Romanus  res  repetivit  superb  e  respon- 
derunt  Latlni :  qua  re  bellum  iis  *  indictum  est.  Ancus 
exercitum  conscripsit,  Latln5s  \icit,  complura  oppida 
delevit,  elves  Romam  traduxit.  Sed  propter  tantam2o 
hominum  multitudinem  facinora  audacia  flebant,* 
qua  re  Ancus  carcerem  prope  mediam  urbem  ad  ter- 
rorem  crescentis  audaciae  aedificavit.  Idem  nova 
moenia  urbl  *  circumdedit,  pontem  Sublicium  trans 


26  FIRST  LATIN  READER 

25  Tiberim  fecit  et  Ianiculum  montem  urbi  *  coniunxit, 
prope  6s  Tiberis  Ostiam  urbem  condidit.  Complures 
alias  res  intra  paucos  annos  confecit,  sed  per  imma- 
turam  mortem  raptus  obiit. 

Tullo:  ablatlvus  post  praepositionem  cum.  lis  (bis),  urbi 
(bis):  datlvus  casus  propter  praepositiones  verbis  praepositas. 
Fiebant:  vox  passlva,  tempus  imperfectum. 

1.  Quis  moritur  ?  2.  Qualem  nepotem  habet  Numa?  3.  Quid 
in  agrum  factum  est  ?  4.  Quis  res  repetivit  ?  5.  Quid  a  posterls 
acceptum  est?  6.  Quorum  ad  fines  venit  legatus?  7.  Cuius 
caput  velat?  8.  Quem  deum  appellat?  9.  Quern  dlcit  se  esse? 
10.  Qualia  dlcit  verba  esse?  11.  Quid  in  hostium  fines  immit- 
titur?  12.  Quid  sic  indlcitur?  13-20.  Decllna  in  sententils: 
(nom.  ace.  gen.  sing.)  multitudinem,  facinora,  terrorem,  audaciae: 
(plu.)  carcerem,  moenia,  pontem,  os. 


TARQUINIUS  PRISCUS 

"Carpe  diem" 

Dum  Ancus  regnat  Lucius  Tarquinius  Tarquiniis,* 
ex  Etruriae  urbe,*  profectus  cum  coniuge  *  et  fortunis  * 
omnibus  Romam  venit.  Additur  haec  fabula:  aquila 
super  carrum   eius  volans   demonstravit   eum  regem 

5  fore  * ;  quod  eius  coniunx  intellexit,  et  virum  complexa 
excelsa  et  alta  sperare  eum  iussit.  Has  spes  cogita- 
taque  se*cum  portantes  urbem  ingress!  sunt,  ubi  mox 
Tarquinius  dignitatem  atque  etiam  And  regis  familiari- 
tatem    consecutus    est;    a    quo  *    magister    llberorum 

lofactus  regnum  cepit  et  administravit. 

Tarquinius  Priscus  Latinos  vlcit;  Circum  ]\Iaximum 


TARQUINIUS   PRlSCUS  27 

aedificavit;  Sabinos  superavit;  murum  urbi  *  circum- 
dedit.  Equitum  centuriarum  numerum  auxit,  n5mina 
mutare  non  potuit,  quod  Accius  Navius  deterruit. 
Accius  enim,  auguri  peritus,  id  fieri  posse  negavit  15 
contra  avium  indicium;  Iratus  rex  ad  artem  experien- 
dam  eum  rogavit:  "Fierlne  potest,  id  quod  nunc 
cogito?"  "Potest,''  respondet  Accius.  "Sed  hoc," 
inquit  rex,  "eogitavi:  num  possum  lapidem  ilium  se- 
care  gladio?"  "Potes  ergo,"  inquit  Accius,  et  rex  se-20 
cuisse  dicitur. 

Superfuerunt  duo  Anci  filii,  qui  aegre  tulerunt  se 
patris  regnum  amisisse.  Duos  pastores  ferocissimos 
deligunt  ad  regem  necandum.  Hi  ante  aedes  regias 
tumultum  faciunt.  Quorum  clamor  penitus  in  aedes  25 
pervenit,  ad  regem  vocatl  sunt.  IussI  in  vicem  dlcere, 
iinus  rem  incipit;  dumque  intentus  in  eum  se  rex  totus 
avertit,  alter  elatam  securim  in  eius  caput  deicit;  deinde 
ambo  telum  in  volnere  *  relinquunt  et  fugiunt. 

Vocabula  stella  indicata  sunt  ablativo  casu  propter  prae- 
positiones  suas,  nisi  hie  explicantur.  Fore:  Infinitivum  futurum 
verb!  esse.  Urbi:  casus  datlvus  propter  praepositionem  verbo 
praepositam.  Tarquiniis:  non  postulat  praepositionem  quod  est 
nomen  urbis.  Ad  regem  necandum:  Ferocissimos  deligunt  quod 
volunt  eos  regem  necare. 

1-8.  Declina  in  sententiis:  (nom.  ace.  gen.  sing.)  aquila,  car- 
nun,  regnum,  dignitatem:  (phi.)  magister,  equitum,  artem, 
lapidem.  9.  Cuius  ex  urbe  venit  Tarquinius?  10.  Quid  de 
aquila  addimus  ?  11.  Quis  demonstratur  f ore  ?  12.  Quem  habet 
secum?  13.  Quos  mox  magister  regit?  14.  Cuius  est  novus 
murus?  15.  Quid  intellexit  Accius?  16.  Quae  indicant  eum 
nomina  non  posse  mutare  ?  17.  Quid  secatur  gladio  ?  18.  Quales 
pastores  tumultum  faciunt?  19.  Quid  audit  rex?  20.  Quo  eos 
vocat  ? 


28 


FIRST   LATIN   READER 


XI 
SERVIUS  TULLIUS  IMPERIUM  SUSCIPIT 

"Potior  est,  qui  prior  est" 

Post  hunc  Servius  Tullius  suscepit  imperium  natus 
ex  nobill  femina,*  captiva  *  tamen  et  famula.*     Ille 


Templum 

in  domo  *  Tarquini  Prisci  Institutus  est,  in  qua  * 
dleunt  omen  mirum  accidisse.  Flammae  species 
pueri  in  somno  *  iacentis  caput  complexa  est.  Ubi 
hoc  vidit  Tanaquil,  Tarquini  uxor,  summam  eius  dig- 
nitatem fore  intellexit.  Is  postquam  adolevit,  ct  for- 
tissimus  et  sapientissimus  fuit.  In  proeli5  *  quodam, 
in  quo  *  rex  Tarquinius  contra  Sablnos  conflixit,  quod 


SERVIUS  TULLIUS  IMPERIUM   SU8CIPIT        29 

milites  non  satis  audacter  dimicaverunt,  raptum  sig- 10 
num  in  hostes  misit.     Cuius  recipiendi  gratia  *  RomSr 
nl  acerrime  pugnaverunt,  et  signum  et  victoriam  rettu- 
lerunt. 

Post  interitum  Tarquini,  Tanaquil  mortem  celavit, 
populumque  ex  superiore  parte  *  aedium  cohortata  ait,  is 
regem  grave  quidem,  sed  non  fatale  volnus  accepisse 
eumque  Servium  Tullium  regem  ad  tempus  constituere. 
Sic  Servius  Tullius  regnare  coepit,  sed  recte  imperium 
administravit.  Sablnos  imperio  *  suo  subiecit;  montes 
tres  urbl  *  adiunxit;  fossas  circum  murum  duxit.  20 
Idem  populum  in  classes  et  centurias  distribuit. 

Servius  Tullius  aliquod  urbl  *  decus  addere  voluit. 
lam  turn  nobile  erat  Dianae  Ephesiae  templum.  Id 
communiter  a  civitatibus  *  Asiae  factum  fama  tulit. 
Itaque  ob  eius  voluntatem  LatinI  templum  Dianae  cum  25 
populo  *  Romano  Romae  in  Aventino  monte  *  aedi- 
ficaverunt. 

Gratia:  hoc  potest  appellarl  praepositio.  Omnia  alia  vocabula 
stclla  indicata  coniuncta  sunt  cum  praepositionibus :  si  prae- 
positio cum  verbo  est  coniuncta,  casus  substantlvi  est  datlvus: 
aliter  ablativus. 

Scribe  sententias  (non  in  h5c  penso)  blnas  quae  has  prae- 
positiones  contineant:  ex,  in,  ab,  cum.  Scribe  sententias  (non 
in  hoc  penso)  blnas  quae  verba  ex  his  praepositionibus  composita 
contineant:  sub,  ad,  circum,  in,  con,  ob. 


30  FIRST  LATIN  READER 

XII 

DE  bove  illa  et  de  tulliae  impietate 

"O  tempora,  o  mores" 

lam  cognovimus  templum  Dianae  in  Aventino  aedi- 
ficatum  esse.  Post  hoc  bovem  mirae  magnitudinis 
quidam  Latinus  habuisse  dlcitur  et  responsum  a  deo 
datum:  Is  populus  summam  imperi  habebit,*  cuius  a 
5Cive  bovem  illam  Diana  accipiet.*  Latinus  bovem  ad 
templum  Dianae  egit  et  de  causa  sacerdotem  Romanum 
certiorem  fecit.  Ille  callidus  dixit,  prius  eum  vivo 
flumine  *  manus  puxas  facere  debere.  Latinus  dum  ad 
Tiberim  descendit,  sacerdos  bovem  interfecit.    Ita  im- 

loperium  elves,  ipse  gloriam  consecutus  est. 

Servius  Tullius  filias  alteram  ferocem,  mitem  al- 
teram habuit,  Tarquinius  filios  pari  animo,*  itaque 
ferocem  cum  miti,  mitem  cum  feroci  coniuges  iunxit, 
nolens  duo  praecipitia  ingenia  coniungi.    Sed  mites  seu 

15  forte  seu  dolo  *  perierunt ;  feroces  morum  similitudo 
coniunxit.  Statim  Tarquinius  a  Tullia  incitatus  reg- 
num  patris  repetere  coepit. 

Deinde  Servius  dum  ad  senatum  contendit,  iussu  * 
Tarquini  per  gradus  deiectus  et  domum  rediens  inter- 

2ofectus  est.  Tullia  carro  vecta  in  forum  properavit  et 
coniugi  *  e  senatu  evocato  *  prima  regi  *  salutem  dixit; 
cuius  iussu,  ubi  domum  rediit  et  patris  corpus  vidit, 
eum  qui  equos  agebat  *  cunctantem  super  ipsum  corpus 
carrum  agere  iussit.    Unde  vicus  ille  sceleratus  dictus 

25  est.     Tullius  regnavit  annos  quadraginta  quattuor. 


TARQUINIUS  SUPERBUS:  LUCRETIA  31 

Habebit,  Accipiet:  tempus  futurum.  Flumine:  in  flumine,  vcl 
respondet  quaestioni  Quo  Instruments  ?  Filios  pari  animo: 
respondet  quaestioni  Quales  filios?  Dolo:  respondet  quaestioni 
Qua  de  causa  ?  Iussu :  item.  Coniugl  seqq. :  coniuncta  cum  verbo 
dixit.     Cf.  Dixit  mihi.     Agebat:  tempus  imperfectum. 

Scribe  in  sententils  tempora  primitlva  horum  verborum:  cog- 
novimus,  aedificatum  esse,  habuisse,  accipiet,  agebat,  fecit,  de- 
bere,  iunxit,  perierunt,  properavit.  Decllna  in  sententils  haec 
adiectlva  (nom.  ace.  gen.):  mlrae,  callidus,  vivo,  puras,  ferocem, 
mltem,  pari,  praecipitia,  prima,  sceleratus. 


XIII 
TARQUINIUS  SUPERBUS:  LUCRETIA 

"Hinc  illae  lacrimae" 

Tarquinius  Superbus  regnum  per  scelus  occupavit. 
Tamen  bellicosus  fuit;  urbem  Gabios  in  potestatem 
redegit  per  Sextum  filium.  Is  indigne  tulit  earn  urbem 
a  patre  expugnarl  non  posse,  itaque  ad  Gablnos  se 
contulit,  patris  crudelitatem  in  se  querens.  Amice  a  5 
Gabinis  exceptus  paulatim  eorum  gratiam  consequitur, 
ad  postremum  dux  belli  deligitur.  Turn  e  suls  unum 
ad  patrem  mittit  quaesitum:*  "Quid  me  facere  vis?" 
Pater  niintio  nihil  respondit,  sed  velut  cogitans  in  agrum 
transiit  ibique  vagans  altissima  riorum  capita  deiecit.  10 
Nuntius  rediit  Gabi5s,  Sexto  narravit  ilia  quae  ac- 
ciderunt.  Sextus  intellexit  voluntatem  patris,  prln- 
cipes  civitatis  interfecit  patrlque  urbem  sine  ullo  cer- 
tamine  tradidit. 

Postea  rex  Ardeam  urbem  obsedit.     Ibi  Tarquinius  is 
Collatinus,  sororis  regis  fllius,  forte  morabatur  *  apud 


32  FIRST   LATIN   READER 

Sextum  Tarquinium,  necessarium  suum.  Incidit  de 
uxoribus  colloquium  cum  iuvenibus  regiis;  suam  iinus 
quisque  laudat;  placuit  experlrl.     Regias  mulieres  in 

2oconvivio  deprehendunt ;  Lucretiam,  Collatlnl  uxorem, 
inter  famulas  laborantem  inveniunt.  Ea  ergo  ceteris 
praestare  iudicatur.  Post  paucos  dies  Sextus  Collatiam 
rediit  et  Lucretiae  vim  attulit.  Ilia  postrldie  patrem 
et  coniugem  vocat,  rem  exponit,  se  occidit.     Concla- 

25mant  vir  paterque  et  in  exitium  regum  coniurant. 
Tarquinio  Romam  redeunti  clausae  sunt  urbis  portae 
et  exsilium  indictum. 

Quaesltum :  supinum ;  quaerendl  gratia,  vel  quod  eum  quaerere 
voluit.     Morabatur:  tempus  imperfectum. 

1.  A  quo  urbs  non  expugnatur  ?  2.  Quis  urbem  non  expugnat  ? 
3.  A  quibus  exceptus  est  Tarquinius?  4.  Qui  Tarquinium  ex- 
ceperunt?  5.  Cui  non  respondet  pater?  6.  Quis  responsum  a 
patre  non  accepit?  7.  Cui  narravit  nuntius  ea  quae  vldit? 
8.  Quis  a  nuntio  haec  audivit?  9.  Cui  tradidit  Tarquinius  ur- 
bem? 10.  Quern  dlcis  urbem  accepisse?  11-20.  In  secunda 
parte  fabulae  delige  sententias  quae  vocabula  his  quaestionibus  re- 
spondentia contineant:  Quando?  Ubi?  Qui?  Quorum?  Cui? 
Quid?  Quibus?   Quales?   Quot?   Quis? 


XIV 
LIBRI  SIBYLLlNl:  ICNIUS  BRtlTUS 

"Periculum  in  mora" 

In  antiquis  scriptis  memoriae  haec  sunt  prodita. 
Vetus  mulier  hospes  atque  ignota  ad  Tarquinium  quon- 
dam Superbum  regem  adiit,  novem  libros  ferens,  quos 
esse   dicebat   divinos;    eos   se   velle   vendere.      Tar- 


LIBRI  SIBYLLlNI:   IUNIUS   BRUTUS  33 

quinius  pretium  quaeslvit;  mulier  nimium  atque  maxi-r, 
mum  poposcit.  Rex,  putans  earn  ob  aetatem  esse 
dementem,  rlsit.  Turn  ilia  ignem  afT'ert  et  tres  libros 
ex  novem  ineendit;  et  "Reliquosne  sex  eddem  pretio  * 
emere  vis?"  regem  rogavit.  Sed  Tarquinius  id  rlsit 
magis,  dlxitque  mulierem  iam  sine  dubio  mente  cap-  10 
tarn  esse.  Mulier  ibi  statim  tres  alios  libros  exussit; 
atque  id  ipsum  iterum  placide  rogat,  "Vlsne  tres  re- 
liquos  eodem  pretio  *  emere  ?  " 

Tarquinio  os  iam  severum  atque  intentior  animus 
fit;  earn  fidem  non  neglegendam  intellegit;  libr5s  tresis 
reliquos  emit  eodem  pretio  quod  erat  petitum  pro 
omnibus.  Sed  earn  mulierem  a  Tarquinio  post  dis- 
cessum  nusquam  visam  esse  constat.  Libri  tres  in 
templo  conditi  Sibyllinique  appellatl  sunt.  Ad  eos 
Quindecimvirl  adeunt,  cum  dil  publice  consulendl  sunt.  20 

Iunius  Brutus  filius  erat  sororis  Tarquini  Superbi. 
Profectus  est  Delphos  cum  Tarquini  filils,  ApollinI 
munera  daturus.  Postquam  peracta  sunt  mandata 
patris,  iuvenes  Apollinem  consulunt:  "Quis  ex  nobis 
Romae  regnaturus  est?"  Responsum  est:  "Is  R5mae25 
summam  potestatem  habebit,  qui  primus  matri  6s- 
culum  dabit."  Tunc  Brutus,  simulans  se  casu  *  ce- 
cidisse,  terrae  osculum  dedit,  scilicet  quod  ea  com- 
munis mater  omnium  hominum  est. 

Eodem  pretio  (abl.)  emere:  eandem  pecuniam  dare.  Casu 
(abl.):  forte. 

1.  Qualia  scripta  hanc  fabulam  continent?  2.  Qualem  mu- 
lierem vidit  Tarquinius?  3.  Cum  quot  libris  venit  ?  4.  Quales, 
ut  ilia  dixit,  erant  libri?  5.  Cum  quail  muliere  putavit  rex  s6 
loqui?     6.  Quantum  pretium  pro  reliquis  sex  postulavit  ilia? 


34  FIRST  LATIN   READER 

7.  Quot  aliis  deinde  ignem  attulit  ?  8.  Quo  modo  iterum  regem 
rogavit?  9.  Quail  ore  et  animo  nunc  fuit  rex  ?  10.  Quod  nomen 
libris  dederunt?  11-20.  Scribe  in  sententils  positivum  et  com- 
paratlvum  et  superlativum  horum  adiectlvorum  vel  adver- 
biorum:  antiquls,  vetus,  maximum,  magis,  placide,  severum, 
intentior,  iuvenes,  summam,  primus. 


XV 
REGES  NON  RESTITUUNTUR 

"  Pares  cum  paribus  facillime  congregantur" 

Ubi  reges  expulsi  sunt  Roman!  duos  creaverunt  con- 
sults, Iunium  Brutum  et  Tarquinium  Collatinum 
Lucretiae  virum.  At  libertas  modo  parta  per  dolum 
et  proditionem  paene  amissa  est.  Erant  Romae 
5  iuvenes  aliquot,  socii  flliorum  Tarquiniorum.  Hi  cum 
legatis,  qu5s  rex  Romam  misit,  quod  bona  sua  repetere 
voluit,  de  restituendis  regibus  colloquuntur,  ipsos 
Bruti  consulis  filios  in  societatem  consill  sumunt. 
Sermonem  eorum  ex  servis  unus  excepit;  rem  ad 

loconsules  detulit.  Datae  ad  Tarquinium  litterae  mani- 
festum  facinus  fecerunt.  Proditores  in  vincula  con- 
iecti  sunt,  deinde  damnati.  Steterunt  vinctl  iuvenes 
nobilissiml;  sed  a  ceteris  liberi  consulis  omnium  in  se 
oculos    averterunt.      Consules    in    sedem    proeessere 

issuam,  missique  el  quibus  hoc  officium  est  nudatos 
caedunt.  Supplici  spectator  erat  Brutus,  qui  tunc 
patrem  exuit,  consulem  egit.* 

Tarquinius  deinde  per  bellum  apertum  regnum  re- 
cipere  conatus  est.    Equitibus  praefuit  Aruns,  TarquinI 

2ofilius;  rex  ipse  cum  legionibus  secutus  est.     Obviam 


36  FIRST  LATIN  READER 

hostl  consules  eunt;  Brutus  cum  equitatu  processit. 
Aruns,  ubi  procul  Brutum  cognovit,  "Ule  est  vir," 
inquit,  "qui  nos  ex  patria  expulit."  Turn  concitat 
equum  atque  ipsum  consulem  adoritur.  Brutus  avide 
25  se  certamini  offert.  Infest!  concurrerunt,  ambo  mo- 
rientes  ceciderunt;  reiectus  tamen  est  exercitus  Tar- 
quinl.  Alter  consul  Romam  triumphans  rediit,  Briitl 
funus  fecit.  Bruti  mortem  mulieres,  ut  parentis,  totum 
annum  doluerunt. 

Patrem  exuit,  et  c.:  i.  e.,  Non  iam  ut  pater  egit,  sed  ut  consul. 

Scribe  in  sententiis  tempora  prlmitlva:  expulsl  sunt,  collo- 
quuntur,  detulit,  coniecti  sunt,  steterunt,  caedunt,  exuit,  conatus 
est,  adoritur,  offert.  Declina  in  sententiis  (nom.  ace.  gen.  dat.): 
(sing.)  consules,  socii,  servls,  vincula,  legionibus;  (plu.)  ser- 
monem,  ofiicium,  spectator,  funus,  parentis. 


XVI 
DUO  FORTES  ROMANl 

"Per  aspera  ad  astra" 

Porsena,  rex  Etruscdrum,  Tarquinios  in  regnum  re- 
stituere  voluit,  itaque  cum  Infesto  exercitu  Romam 
venit.  Statim  Ianiculum  cepit.  Numquam  alias  tan- 
tus   terror   Romanls   incidit;     adeo   potens    res   turn 

sClusIna  fuit  magnumque  Porsenae  nomen.  Ex  agris 
in  urbem  deveniunt,  urbi  ipsi  praesidia  ponunt.  Alia 
urbis  pars  propter  muros,  alia  propter  Tiberim  tuta 
visa  est.  Pons  Sublicius  iter  paene  hostibus  dedit,  sed 
id  prohibuit  Qnua  vir  Horatius  Codes,  qui  illud  ndmen 

lohabuit  proptereS  cjuod  in  alio  proelio  oculum  amisit. 


DUO   FORTES  ROMANI 


37 


Is  extremam  pontis  partem  occupavit,  aciem  hosti- 
um  solus  sustinuit,  confidens  pontem  a  tergo  concidi 
posse.  Ipsa  audacia  perturbavit  hostes;  ubi  pons 
conclsus  est  Horatius  armatus  in  Tiberim  desiluit  et 


Horatius  Pontem  Defendit 


quamquam  multa  inciderunt  tela  incolumis  ad  suosis 
rediit.     Grata  erga  tantam  virtutem  ci vitas  fuit;  el 
tantum  agri  piiblice  datum  est,  quanti  inter  ortum  et 
occasum  solis  circuitum  peregit.     Imago  quoque  el  in 
Comitio  posita  est. 

Turn  quoque  Mucius,  vir  Romanae  virtiitis,  senatum  20 
adiit  et  dixit:  "Permittite  mihi  ad  hostes  transire,  regis 


38  FIRST  LATIN   READER 

enim  caedem  polliceor  vobis."  Potestas  data  est,  in 
castra  Porsenae  venit,  ibi  in  conf  ertissima  multitudine 
prope  principes  constitit.    Stipendium  tunc  forte  mlli- 

25tibus  dabatur,*  et  tribunus  cum  rege  idem  fere  orna- 
mentum  gerens  sedebat.*  Mucius  nesciit  ilium  non 
esse  regem,  ilium  pro  rege  occidit. 

Comprehensus  et  ad  regem  perductus  dextradi  igni 
iniecit,  velut  manum  ulciscens,  quod  in  caede  eitavit. 

3oAttonitus  propter  rem  miram  rex  iuvenem  remover! 
ab  aris  iussit.  Turn  Mucius,  quasi  pro  beneficio  pen- 
dens, ait  trecentos  contra  eum  sul  similes  coniiirasse. 
Qua  re  ille  perterritus  obsides  accepit,  bellum  deposuit. 
Mucio  agrl  trans  Tiberim  dati,  ab  eo  Mucia  appellati 

35  sunt.    Effigies  quoque  el  honoris  gratia  constittita  est. 

Dabatur,  sedebat:  tempus  imperfectum. 

In  prima  parte  fabulae,  verte  omnia  verba  temporis  praeteriti 
in  tempus  praesens.  Verte  haec  participia  in  clausulas  (c/. 
Pensum  VII):  confldens,  comprehensus,  ulciscens,  attonitus, 
pendens,  perterritus.  Scribe  in  sententiis  tempora  primitiva: 
permittite,  polliceor,  constitit,  ulciscens. 

if 

XVII 
CORIOLANUS 

"Omnia  vincit  amor" 

Gaius  Marcius,  vir  a  gente  nobili,  Coriolanus,  quod 

Coriolos,  urbem  Volscorum,  cepit,  dictus  est.     Mor- 

tuus  est  pater,  mater  eum  Instituit.     Ubi  prima  stl- 

pendia    facere    coepit    adulescens,    e    proeliis    quibus 

5interfuit  numquam  rediit  nisi  corona  *  aut  alio  mllitari 


CORIOLANUS  39 

praemio  *  donatus.  In  omni  vitae  ratione  nihil  aliud 
sibi  voluit  nisi  matri  placere;  cumque  ilia  audivit 
filium  laudarl  aut  corona  *  donari  vidit,  turn  demum 
beatum  ipse  se  putavit. 

Postea  consul  factus  vectum  e  Sicilia  frumentum  10 
magno  pretio  *  dandum  populo  curavit,  quod  plebem 
agros,  non  pugnas  colere  voluit.  Qua  de  causa  dam- 
natus  ad  Volscos  turn  Romanis  Infestos  confugit. 
Magno  ubique  pretio  virtus  habetur.  Itaque  quo  late- 
bras  quaesltum  *  venit,  ibi  mox  summum  adeptus  est  15 
imperium.  Imperator  a  Volscls  factus  castra  ad  quar- 
tum  ab  urbe  lapidem  ponit,  agrum  Romanum  popu- 
latur. 

MissJ  de  pace  ad  Marcium  legati  fer5x  responsum 
rettulerunt.    Iterum  deinde  iidem  missi  non  recipiun-20 
tur  in  castra.    Sacerdotes  quoque  missi  rem  facere  non 
potuerunt.    Attonitus  est  senatus;  perterritus  populus; 
viri  pariter  ac  mulieres  exitium  imminens  doluerunt. 
Turn  Veturia,    CoriolanI   mater,   et   Volumnia   uxor, 
duos  parvos  filios  secum  trahens,   castra  Volsc5rum25 
petierunt.     Ubi  matrem  conspexit  Coriolanus:   "Vl- 
cisti,"  inquit,  "  iram  meam,  patria;  huic  tuam  in  me 
iniuriam  condono."     Complexus  inde  suos  castra  mo- 
vit  et  exercitum  ex  agro  Romano  deduxit.     Coriolanus 
postea  a  Volscls  ut  proditor  occlsus  esse  fertur;  alii  30 
usque  ad  senectiitem  vixisse  eundem  tradunt. 

Corona,  praemio  donatus:  datur  illl  corona,  praemium. 
Magno  pretio:  magnum  pretium  a  populo  postulavit.  Quaesl- 
tum: hoc  est  supinum:  quod  quaerere  voluit. 

1.  Quid  fecit  Marcius?  2.  A  quo  Institutus  est?  3.  Quae  illl 
post  proelia  semper  data  sunt?     4.  Quern  praecipue  delectare 


40  FIRST  LATIN   READER 

voluit?  5.  Quis  putavit  Marcium  beatum  esse?  6.  Quis  ac- 
cepit  frumentum?  7.  Ubi  fuit  frumentum  antea?  8.  Quae 
plebi  colenda  erant?  9.  Qui  turn  Romano  3  non  amaverunt? 
10.  Quanti  habetur  virtus?  11.  Quae  a  Marcio  quaesita  sunt? 
12.  Quo  a  Volscis  donatus  est?  13.  Quam  longe  ab  urbe  castra 
posuit?  14.  Cum  quail  responso  remiss!  sunt  legatl?  15.  A 
quibus  reiecti  sunt?  16.  Quos  postremo  mlserunt  Roman!? 
17.  Quibuscum  ierunt?  18.  Huic:  de  quo  usurpatur  hoc  voca- 
bulum  ?  19.  Cuius  castra  deinde  movit  ?  20.  Quam  diu.  postea 
vixit? 

XVIII 
CINCINNATI^ 

"Pro  bono  publico" 

AequI  consulem  Minucium  atque  exercitum  eius 
cinctos  tenuerunt.  Id  ubi  Romam  nuntiatum  est, 
magnus  timor,  magnus  metus  fuit,  populus  enim  pu- 
tavit urbem  ipsam,  non  castra  hostes  obsidere.    Quod 

5  autem  in  altero  consule  parum  esse  praesidi  visum  est, 
magistrum  *  popull  die!  placuit,  nam  rem  affllctam 
restitul  voluerunt.  Quinctius  Cincinnatus  omnium 
consensu  magister  popull  est  dictus.  Ille,  spes  sola 
imperl  Roman!,  trans  Tiberim  tunc  coluit  agrum.    Ad 

10  quern  miss!  legati  nudum  *  eum  in  agro  *  reppererunt. 
Salus  data  redditaque  est,  deinde  Quinctius  vestem 
celeriter  c  tecto  proferre  uxorem  Raciliam  iussit,  se- 
natus  enim  mandata  togatus  audire  voluit. 

Mox  veste  indutus  processit  Quinctius,  magistrum 

15  popull  eum  legatl  aggrediuntur  laeti;  magnum  esse  in 
exercitu  terrorem  exponunt.  Quinctius  igitur  Romam 
venit  et  domum  deductus  est.     Postero  die  ab  urbe 


M.    1T1UIS   CAMILLUS  41 

profectus  Minucium  obsidione  liberavit,  victos  hostes 
sub  iugum  misit.  Urbem  triumphans  ingressus  est. 
DuctI  sunt  ante  currum  hostiuni  duces;  militaria  signa2o 
praelata  sunt;  secutus  est  exercitus  praedam  com- 
portans;  epulae  instructae  sunt  ante  omnium  domos. 
Atque  haec  magna  celeritate  gessit  Qulnctius,  sexto 
decimo  enim  die  officio  iam  functus  est,  quamquam 
munus  in  sex  menses  accepit.  Turn  ad  boves  redit  et25 
agrum  iterum  colit. 

Magister  populi:  saepius  appellator  Dictator.  Nudus:  i.  e., 
non  togatus.     In  agro  Cincinnatus  arabat. 

Declina  in  sententiis  (omnibus  casibus) :  (sing.)  magnus  metus, 
urbem  ipsam,  altero  consule,  rem  affllctam,  spes  sola:  (plu.) 
legatl  laeti,  postero  die,  victos  hostes,  militaria  signa,  sex  menses. 

XIX 
M.  FURIUS  CAMILLUS 

"Suum  cuique"    . 

Dum  M.  Fiirius  Camillus  urbem  Falerios  obsidet, 
ludl  magister  plurimos  et  nobilissimos  inde  pueros  in 
castra  R5manorum  perduxit,  et  Camillo  tradidit, 
qua  re  certum  fuit  Faliscos  deposituros  bellum  sese- 
que  Romanis  dedituros  esse.  Sed  Camillus  dolums 
prdditoris  despiciens,  "Non  ad  similem  tui,"  inquit, 
"  venistl ;  sunt  et  belli,  sicut  pacis,  iura ;  arma  habemus 
non  contra  earn  aetatem,  cui  etiam  in  captis  urbibus 
parcitur,  sed  contra  armatos,  qui  nee  laesi  nee  laces- 
siti  a  nobis  castra  Romana  ad  Veios  oppugnaverunt."  10 
Nudarl  deinde  magistrum  iussit  elque  manus  post  ter- 


42 


FIRST  LATIN   READER 


gum  vinciri.    Sic  in  urbem  reducendum  pueris  tradidit, 
quasdam  res  *  iis  dedit,  quibus  proditorem  egerunt  in 
urbem  ferientes.    Statim  Falisci,  beneficio  magis  quam 
15  armis  victi,  portas  Romanls  aperuerunt. 

Veientes    etiam    illo    tempore    bellum    renovarunt. 
Quorum  magnas  copias  fuisse  indicat  longa  obsidio. 


Pecunia  Romana 

Tunc  primum  a  militibus  hiematum  est  sub  pellibus, 
turn  primum  stlpendium  ex  aerario  militibus  datum  est 

2oadactique  sunt  milites  iureiurando,  nisi  post  urbem 
captam  se  non  esse  discessuros. 

Postea  Camillus  est  accusatus;  dlxerunt  eum  albis 
equis  triumphasse  et  praedam  non  aeque  dlvlsisse.  Die 
dicta  ab  Lucio  Apuleio  tribuno  plebis  damnatus  Ardeam 

25  concessit.  Urbe  egrediens  deos  imploravisse  dicitur; 
"Si  integro  *  mihi  haec  iniuria  facta  est,  primo  quoque 
tempore  desiderium  mei  civitati  ingratae  facite." 

Quasdam  res:  i.  e.,  virgas  pueris  dedit.  Integro:  i.  e.,  si  nihil 
mali  feci. 

Rescribe  sententias,  haec  verba  in  vScem  passivam  vertens: 
obsidet,  perduxit,  deposituros  esse,  habemus,  iussit,  tradidit, 
dedit,  egerunt,  aperuerunt,  renovarunt. 


ROMA  SERVATUR  43 

XX 

ROMA  SERVATUR 

"Sunt  lacrimae  rerum" 

Neque  multo  post  Galli  Senones  Clusium,  Etruriae 
oppidum,  obsederunt.  Cluslnl  ab  Romanis  auxilium 
petierunt.  Missi  sunt  Roma  tres  legati,  ex  quibus 
autem  unus  contra  ius  gentium  in  aciem  processit  et 
ducem  Senonum  interfecit.  Qua  re  commoti  Senones  5 
in  deditionem  legatos  petierunt.  Quod  hoc  non  im- 
petraverunt,  aggress!  sunt  Romam  et  exercitum  Ro- 
manum  apud  Alliam  flumen  ceclderunt. 

Victores  non  multo  ante  solis  occasum  ad  urbem 
Romam  perveniunt.     Postquam  hostes  adesse   nun- 10 
tiatum  est  reliqul  iuvenes  RomanI  in  arcem  fugerunt; 
seniores  vero  domos  redierunt  et  adventum  Senonum 
exspectaverunt.     Qui   eorum  magistratus   gesserant,* 
ornati  honorum  insignibus  in  portis  aedium  sederunt, 
adventu  hostium  in  sua  dignitate  morituri.     Interim  15 
Galli,    domos   patentes    ingressl,    vident    senes,    viros 
veste   et   voltus   nobilitate    dils   simillimos.     Ad   hos 
Galli  velutl  ad  simulacra  conversl  steterunt,  sed  unus 
ex  his  senibus  dlcitur  Galium  se  audacter  attingentem  * 
percussisse.     Iratus  Gallus  eum  occidit;  ab  e5  initium2o 
caedis  ortum  est.     Ceteri  omnes  in  sedibus  suls  truci- 
dati  sunt. 

Galli  deinde  impetum  facere  in  arcem  statuunt. 
Xocte  occulti,  trahentes  alii  alios,  in  summum  saxum 
evaserunt,  neque  canes  quidem  excitati  sunt.    Aves  *  25 


44  FIRST   LATIN   READER 

quasdam  non  fefellere,  quibus  in  summa  inopia  Ro- 
man! pepercerant,*  quia  erant  lunoni  sacrae.  Quae 
res  Romanls  salut!  fuit. 

Gesserant,  pepercerant:  tempus  est  plusquamperfectum.  At- 
tingentem:  barbam  permulsit.    Aves:  anseres. 

1.  Ubi  fuit  Clusium?  2.  Quibus  Roman!  auxilium  dederunt? 
3.  Unde  missi  sunt  legati  ?  4.  Cuius  culpa  dux  interfectus  est  ? 
5.  Quid  commovit  Senones?  6.  Quo  deinde  ierunt  ?  7.  Quando 
Romam  venerunt?  8.  Quid  fuit  nuntius?  9.  Quid  dicis  iu- 
venes  fecisse?  10.  Quid  dicis  senes  fecisse?  11.  Qui  insignia 
gesserunt?  12.  Quos  exspectaverunt  ?  13.  Quid  exspectave- 
runt?  14.  Quales  barbaris  videbantur  seniores?  15.  Quid  fecit 
quldam  Gallus?  16.  Quid  deinde  fecit  senex?  17.  Quot  ce- 
clderunt  Galli?  18.  Quid  deinde  oppugnatum  est?  19.  A 
quibus  animalibus  audit!  sunt?    20.  A  quibus  non  audit!  sunt? 

XXI 
GALLI  SUPERANTUR 

"Vae  victis" 

Manlius,  vir  bello  egregius,  strepitu  excitatus  ceteros 
ad  arma  vocat  et  dum  ceterl  dubitant  arma  rapit  et 
Galium,  qui  iam  in  summo  constitit,  scuto  percussum 
deicit.     Is    cadens    proximos    sternit,    et    hoc    modo 

5  omnes  Galli  ascendentes  facile  deiciuntur. 

Tunc  consensu  omnium  placuit  ab  exsilio  Camillum 
revocare.  Miss!  sunt  igitur  ad  eum  legati  ipseque  magis- 
ter  popull  absens  dictus  est.  Interim  fames  utrumque 
exercitum  urget;  sed  quod  Roman!  noluerunt  Gallos 

loputare  se  ea  necessitate  ad  deditionem  cogi,  multis 
locis  de  Capitolio  cibus  iactatur  in  hostium  stationes. 


46  ,    FIRST  LATIN  READER 

Ad  postremum  Galll  quoque  obsidione  fatigatl  pretio 
aurl  adducti  obsidionem  relinquere  pollicentur.  Non 
aequa  autem  pondera  sunt  allata,  et  Gallorum  dux 

i5gladium  per  contumeliam  addit.*  Statim  Camillus 
magister  popull  intercedit,  colligit  enim  RdmanI  exer- 
citus reliquias,  adimi  aurum  de  medio  iubet  nuntiatque 
Gallis,  "Vos  ad  proelium  expedite!"  Instruit  deinde 
aciem  et  Gallos    obruit.     Ne  nuntius    quidem  cala- 

2omitatis  relictus  est. 

Magister  popull,  quod  patriam  ex  hostibus  recepit, 
triumphans  urbem  ingreditur  et  a  militibus  parens 
patriae  conditorque  alter  urbis  appellatur.  Sed  ut 
oppidum  civibus,  ita  elves  oppido  reddidit.     Iubent 

25  enim  tribiini  plebem  rulnas  relinquere  et  in  urbem  para- 
tam  Veios  omnia  sua  transportare.  Sed  omen  senatus 
accipit,  quod  centurio  quldam  dixit:  " Statue  signum, 
hie  manebimus  *  op  time,"  nee  Romam  deseruerunt. 

Gladium  p6r  contumeliam  addit:  dixit  quoque,  "Vae  victis!" 
Manebimus:   tempus  futurum. 

1.  Quid  excitavit  Manlium?  2.  A  quail  viro.  vocati  sunt 
ceteri  ad  arma?  3.  A  quibus  dubitatur?  4.  Quid  rapuit  Man- 
lius?  5.  Qualis  fuit  deiectus  Gallorum?  6.  Ubi  fuit  Camillus? 
7.  Quot  exercitus  fame  urgentur?  8.  Quid  autem  facere  nolue- 
runt  Romani?  9.  Cuius  copiam  reiecerunt  ?  10.  Quid  postremo 
faciunt  Galll?  11.  Quid  accipere  pollicentur?  12.  Quantus 
fuit  iam  exercitus  Romanus?  13.  Quid  imperavit  Camillus? 
14.  Quot  reliquerunt  Romani?  15.  Quid  reddidit  Camillus 
Romanls?  16.  Quod  nomen  dederunt  illl  mllites?  17.  Unde 
iubent  tribunl  plebem  Ire?  IS.  Quo  iubent  eos  Ire?  19.  A 
quo  datum  est  omen  senatui?     20.  Num  deserta  est  Roma? 


T.   MANLIUS   TORQUATUS 


47 


XXII 
T.  MANLIUS  TORQUATUS 

"Fortiter,  fideliter,  feliciter" 

T.   Manlius  ob   ingeni   et  linguae   impedimenta   a 
patre  rus  dimissus  est.     Audlvit  postea  patri  diem 


Agmen  Romanum 

dictam  esse  a  Pomponio,  tribiin5  plebis,  itaque  cepit 
consilium  agrestis  animi,  sed  pietate  laudabile.    Gladio 
cinctus  prima  luce  in  urbem  atque  a  porta  confestims 
ad  Pomponium  pergit;  immissus  gladium  stringit  et 
Pomponio  imminens  aTe  interficiam,*"   inquit,  "nisi 


48  FIRST  LATIN   READER 

ab   incepta  accusatione   desistes.*"      Perterritus  tri- 
biinus,  qui  vldit  ferrum  ante  oculos  micans,  accusati- 

10  onem  dlmlsit.     Ea  res  adulescentl  eo  maiori  fuit  honor! , 

quod  animum  eius  severitas  paterna  a  pietate  non 

avertit,  itaque  e5dem  anno  tribunus  militum  factus  est. 

Postea  Galli  ad  tertium  lapidem  trans  Anienem  flu- 

vium  castra  posuerunt,  exercitus  Romanus  ab  urbe  pro- 

lsfectus  in  citeriore  ripa  fluminis  constitit.  Pons  in 
medio  fuit;  tunc  Gallus  eximia  corporis  magnitudine  in 
vacuum  pontem  processit  et  quam  maxima  voce  potuit : 
"Tu  quern  nunc,"  inquit,  "Roma  fortissimum  habet, 
procede  ad  pugnam."     Diu  inter  principes  iuvenum 

2oRomanorum  silentium  fuit.  Turn  T.  Manlius  ex  sta- 
tione  ad  imperatorem  pergit:  "Si  tu  permittis,  volo 
ego  ill!  ostendere  me  ex  ea  familia  ortum  esse,  quae 
Gallorum  agmen  ex  rupe  Tarpeia  deiecit."  Cui  im- 
perator  "Perge,"  inquit,  "et  nomen  Romanum  claris- 

25  simum  praesta." 

Armant  deinde  iuvenem  amici.  Exspectat  eum 
Gallus  laetus.  Ubi  constiterunt  inter  duas  acies, 
Gallus  gladium  cum  magno  sonitu  in  arma  Manll 
deicit.     Manlius  vero  hostem  occidit.     Iacenti  orna- 

30  mentum  *  detrahit,  quod  collo  circumdedit  suo.  Man- 
lius inde  TorquatI  cognomen  accepit. 

Interficiam,  desistes:  tempus  futurum.  Ornamentum:  hoc 
appellatur  torquis. 

Declina  in  sententiis:  (sing.)  agrestis  animi,  prima  luce,  ferrum 
micans,  ea  res,  eodem  anno:  (plu.)  exercitus  Romanus,  vacuum 
pontem,  maxima  voce,  nomen  Romanum,  duas  acies. 


DE   SEVERITATE   ROMANA  49 

XXIII 
DE  SEVERITATE  ROMANA 

"Non  omnis  moriar" 

Idem  Manlius,  postea  consul  factus  bell5  Latino, 
disciplinam  mllitarem  restituere  voluit,  itaque  prd- 
nuntiavit:  "Null!  licet  extra  ordinem  cum  hostibus 
pugnare."  T.  Manlius,  consulis  filius,  propius  forte  ad 
stationem  hostium  accesserat,  et  is  qui  Latino  equitatul  5 
praeerat,  ubi  consulis  filium  agnovit:  "Ylsne,"  inquit, 
"congredl  mecum  et  singularis  certaminis  eventu  cer- 
nere  maxime  equitem  Latinum  Romano  praestare?" 
Iuvenis  igitur  oblltus  imperl  paternl  in  certamen  ruit, 
Latinum  ex  equo  deiectum  occldit,  spolia  legit,  in  castra  10 
ad  patrem  venit.  Filium  conspicatus  consul  sine  mora 
mllites  tuba  convocat.  Qui  postquam  frequentes  con- 
venere:  "Quandoquidem,"  inquit,  "tu,  fill,  contra  im- 
perium  consulis  pugnastl,  oportet  te  disciplinam,  quam 
solvistl,  poena  tua  restituere.  Triste  exemplum,  sed  in  is 
posterum  idoneum  iuvenibus  eris."  Deinde  filium 
suum  statim  caedl  iussit. 

Operae  pretium  erit  aliud  severitatis  discipllnae 
Romanae  exemplum  proferre.  Cn.  Plso  fuit  vir  a 
multls  vitiis  liber,  sed  praeceps  et  maxime  severus.  20 
Is  Iratus  ad  mortem  duel  iusserat  mllitem,  putans  eum 
interfecisse  socium.  IllI  rogantl  tempus  aliquod  ad 
quaerendum  non  dedit.  Damnatus  miles  extra  cas- 
trorum  vallum  ductus  est  et  iam  cervicem  offerebat, 
cum   subito   conspexerunt   ilium   socium,   qui   occ!sus25 


50  FIRST  LATIN  READER 

dicebatur.  Tunc  centuri5  supplicio  praepositus  condi 
gladium  iubet.  Ambo  socil  alter  alterum  oomplexl  in- 
genti  concursu  et  magno  gaudio  exercitus  deducuntur 
ad  Pisonem.  Ille  furens  utrumque  ad  mortem  duel 
30  iubet,  addit  etiam  centurionem,  qui  damnatum  reduxe- 
rat,  haec  fatus :  "  Te  morte  poenas  dare  iubeo,  quia  iam 
damnatus  es;  te,  quia  causa  damnationis  socio  fuisti;  te, 
quia  iussus  occldere  militem  imperatori  n5n  paruisti." 

In  altera  parte  fabulae,  verte  omnia  verba  indicativa  in  tem- 
pus  praesens,  nisi  iam  in  eo  tempore  sunt.  Verte  haec  participia 
in  clausulas  (vid.  Pensa  VII,  XVI):  factus,  volens,  oblitus, 
putans,  rogantl,  damnatus.  Scribe  in  sententiis  tempora  primi- 
tiva:  agnovit,  conspicatus,  fatus,  paruisti. 


XXIV 
P.  VALERIUS  LAEVlNUS  ET  PYRRHUS 

"Inest  dementia  forti'* 

Tarentini  Romanorum  legatis  iniuriam  fecerant, 
illis  igitur  bellum  indictum  est.  Hi  a  Pyrrho,  Epiri 
rege,  contra  Romanos  auxilium  poposcerunt,  qui  ex 
genere   Achillis   ortum   trahebat.     Is  paulo   post   in 

sitaliam  venit  tumque  primum  Roman!  cum  hoste  qui 
trans  mare  venerat  dimicaverunt.  Missus  est  contra 
eum  consul  P.  Valerius  Laevlnus.  Hie  exploratores 
Pyrrhl  cepit,  iussit  eos  per  castra  duel,  ostendit  illis 
omnem  exercitum,  dlmisit  dlcens :  "  Renuntiate  Pyrrho 

10  quaecumque  a  Romanis  aguntur."  Commissa  est  mox 
pugna,  et  ubi  iam  Pyrrhl  exercitus  pedem  referebat, 
rex  feras  *  in  Romanorum  aciem  agl  iussit;  tumque 


P.   VALERIUS  LAEVINUS  ET  PYRRHUS         51 

miitata  est  proell  fortuna.     Romanos  ingentium  cor- 
porum  moles  armatorumque  in  els  stantium  species 
perterruit.     Equi  etiam,  conspectu  perturbatl,  equites  15 
vel  ab  se  deiciebant  vel  secum  in  fugam  rapiebant. 
Nox  proelio  finem  dedit. 

Pyrrhus  captivos  Romanos  summo  honore  habuit; 
occlsos  sepelivit.     Quos  ubi  adverso  volnere  et  ferocl 
voltu  etiam  mortu5s  iacentes  vidit,  tulisse  ad  caelum  20 
manus  dlcitur  cum  hac  voce:  "Totius  orbis  dominus 
esse  potero,  si  tales  mihi  milites  contingent.,,     Amlcis 
laetis:  "Quid  est  mihi  cum  tall  victoria,"  inquit,  "ubi 
exercitus  robur  ilmitto  ?    Si  iterum  eodem  modo  vicero, 
sine  ullo  mllite  in  Eplrum  revertar."    Deinde  ad  urbem  25 
Romam    magnls    itineribus    contendit;    omnia    ferro 
ignique  vastavit;  ad  vicesimum  ab  urbe  lapidem  castra 
posuit.      Pyrrho   obviam   venit   Laevlnus   cum   novo 
exercitii.     Quern  ubi  vidit  rex  ait  sibi  eandem  contra 
Romanos  esse  fortunam  quam  Hercull  contra  feram,*  30 
cui  tot  capita  rursum  nascebantur,  quot  ab  eo  caesa 
erant.     Deinde  in  Campaniam  se  recepit;  missos  a 
senatu  de  redimendls  captlvis  legatos  cum  hon5re  ex- 
cepit.     Captivos  sine  pretio  reddidit,  et  Roman!,  qui 
virtutem   eius   iam   cognoverant,    cognoverunt   etiam  35 
humanitatem. 

Feras:  i.  e.,  elephantos.  Feram:  i.  e.,  hydram,  serpentem  quae 
in  aqua  habitabat. 

In  his  sententiis  (in  prima  parte  fabulae)  verte  vocem  activam 
in  passivam,  et  vice  versa:  1  (Tarentlni),  2  (Hi),  4  (Missus), 
7  (Romanos),  8  (Equi),  9  (Nox).  Has  sententias  (in  altera 
parte  fabulae)  rescribe  "post  dico":  1  (Pyrrhus),  4  (Si),  5 
(Deinde),  6  (Pyrrho),  8  (Deinde). 


52  FIRST  LATIN  READER 

XXV 
ROMANl  PACEM  RECCSANT 

"In  vino  Veritas" 

Erat  Pyrrhus  miti  ac  indulgent!  animo.  Tarentinl 
intellexerunt  se  pro  socio  dominum  accepisse,  qua  re 
sortem  suam  dolebant  idque  quidem  liberius  ubi  vino 
indulserant.  Rumor  ad  Pyrrhum  delatus  est.  Sed  ubi 
5  rex  quaeslvit:  "Num  ea,  quae  pervenerunt  ad  aures 
meas,  dixistis?"  "Et  haec  dlximus,"  inquiunt,  "rex, 
et  multo  plura  et  graviora  dicturl  fuimus,  sed  vlnum 
defecit."  Pyrrhus,  qui  malebat  vim  quam  hominum 
earn  culpam  videri,  ridens  eos  dimlsit. 

10  Pyrrhus  igitur,  volens  pacem  et  foedus  cum  R5manis 
post  vict5riam  facere,  Romam  misit  legatum  Cineam, 
iussit  eum  pacem  aequls  condicionibus  proponere. 
Erat  is  regl  familiaris  multumque  apud  eum  gratia 
valebat.     Clneas  tamen  regis  cupiditatem  non  lauda- 

15  bat;  nam  Pyrrhus  quondam  dixit  se  velle  Italiam  im- 
perio  suo  subicere,  sed  Clneas:  "Ubi  Roman!  superati 
sunt,"  inquit,  "quid  agere  in  animo  habes,  rex?" 
"Italiae  vicina  est  Sicilia,"  inquit  Pyrrhus,  "nee  dif- 
ficile erit  earn  armis  occupare."    Tunc  Clneas,  "Quid 

20  deinde  acturus  es  ?  "  Rex,  qui  nondum  Cineae  mentem 
perspexerat:  "In  Africam,"  inquit,  "traicere  mihi  in 
animo  est."  Cui  ille:  "Quid  deinde,  rex?"  "Turn 
denique,  mi  Clneas,"  inquit  Pyrrhus,  "nos  quiet!  da- 
bimus  dulcique  otio  fruemur."    Turn  Clneas:  "At  quid 

25impedit,  quominus  isto  otio  iam  nunc  fruaris  *  ?" 


C.   FABRICIUS  ET   PYRRHUS  53 

Intrdductus  Cineas  in  senatum  regis  virtutem  ami- 
cumque  in  Romanos  animum  verbis  laudiibat,  et  sen- 
tentia  senatus  ad  pacem  et  foedus  faciendum  vergere 
videbatur.  Sed  Appius  Claudius,  ob  senectutem  abesse 
a  curia  nuper  solitus,  confestim  in  senatum  deferri  se3o 
iussit.  Ibi  gravissima  oratione  contra  pacem  suasit, 
itaque  responsum  Pyrrho  a  senatu  est:  "Donee  Italia 
excesseris,  pacem  cum  Romanls  habere  non  poteris." 
Praeterea  Romani  captlvis  omnibus,  quos  Pyrrhus 
reddiderat,  dedecori  haberi  iusserunt,  armati  enim35 
captl  erant.  Ita  legatus  ad  regem  revertit;  a  quo  ubi 
Pyrrhus  quaesivit,  "Qualem  Romam  comperisti  ?  " 
Cineas  respondit,  urbem  sibi  templum,  senatum  vero 
concilium  regum  esse  visum. 

Fruaris:  subiimctivum  praesens  post  quominus:  Quid  est 
propter  quod  otio  non  nunc  frueris? 

Scribe  in  sententiis  tempora  primitlva  horum  verborum: 
malebat,  proponere,  perspexerat,  fruemur,  impedit,  suasit,  ex- 
cesseris, comperisti.  Verte  haec  partiefpia  in  clausulas:  ridens, 
volens,  introductus,  solitus.     Verte  has  clausulas  in  participia: 

intellexerunt qua  re,  ubi quaesivit,  qui  malebat, 

qui   perspexerat,  dabimus   -que,  legatus   

revertit. 

XXVI 
C.  FABRICIUS  ET  PYRRHUS 

"Semper  Idem" 

Ex  legatis,  qui  ad  Pyrrhum  de  captlvis  redimendis 
venerant,  fuit  C.  Fabricius.  Cuius  postquam  audivit 
Pyrrhus  magnum  esse  apud  R5manos  nomen,  ut  viri 


54  FIRST  LATIN  READER 

boni  et  bello  egregil,  sed  parum  pecuniae  habentis,  eum 
sprae  ceteris  cum  honore  ac  liberaliter  habuit,  elque 

munera  atque  aurum  obtulit;  quae  omnia  repudiavit 

Fabricius. 

Eius  admlratus  virtutem  Pyrrhus  ilium  secreto  in- 

vitavit,  nam  voluit  eum  patriam  deserere  secumque 
lovelle    vlvere,   quartamque 

etiam  regni  sui  partem  obtu- 
lit.     Cui    Fabricius   ita  re- 

spondit :  "  Si  me  virum  bonum 

iudicas,  cur  me  vis  corrum- 
15  pere  ?    Sin  vero  malum,  cur 

mihi  Instas?" 

Postea  un5  anno,  ubi  omnis 

spes  pacis  inter  Pyrrhum  et 

Romanos  conciliandae  depo- 

.~  i    •  •  _       i  Navis  Romana 

20  sita    est,     labncius    consul 

f actus  contra  eum  missus  est.    Vlcina  castra  ipse  et 

rex  habuerunt,  et  servus  *  quidam  regis  nocte  ad  Fa- 

bricium  vSnit   elque  pollicitus  est  ob  praemium  ac- 

ceptum    Pyrrhum    veneno    necare.     Hunc    Fabricius 

25vinctum  reduci  iussit  ad   dominum,   et  Pyrrho   did 

servum  hoc  contra  caput  eius  proposuisse.    Turn  rex 

admlratus  eum  dlxisse  fertur:  "Ille  est  Fabricius,  qui 

difficilius  ab  integritate  quam  sol  a  cursu  potest  avertl." 

Pyrrhus  ubi  contra  Romanos  parum  perfecturum  se 

30  intellexit,  Siciliam  imperl  sui  facere  statuit.  Inde  re- 
versus  praeter  Locros  classe  vehebatur,  et  opes  templl 
Proserpinae  integros  ad  earn  diem  spoliavit;  atque  ita 
ubi  pecuniam  in  naves  imposuit  ipse  terra  est  profectus. 
Quid  ergo  evenit?     Classis  postero  die  maxima  tern- 


MANIUS  CURIUS  55 

pestate  fracta  est  omnesque  naves,  quae  sacram35 
pecuniam  habebant,  in  litora  Locrorum  eiectae  sunt. 
Qua  tanta  calamitate  doctus  tandem  deos  esse,  super- 
bissimus  rex  pecuniam  omnem  collectam  in  templum 
Proserpinae  referri  iussit.  Nee  tamen  ill!  umquam  boni 
quicquam  evenit,  pulsusque  Italia  miseram  mortem  40 
obiit. 

Servus  quidam:  in  hac  fabula,  est  medicus. 

Scribe  primam  partem  fabulae  in  tempore  praesentl;  scribe 
eandem  partem  in  tempore  futuro.  Vcrte  in  clausulas  haec 
participial  admlratus,  factus,  vinctum,  reversus,  doctus,  collec- 
tam, pulsus.  Scribe  in  sententiis  tempora  primitlva:  doctus, 
pulsus,  reversus. 

XXVII 
MANIUS  CURIUS 

"Tti  regere  imperio  populos,  Romane,  memento" 

Manius  Curius  contra  Samnites  profectus  eos  in- 
gentibus  proeliis  vicit.  In  quo  bello  permultum  agri 
hominumque  maximam  vim  cepit,  sed  ipse  inde  dives 
fieri  noluit.  111!  ad  focum  sedentl  magnum  auri  pondus 
Samnites  attulerunt,  ab  eo  autem  repudiatl  sunt,  5 
dlxitque  non  aurum  habere  sibi  clarum  videri,  sed 
aurum  habentibus  imperare.  Quo  responso  Curius 
Samnltibus  ostendit,  se  neque  acie  vincI  neque  pecunia 
corrumpl  posse. 

Postea  consul  creatus  contra  Pyrrhum  missus  est;  10 
in   Capitolio   delectus   habebatur   et   iuniores   defessi 
bello  nomina  non  dabant.     Coniecit  igitur  in  unum 


56  FIRST  LATIN   READER 

locum  omnium  clvium  ndmina,   prlmum  nSmen  ex- 
tractum  vocari  iussit.     Ubi  adulescens  non  respondit, 

15  bona  eius  hastae  subiecit.  Deinde  is  questus  de  iniiiria 
consulis  tribunos  plebis  appellavit;  Curius  autem  ipsum 
quoque  vendidit,  nam  "Nihil,"  inquit,  "opus  est  rei- 
publicae  eo  cive  qui  nescit  parere."  Neque  tribuni 
plebis  adulescentl  auxilio  fuerunt;  posteaque  res  in 

20  consuetudinem  abiit,  et  qui  post  delectum  rite  actum 
mllitiam  recusavit,  in  servitutem  venditus  est.  Hoc 
terrore  ceterl  adacti  nomina  maturissime  dederunt. 

His  copiis  Curius  Pyrrhi  exercitum  vicit  deque  eo 
rege  triumphavit.    Insignem  triumphum  fecerunt  quat- 

25  tuor  ferae  *  cum  turribus  suis,  turn  primum  Romae 
yisae.  Victus  rex  praesidium  Tarenti  reliquit  et  in 
Eplrum  revertit. 

Postea  subita  mors  regis  Romanos  metu  liberavit. 
Pyrrhus  enim,  dum  Argos  oppugnat,  urbem  iam  in- 
30gressus  a  iuvene  quodam  Arglvo  hasta  leviter  vol- 
neratus  est.  Mater  adulescentis  cum  alils  mulieribus  e 
tecto  domus  proelium  spectabat;  quae  ubi  vidit  Pyr- 
rhum  in  auctorem  volneris  sul  magno  impetu  ferri, 
periculo  fill  sul  commota  continuo  tecti  partem  *  rapuit 
35  et  utraque  manii  sublatam  in  caput  regis  deiecit. 

Quattuor  ferae:  elephantl.     Tecti  partem:  tegulam. 

Declina  in  sententiis:  (sing.)  ingentibus  proeliis,  quo  bello, 
maximam  vim,  ill!  sedentl,  delectus  habitus:  (plu.)  tinum  locum, 
hoc  terrore,  insignem  triumphum,  iuvene  quodam,  volneris  sul. 


rEgulus  contra  poenOs  bt  bebpentem   57 

XXVIII 
REGULUS  CONTRA  POENOS  ET  SERPENTEM 

"Cum  grano  salis" 

M.  Regulus  Poenos  magna  ruin  a  oppressit,  et  Hanno 
Carthaginiensis  ad  eum  venit,  quasi  de  pace  acturus. 
Re  vera  autem  moram  interponere  voluit,  nam  novas 
copias  ex  Africa  exspectabat.  Is  ubi  ad  consulem  ac- 
cessit,  editus  est  mllitum  clamor  audltaque  vox:  "Idem 5 
huic  faciendum  est,  quod  paucls  ante  annis  Cornelio 
consull  a  Poenis  factum  est."  Cornelius  enim  velut  in 
colloquium  per  dolum  evocatus  a  Poenis  comprehensus 
erat  et  in  vincula  coniectus.  lam  Hanno  timere  in- 
cipiebat,  sed  periculum  callido  responso  avertit:  "Hocio 
vero/'  inquit,  "  si  feceritis,  nihil5  eritis  Afris  meli6^es.,, 
Consul  silere  iussit  e5s  qui  par  pari  referri  volebant,  et 
aptum  dignitatl  R5manae  responsum  dedit:  "Isto  te 
metii,  Hanno,  fides  Romana  lIberat.',  De  pace,  quia 
neque  Poenus  bona  fide  agebat  et  consul  victoriam  15 
quam  pacem  malebat,  non  convenit. 

Regulus  deinde  in  Africam  primus  Romanorum  du- 
cum  traiecit.  Clypeam  urbem  et  trecenta  castella  ex- 
pugnavit,  neque  cum  hominibus  solum,  sed  etiam  cum 
monstris  dlmicavit.  Nam  ubi  ad  flumen  Bagradam2o 
castra  habuit,  serpens  mlra  magnitudine  exercitum 
Romanorum  vexabat;  multos  mllites  ingentl  ore  com- 
prehends;  nonnullos  foedo  splritu  exanimavit.  Neque 
ea  telorum  ictu  volnerarl  potuit,  quod  durissima  pellis 
omnia  tela  facile  reppulit.    Tandem,  velut  arx  quaedam  25 


58  FIRST  LATIN   READER 

munita,  deiecta  est.  Sed  ubi  saxorum  pondere  op- 
pressa  iacuit,  cruore  suo  flumen  corporeque  foedo 
vlcina  loca  corrupit  Romanosque  castra  inde  removere 
coegit.  Pellem  ferae,  centum  et  viginti  pedes  longam, 
Romam  mlsit  Regulus. 

1.  Quid  a  Regulo  factum  est?  2.  Quid  dicis  Hannonem  fe- 
cisse?  3.  Quid  visus  est  Hanno  facere  velle?  4.  Quando  editus 
est  clamor  militum  ?  5 .  Quid  putas  eos  dixisse  ?  ( Verte  ' '  quod ' ' 
in  ".hoc  enim.")  6.  Quid  Cornelio  fecerant  Poem?  7.  Scribe 
unum  verbum  quod  idem  significat  ac  "timere  incipiebat." 
8.  Quae  verba  dixit  suis  militibus  consul?    9.  Quid  dixit  Han- 

noni    verum    esse?        10.  "Neque    Poenus    malebat." 

Scribe  "post  dico."  11.  Quid  deinde  a  Regulo  factum  est? 
12.  Quid  dicis  eum  fecisse?  13.  Quid  factum  est  a  serpente? 
14-20.  Narra  hanc  alteram  partem  fabulae  in  tempore  praesenti. 


XXIX 
REGULUS  APUD  POENOS 

"Iiistum  et  tenacem  propositi  virum" 

Huic  ob  res  bene  gestas  imperium  in  annum  proxi- 
mum  productum  est.  Quod  ubi  cognovit  Regulus, 
scripsit  senatui,  custodem  suum  (in  agello  quern  habe- 
bat)  mortuum  esse,  et  servum  occasionem  nactum  cum 

5multls  bonis  fugisse.  Itaque  petivit:  "Mini  succes- 
sorem  in  Africam  mittite,  propterea  quod,  si  ager 
deseretur,  neque  uxor  neque  liberl  cibum  habebunt." 
Senatus  ubi  litteras  accepit  res  quas  Regulus  amiserat 
publica  pecunia  rediml  iussit,  agellum  colendum  lo- 

io  cavit,  cibum  coniugi  ac  liberis  praebuit.  Regulus  deinde 
multis   proeliis   Cartliaginiensium   opes   fregit   eosque 


60  FIRST  LATIN  READER 

pacem  petere  coegit.  Hanc  autem  Regulus  noluit  nisi 
durissimis  condicionibus  dare,  itaque  a  Lacedaemonils 
ill!  auxilium  petierunt. 

15  Lacedaemonil  Xanthippum,  virum  belli  perltissi- 
mum,  Carthaginiensibus  auxilio  mlserunt,  a  quo  Regu- 
lus victus  est  ultima  calamitate;  nam  duo  solum  mllia 
hominum  ex  omni  Romano  exercitii  evaserunt,  et 
Regulus  ipse  captus  et  in  carcerem  coniectus  est.     Inde 

20  Romam  de  commutatione  captivorum  missus  est; 
pollicitus  est  autem  illis;  "Si  non  impetrabo,  redibo 
ipse  Carthaginem." 

R5mam  venit;  inductus  in  senatum  mandata  ex- 
posuit;  sententiam  dicere  rectisavit;  "Iureiurando  hos- 

25tium/,  inquit,  "teneor,  neque  iure  dlcam."  Iussus 
tamen  sententiam  dicere,  negavit  esse  utile,  captivos 
Poen5s  reddi,  illos  enim  adulescentes  esse  et  bonos 
duces,  se  iam  confectum  senectute.  Cuius  quod  valuit 
auctoritas,  captlvl  retenti  sunt,  ipse,  quamquam  re- 

3otinebatur  a  propinquis  et  amicis,  Carthaginem  rediit. 
Neque  vero  tunc  eum  fefellit,  se  ad  durissimum  hostem 
et  ad  severissima  supplicia  proficisci,  sed  iureiiirando  se 
teneri  putavit.  Reversum  Carthaginienses  omni  cru- 
ciatu  necaverunt.     Hie  fuit  Regull  exitus,  ipsa  vita 

35clarior  et  nobilior. 

"Scripsit  senatui."     Quae  erant  verba  epistulae?     "Senatus 

praebuit."      Scribe   in   tempore   praesenti;    in    futuro. 

"Regulus  petierunt."  Scribe  "post  dico."  "Lacedae- 
monil   missus  est."    Verte  actlva  verba  in  vocem  passl- 

vam,  et  vice  versa.      "Iureiiirando   dicam."     Scribe  in 

oratione  obliqua.  Scribe  in  oratione  recta  sententiam  quae  post 
"negavit"  stat. 


FABIUS   CUNCTATOR  61 

XXX 
FABIUS  CUNCTATOR 

"Festlnalente" 

Hannibal,  Hamilcaris  filius,  novem  annos  natus,  a 
patre  ad  aras  adductus  odium  in  Romanos  aeternum 
iuravit.  Quae  res  maxime  videtur  concitasse  bellum 
Piinicum  secundum.  Nam  post  mortem  Hamilcaris 
Hannibal  causam  belli  qua"erens  Saguntum,  clvitatems 
Hispaniae,  diripit.  Quam  ob  rem  Roma  missl  sunt 
Carthaginem  legatl.  Urbem  reficere  noluerunt  Poem, 
itaque  bellum  els  indictum  est. 

Hannibal  iuga  Pyrenaei  et  Alpium  superavit  et  in 
Italiam  venit.  Tres  imperatores  Romanos  singulos  10 
vicit.  Contra  hostem  tarn  saepe  victorem  missus  Q. 
Fabius  magister  populi  Hannibalis  impetum  mora 
f regit;  nam  pri5rum  ducum  calamitatibus  doctus  belli 
rationem  miitavit.  Discedere  ab  ancipiti  proelio  et 
Italiam  solum  tueri  constituit,  Cunctatorisque  nomen  is 
et  laudem  summi  ducis  meruit. 

Per  loca  alta  agmen  ducebat  satis  magno  ab  hoste 
intervallo,  qua  re  neque  eum  amlsit  neque  cum  e5 
congressus  est;  castrls  milites  tenebantur.  Dux  neque 
deerat  occasionl  rei  bene  gerendae  quae  ab  hostibus20 
dabatur,  neque  ullam  ipse  hostibus  dabat.  Itaque  ubi 
ex  levibus  proelils  superior  discessit,  milites  minus 
iam  coepit  paenitere  aut  virtutis  suae  aut  fortunae. 

His   artibus   Hannibalem   Fabius   in   agro   Falerno 
locorum  angustiis  clausit,  sed  ille  sine  ullo  exercitus25 


62  FIRST  LATIN  READER 

detrimento  se  expedlvit.  Nam  aridas  frondes  in 
bourn  cornibus  vlnctas  prima  nocte_  incendi  bovesque 
ad  montes,  quos  RomanI  occupaverant,  agl  iussit. 
Qui  ubi  incensls  cornibus  per  montes,  per  silvas  hue 
3oilluc  agebantur,  RomanI  spectaculo  attonitl  consti- 
terunt;  ipse  Fabius,  insidias  esse  existimans,  milites 
extra  vallum  egredl  vetuit.  Interea  Hannibal  ex  an- 
gustils  evasit. 

1.  Quem  appellavit  Hannibal  patrem?  2.  Ubi  iuravit? 
3.  Quid  fuit  Saguntum?  4.  Quo  et  unde  missl  sunt  legatl? 
5.  Qui  bellum  indixerunt?  6.  Quibus  indictum  est?  7.  Unde 
venit  Hannibal?  8.  Quorum  exercitus  superavit?  9.  Quo 
modo  vicit  Fabius?  10.  Quae  ilium  docuerant?  11.  Quid  rc- 
linquere  constituit?  12.  Quid  ab  illo  meritum  est?  13.  Quali- 
bus  locls  agmen  diicebat?  14.  Quid  nonnumquam  dabant  el 
hostes?  15.  Cuius  non  paenituit  milites?  16.  Quae  erant  an- 
gusta?  17.  Quibus  animalibus  terruit  Hannibal  Fabium? 
18.  Quid  temporis  fuit  ?  19.  Quae  membra  boum  incensa  sunt  ? 
20.  Ubi  retinuit  milites  Fabius? 


XXXI 
PLURA  DE  FABIO 

"Virtus  vincit  invidiam" 

Deinde  Hannibal,  ut  Fabius  apud  suos  habeat  in- 
vidiam,  omnia  circum  vastat,   agrum  eius  integrum 
relinquit.     At  Fabius  Romam  Qulntum  fllium  mittit, 
incolumem  ab  hoste  relictum  agrum  vendit,  ut  eius 
spretio  captivos  Romanos  redimat. 

Minime  grata  tamen  Romanls  est  Fabl  cunctatio. 
Auget    invidiam    Minucius,    magister    equitum,    qui 


PLURA   DE   FABIO  63 

dlcit:  ilium  bellum  ducere,  quo  diutius  in  magistrate 
sit,  solusque  et  Rdmae  et  in  exercitu  imperium  habeat. 
Ills  sermonibus  adducta  plebs  magistro  popull  magis-  to 
trum  equitum  imperio  aequat.  Ilanc  iniuriam  aequo 
ammo  fert  Fabius,  exercitumque  suum  cum  Minuci5 
dividit.  Minucius  autem  temere  proelium  committit, 
eum  ut  iuvet  venit  Fabius.  Cuius  subito  adventu 
pressus  Hannibal  receptui  canit,  sic  confessus,  ab  se  is 
Mimicium,  se  a  Fabi5  victum  esse.  Minucius  autem 
perlculo  llberatus  castra  cum  Fabio  iungit,  patrem  eum 
appellat,  militibus  imperat  ut  idem  faciant. 

Postea  Hannibal  Tarent5  per  proditionem  potitus 
est.     Hanc  urbem  ut  Poenls  tradant,  tredecim  fere  20 
nobiles  iuvenes  Tarentlnl  coniiirant.     Hi  nocte  urbe 
egress!    ad   Hannibalem    veniunt.      Quid    parent,  ex- 
ponunt,  qua  re  Hannibal  laudat  eos  monetque:  "Re- 
deuntes  pecora  Carthaginiensium  ad  urbem  agite  et 
velutl  praedam  ex  hoste  factam  custodibus  portarum25 
donate."    Id  iterum  ac  saepius  fit,  qua  re,  quocumque 
noctis   tempore   dant   signum,    porta   urbis   apeiitur. 
Tunc  Hannibal  eos  nocte  media  cum  decern  mllibus 
hominum    delectorum    sequitur.      Putant    vigiliae    se 
scire  quis  sit;  Hannibal   ingreditur;   RdmanI  passim 30 
trucldantur.     Llvius  Sallnator,   Romanorum  praefec- 
tus,  in  arcem  confugit. 

(Exemplum.    Ut  Fabius  invidiam  habeat:  Quod  volt  Fabium 

invidiam  habere.)    Sic  verte:  ut redimat,  quo sit, 

habeat,  ut   iuvet,  ut   faciant,  ut   

tradant.    Quae  sunt  verba  dlcentis  aut  quaerentis  ?  ilium 

ducere,  ab  se esse,  quid  parent  (quaestio  est :  Quid  para- 

tis?),  se  scire,  quis  sit? 


64 


FIRST  LATIN   READER 


XXXII 
VALE,  FABl! 

"Dux  femina  factl" 

Proficiscitur  igitur  Fabius  ut  Tarentum  recipiat, 
urbemque  obsidione  cingit.  Levissima  res  eum  adiuvat 
ut  ingentem  rem  perficiat.  Praefectus  praesidi  Taren- 
tini  maximum  habet  amorem  erga 
sgracilem  puellam,  cuius  f rater  est  in 
Fab!  exercitu.  Miles,  qui  a  Fabio 
iubetur,  pro  proditore  Tarentum 
transit  ac  per  sororem  praefecto  per- 
suadet    ut    urbem    tradat.      Fabius 

xovigilia  prima  accedit  ad  earn  partem 
muri,  cuius  praefectus  custos  est. 
Adiuvant  recipiuntque  eius  mllites, 
Roman!  in  urbem  transeunt.  Han- 
nibal! niintiatur  Tarenti  oppugnatio, 

15  qua,  re  ut  opem  ferat  maturat;  sed 
ubi  captam  urbem  esse  audit:  "Et 
Roman!,"  inquit,  "suum  Hannibalem 
habent;  eadem,  qua  cepimus,  arte 
Tarentum  amisimus." 

20  Postea  Livius  Sallnator  coram  Fabio  se  iactat,  dicens 
se  arcem  Tarentinam  retinuisse,  eum  sua  opera  Taren- 
tum recepisse.  "Certe,"  inquit  Fabius  rldens,  "nam 
nisi  tu  amlsisses,*  ego  numquam  recepissem.*  " 

Q.  Fabius  iam  senex  filio  suo  consul!  legatus  est;  et 

25  ubi  in  eius  castra  venit,  fllius  obviam  patri  progreditur, 


Lictor 


HANNIBAL  TERENTIUM  VAKKONEM  SUPERAT  65 

duodecim  viri,*  ut  m5s  est,  ante  eum  procedunt.    Equo 
vehitur  senex  neque  ubi  appropinquat  consul  descen- 
dit.     lam  ex  his  duodecim  viris  undecim  paternam 
dignitatem  verentes  silentio  praeter  eum  eunt.     Quod 
consul  animadvertit,  proximum  virum  iubet  imperare3o 
Fabio  patrl,  ut  ex  equo  descendat.     Pater  turn  de- 
siliens:  "Non  ego,  fill,"  inquit,  "tuum  imperium  ne- 
glego,  sed  experirl  volo,  num  scias  te  consulem  esse." 
Ad  summam  senectutem  vixit  Fabius  Maximus,  de 
re  publica  bene  merens.     Ille  enim  rem  Romanam35 
cunctando  restituit. 

Nisi  amlsisses,  etc.:  subiunctivum  plusquamperf  ectum :  con- 
dicio  indicat  rem  veram  non  fuisse.    Duodecim  viri:  lictores. 

Verte  ut  in  priore  penso :  ut recipiat,  ut per- 

ficiat,  ut  tradat,  ut  ferat,  captam  esse, 

se retinuisse,  eum recepisse,  ut  descendat,  num 

scias,  te esse. 

XXXIII 

HANNIBAL  TERENTIUM  VARRONEM 
SUPERAT 

"Quern  Iuppiter  volt  perdere,  dementat  prius" 

Hannibal  in  Etruriam  iam  pervenit.  Contra  eum 
Roma  profecti  sunt  duo  consules,  Paulus  Aemilius  et 
Terentius  Varro.  Paulo  Fabi  cunctatio  magis  placet; 
Varro  autem,  qui  fer5cior  est,  acriora  sequitur  consilia. 
Ambo  consules  ad  vlcum,  qui  Cannae  appellatur,  5 
castra  muniverunt.  Ibi  deinde  Varro  contra  Paul! 
voluntatem  aciem  instruit  et  signum  pugnae  dat. 


66  FIRST  LATIN  READER 

Victus  caesusque  est  Romanus  exercitus;  numquam 
graviore    volnere    afflicta    est    res    publica.     Paulus 

loAemilius  tells  obrutus  cadit;  quern  media  in  pugna 
sedentem  in  sax5  saucium  et  morientem  conspicit  qui- 
dam  tribiinus  mllitum.  "Cape,"  inquit,  "hunc  equum 
et  fuge,  Aemill.  Etiam  sine  tua  morte  lacrimarum 
satis  dolorisque  est."     Ad  eum  consul:  "Tu  quidem 

15  cave  ne  brevi  tempore  e  manibus  hostium  fuga  inter- 
cludatur!     AbJ,  niintia  patribus,  ut  urbem  muniant  ac 
praesidiis  confirment.     Me  in  hac  caede  meorum  mlli- 
tum patere  perlre." 
Alter  consul   cum  paucis  equitibus  Venusiam  ef- 

2ofugit.  Consulares  cadunt  viginti,  ex  senatii  captl  aut 
occisi  triginta,  nobiles  viri  trecenti,  mllitum  quadra- 
ginta  milia,  equitum  tria  mllia  et  quingenti. 

Ab  Hannibale  victore  ceteri  quaerunt  cur  quietem 
non  ipse  sumat  et  defessis  militibus  det;  sed  Maharbal, 

25  minime  intermittendum  esse  proelium  exlstimans,  Han- 
nibalem  hortatur  ut  statim  Romam  pergat.  Hannibal 
illud  non  probat,  cui  Maharbal:  "Non  omnia  certe," 
inquit,  "eidem  dii  dedere.  Vincere  scis,  Hannibal;  vic- 
toria uti  nescis."    Mora  huius  diel  satis  creditur  saluti 

3ofuisse  urbl  et  imperio,  nam  Hannibal  victoria  potest 
uti,  frul  mavolt. 

Verte  ut  in  priore  penso :  (ne) intercludatur,  ut 

confirment,  cur sumat,  (cur) det,  intermittendum 

esse  proelium,  ut   pergat.     Scribe  post  "imperat  ut": 

pervenit,  sequitur,  muniverunt,  dat,  cave,  abl,  patere.  Scribe 
post  "quaerit  num":  effugit,  cadunt,  probat,  scis,  creditur, 
potest,  mavolt. 


ROMANl    YlKKS   RECUPERANT  07 

XXXIV 
ROMANl  VIRES  RECUPERANT 

"Roma  aeterna" 

Numquam  tantum  metus  Romae  fuit,  quantum  ubi 
acceptae  calamitatis  niintius  pervenit.  Nihilo  tamen 
deterior  fit  virtus  populi;  quin  etiam  animo  clvitas 
maximo  est,  Varroni  ex  tanta  calamitate  redeuntl  ob- 
viam  eunt  et  gratias  agunt,  dicunt  eum  de  re  publicas 
spe  non  deiectum  esse.  Non  autem  ex  vitae  cupiditate, 
sed  ex  rei  publicae  amore  se  superfuisse,  reliquo  aetatis 
suae  tempore  probat.  Nam  crlnes  submittit,  et  postea 
numquam  nisi  stans  cibum  capit;  omnibus  quoque 
honoribus  reniintiat,  dlcit  f elicioribus  magistratibus  10 
rei  publicae  opus  esse. 

Dum  igitur  Hannibal  nihil  agit,  RomanI  interim 
se  reficere  incipiunt.  Arma  non  sunt;  detrahuntur 
templis  vetera  hostium  spolia.  Deest  iuventus;  servl 
liberatl  armantur.  Desideratur  aerarium;  opes  suas  15 
elves  crebri  sua  sponte  in  medium  proferunt,  nee  quic- 
quam  sibi  aurl  relinquunt.  Patrum  exemplum  se- 
quuntur  equites  et  omnes  elves. 

Captivis  Romanls  Hannibal  facit  copiam  ut  se 
redimant,  et  decern  ex  ipsls  Romam  ea  de  re  mittuntur.  20 
Nee  indicium  aliud  fidei  ab  els  postulatur,  quam  ut 
iurent,  se  non  impetrantes  in  castra  esse  redituros. 
Eos  non  redimendos  senatus  sententia  est.  Unus  ex 
ea  legatione  e  castris  Poenorum  egressus,  veluti  ali- 
quid  oblltus,  paulo  post  in  castra  revertitur,  deinde25 
novem  alios  ante  noctem  subsequitur.     Is  ergo,  ubi 


68  FIRST  LATIN  READER 

res  non  impetratur,  domum  redit,  namque  reversum 
in  castra  se  liberatum  esse  iureiurando  nititur.  Quod 
ubi  scit  senatus,  iubet  ilium  comprehendi  et  vinctum 
30catems  ad  Hannibalem  duel.  Ea  res  Hannibalis 
audaciam  maxime  frangit,  ubi  intellegit  quam  excelso 
semper  animo  sit  senatus  populusque  Romanus. 

Verte  ut  in  priore  penso :  eum deiectum  esse,  se 

superfuisse,  magistratibus  opus  esse,  ut    redimant,   ut 

iiirent,  se redituros,  se  liberatum  esse,  quam sit. 

Scribe  post  "hoc  facit  ut":  fit  virtus,  gratias  agunt,  reliquo 

probat,    detrahuntur    spolia,    deest    iuventtis. 

Scribe  post  "nescio  an":  Hannibal  facit,  indicium pos- 

tulatur,  is redit,  iubet comprehendi. 

XXXV 
CASILlNl  OPPUGNATIO 

"Dum  spiro,  spero" 

Claudius  Marcellus  Hannibalem  vine!  posse  primus 
docet.  Ad  Nolam  enim  Hannibal  accedit  ut  urbem  per 
proditionem  recipiat,  sed  Marcellus  ante  urbis  portam 
aciem    Instruit,    cum    eo    confligit,    Poenos    superat. 

5  Pulsus  Hannibal  exercitum  ad  Casilinum,  parvam 
Campaniae  urbem,  ducit.  In  ea  quamquam  parvum 
est  praesidium,  tamen  propter  inopiam  frumenti  ni- 
mium  hominum  esse  videtur.  Hannibal  primo  elves 
verbis  amicls  incipit  hortari  ut  portas  aperiant;  deinde, 

10  ubi  in  Romanorum  fide-  manent,  accedit  ad  urbem, 
portas  frangere  parat.  Turn  ex  urbe  ingentl  cum 
tumultu  duae  cohortes  ad  id  ipsum  Instructae  erup- 
tionem  faciunt  et  Hannibalem  repellunt.     Hiems  de- 


CASILINI   OPPUGNATIO  69 

inde  venit,  qua  re  Hannibal  praesidium  circum  Casili- 
num  relinquit,  ne  neglecta  res  videatur,  et  in  hiberna  is 
Capuam  concedit. 

Ubi  mitescit  iam  hiems  Hannibal  Casilinum  redit. 
Quamquam  oppugnatio  intermissa  est,  obsidio  tamen 
continua  oppidanos  praesidiumque  ad  ultimum  in- 
opiae  addiixit.  Marcellum  cupientem  obsessis  ferre2o 
auxilium  Volturnus  fluraen  aquis  tenet;  Gracchus,  qui 
cum  equitatii  Romano  castra  non  longe  habet,  fru- 
mentum  ex  agrls  undique  colligit,  ut  per  flumen  de- 
feratur.  Quod  frumentum  noctu  secundo  missum 
flumine  ad  urbem  navigat,  aeque  inter  omnes  dlviditur.  25 
Id  postero  quoque  die  ac  tertio  fit;  custodes  hostium 
fallit.  Rem  vero  mox  cognoscit  Hannibal,  catenam 
per  medium  flumen  obicit. 

Postremo  Casillnates  pelles  scutis  detrahunt,  quibus 
pro  cibo  utuntur,  parvas  quoque  feras  *  consumunt.  30 
Ex  iis  quidam  feram  captam  maximo  potius  pretio 
vendere  quam  ipse  minuendae  famis  gratia  consumere 
mavolt.  Sed  deorum  iustitia  et  venditori  et  emptori, 
quern  uterque  meretur,  exitum  imponit.  Cupido  enim 
fame  consiimpto  sua  pecunia  frul  non  licet;  emptor  35 
vero,  quod  cibum  comparavit,  vivit.  Tandem  omne 
radicum  genus  infimis  aggeribus  murl  eruunt,  et  semen 
iterum  iniciunt.  Ad  postremum  Hannibal  aequas  de- 
ditionis  condiciones  non  repudiat. 

Parvas  feras:  mures. 

In  prima  parte  fabulae,  verte,  ut  in  prioribus  pensis,  omnes 
clausulas  horum  duorum  generum,  "quod  volo  eum  facere," 
et  "verba  dicentis."  Scribe  alteram  partem  post  "timeo  ne." 
Scribe  tertiam  partem  post  "intellego  cur." 


70  FIRST  LATIN   READER 

XXXVI 
MARCELLUS  IN  SICILIA 

"Mors  omnibus  communis" 

Postea  cum  Sicilia  a  Romanis  ad  Poenos  deficit, 
Marcellus  consul  creatus  Syracusas,  urbem  Siciliae 
n5bilissimam,  oppugnat.  Longa  est  obsidio,  neque 
urbem,  nisi  post  tres  annos,  capit  Marcellus.  Unus 
senim  homo  ea  tempestate  Syracusis  est,  Archimedes, 
incredibili  ingenio,  qui  multis  rebus  quas  invenit  opera 
Romanorum  delet.  Post  Syracusas  captas  Marcellus 
pronuntiat  ut  capiti  illius  parcatur.  Archimedes,  dum 
in  terra  quasdam  formas  describit  diligenter,  patriam 

losuam  captam  esse  non  sentit,  et  mlliti,  qui  praedandi 
causa  in  domum  eius  se  infert,  gladium  super  caput 
stringit,  quaerit  quis  sit,  ille  propter  nimiam  cupidita- 
tem  illud  consectandl  cui  studet,  nomen  suum  non 
indicat,  sed  petit  ut  opus  suum  integrum  relinquat.* 

lsltaque  a  milite  necatur.  Eius  mortem  aegre  fert 
Marcellus  et  curat  ut  sepeliatur. 

Deinde  Marcellus  ad  urbem  red  it  et  postulat  ut  sibi 
triumphantl  Romam  inire  liceat.  Id  non  impetrat, 
sed  solum  ut  cum  captis  ingrediatur.      Cum  simulacro 

2ocaptarum  Syraciisarum  praeferuntur  multa  urbis  6r- 
namenta  nobiliaque  signa,  quibus  Syraciisae  ornatae 
erant.  Quae  omnia  ad  aedem  Honoris  atque  Virtutis 
confert;  nihil  in  suis  aedibus  ponit.  Cumque  de  Mar- 
cello   tunc  consule  Sicull  questum  Romam  veniunt, 

25querentes  de  se  patienter  sustinet,  et  per  reliquam 
vitam  illls  bene  facere  non  desistit, 


72  FIRST   LATIN   READER 

Insequenti  anno  iterum  contra  Hannibalem  mit- 
titur.  Tumulus  est  inter  Punica  et  Romana  castra, 
quern  occupare  Marcellus  cupit.  Eo  proficiscitur  ut 
3oexploret,  sed  in  insidias  delabitur  et  occlditur.  In- 
ventum  Marcelll  corpus  Hannibal  amplissime  sepelirl 
iubet. 

Dixit  Archimedes:  "Noli  turbare  circulos  meos!" 

Verte  haec  participia  in  clausulas  (vide  Pensum  VII) :  creatus, 
captas,  triumphant!,  captls,  captarum,  querentes,  Insequenti, 
inventum.    Verte  has  clausulas  in  participia:  quas  invenit,  dum 

describit,  qui   Infert,  indicat   sed,  redit 

et,  cum veniunt,  proficiscitur sed.    Scribe 

in  sententiis  tempora  primitiva:  sentit,  praedandi,  studet,  inire, 
Insequenti. 

XXXVII 

P.  CORNELIUS  SCIPIO  AFRICANUS 
IUVENIS 

"In  medias  res" 

P.  Cornelius  Sclpio  Africanus,  nondum  in  prima 
adulescentia,  patrem  singularl  virtute  servat.  Nam 
graviter  volneratus  in  hostium  maniis  iam  venturus 
est,  cum  filius  Poenis  msistentibus  occurrit,  et  patrem 
5periculo  llberat.  Quam  ob  pietatem  Scipioni  postea 
honorem  petenti  favet  populus.  Cum  resistunt  tri- 
bunl  plebis,  negantes  rationem  eius  esse  habendam, 
quod  nondum  ad  petendum  apta  aetas  sit,  "Si  me," 
inquit  Sclpio,  "omnes  Quirites  magistratum  facere 
lovolunt,  satis  annorum  habeo."  Tanta  inde  gratia 
apud  populum  fit,  ut  tribunl  incepto  desistant. 


SClPIO   IN   HISPANIA  73 

Post  calamitatem  Cannensem  Romani*  exercitus  re- 
liquiae Canusium  profugiunt;  cumque  ibi  tribuni 
militum  quattuor  sint,  tamen  omnium  consensu  ad 
P.  Scipionem,  adulescentem,  summa  imperl  defertur.  15 
Ubi  colloquuntur  nuntiat  els  P.  Furius  Philus,  con- 
sularis  viri  filius,  nobiles  quosdam  iuvenes  consilium 
de  Italia  deserenda  inire.  Statim  in  hospitium  Metelli, 
qui  coniiiratorum  est  princeps,  se  confert  Scipio;  et 
cum  consilium  ibi  iuvenum,  de  quibus  allatum  est,  in- 20 
venit,  stringit  super  capita  consentientium  gladium. 
"Iurate,"  inquit,  "  vos  neque  ipsos  rem  piiblicam  de- 
serturos  esse,  neque  alium  civem  Romanum  deserere 
passiiros;  qui  n5n  iuraverit,  in  se  hunc  gladium  stric- 
tum  esse  sciet."  Qu5  imperato  tarn  improviso  omnes25 
perterrentur,  iurant  seque  id  quod  els  mandet  factiiros 
esse  omnes  pollicentur. 

(Exempla.  Dlco  P.  Cornelium  Scipionem  Africanum,  ubi 
nondum  adulescens  factus  sit,  patrem  singularl  virtiite  servare. 
Ncgantes:  "Ratio  eius  est  habenda,  quod  nondum  ad  petendum 

apta  aetas  est.")    Scribe  "post  dlco":  nam liberat,  si  me 

omnes habeo,  ubi inire,  statim Scipid,  et 

gladium.     Cui  quaestioni  (quos,  cui,  et  c.)  respondent: 

Poonis,  periculo,  gratia,  incepto,  exercitus,  summa,  consularis, 
gladium,  imperato,  mandet?  Explica,  i.  e.,  die  cum  quo  vocabulo 
coniungatur. 

XXXVIII 
SCIPIO  IN  HISPANIA 

"Manus  manum  la  vat" 

Ubi  Roman!  bis  in  Hispania  superati  sunt  duoque 
ibi  summl  imperatores  intra  dies  triginta  ceciderunt, 


74  FIRST   LATIN   READER 

placet  exercitum  augerl  eoque  proconsulem  mittl; 
verum  tamen  quern  subsidio  mittant*  non  satis  constat. 
sEa  de  re  convocatur  populus.  Prlmo  exspectant,  ut, 
qui  se  tant5  dignos  imperio  credant,  ultro  prodeant; 
sed  nemo  audet  illud  imperium  suscipere.  Tristis 
igitur  clvitas  ac  sine  ullo  consilio  in  campum  de- 
scendit. 

10  Subito  P.  Cornelius  Scipio,  nondum  quinque  et  vl- 
ginti  annos  natus,  nuntiat  se  petere,  et  in  superiore, 
unde  c5nspici  possit,  loco  consistit.  In  quern  postquam 
omnia  ora  conversa  sunt,  ad  unum  omnes  Sclpionem  in 
Hispania  proconsulem  esse  iubent.    At  postquam  ani- 

15  morum  impetus  minus  alacer  factus  est,  populum  Ro- 
manum  incipit  fact!  paenitere;  ob  aetatem  Sclpionl 
non  satis  fidel  habent.  Quod  ubi  animadvertit  Scipio, 
orationem  de  bello  tarn  fortem  habet,  ut  homines  cura 
liberet  speque  certissima  compleat. 

20  Profectus  igitur  in  Hispaniam  Scipio  Carthaginem 
Novam,  quo  die  venit,  expugnat.  Inter  captlvos  ad 
eum  adducitur  eximiae  formae  adulta  virgo.  Quam 
ubi  comperit  summo  loco  inter  Celtiberos  natam  esse, 
principlque  eius  gentis  adulescentl   pactam  esse,  ar- 

25cessit  parentes  et  pactum,  quibus  earn  reddit.  Pa- 
rentes  virginis,  qui  ut  earn  redimant  satis  magnum  aurl 
pondus  attulerunt,  Sclpidnem  orant,  ut  id  a  se  donum 
accipiant.  Scipio  aurum  ante  pedes  pom  iubet  et 
virginis  pactum  ad  se  vocat.     "Super  ilia,"   inquit, 

30 "quae  accepturus  a  patre  pactae  es,  haec  tibi  a  me 
d5na  accedent,"  aurumque  tollere  ac  sibi  habere  iubet. 
Ille  domum  reversus,  ut  Sclpionl  gratiam  referat, 
Celtiberos  Romanls  conciliat. 


SClPIO   REX   ESSE    KECUSAT:   SOCIUM   CAPIT      75 

Mittant:  quaesti5  est  Quern  mittamus?  id  est,  Quera  oportet 
mittere  ? 

Scribe  "post  dlco"  partem  primam  et  partem  secundam.  Cui 
quaestioni  respondent:  subsidio,  imperio,  annos,  loco,  facti, 
fidel,  spe,  formae,  quibus,  dona?     Explica. 


XXXIX 

SClPIO   REX    ESSE   RECHSAT:    SOCIUM 
CAPIT 

"Firmior  quo  paratior" 

Deinde  Scipio  Hasdrubalem  victum  ex  Hispania 
expellit.  Castrls  hostium  potitus,  omnem  praedam 
mllitibus  concedit,  captivos  Hispanos  sine  pretio  do- 
mum  dimittit;  Afros  vero  vend!  iubet. 

Cum  se  erga  Hispanos  molliter  gerat,  prosecuta  mul-  5 
titudo  eum  regem  ingenti  consensu  appellat;  at  Scipio 
silentium  fieri  iubet  et  "Nomen  imperatoris,"  inquit, 
"quo  me  mei  milites  appellant,  mihi  maximum  est; 
regium  nomen,  hie  magnum,  Romae  vel  in  odio  habe- 
tur.  Si  id  amplissimum  iudicatis,  quod  regium  est,  10 
vobls  licet  exlstimare  regium  in  me  esse  animum;  sed 
oro  vos,  ne  regis  nomen  mihi  detis."  Sentiunt  etiam 
barbari  magnitiidinem  animl,  qua  Scipio  id  recusat 
quod  ceterl  mortales  admlrantur  et  cupiunt. 

Scipio,  cum  iam  bellum  in  ipsa  Africa  suscipere  velit,  is 
conciliandos  esse  prius  regem  et  gentium  animos  ex- 
Istimat.      Syphacem,    Maurorum    regem,    dltissimum 
totlus  Africae  regem,  quern  magn5  usui  sibi  fore  speret, 
prlmum  tentare  statu  it.     Itaque  legatum  cum  donis  ad 


76  FIRST  LATIN  READER 

2oeum  mittit  C.  Laelium,  quocum  summa  familiaritate 

vivit.    Syphax  amicitiam  Romanorum  se  accipere  dlcit, 

sed  fidem  nee  dare  nee  accipere,  nisi  cum  ipso  coram 

duce  Romano,  volt.     Scipid  igitur  in  Africam  traicit. 

Forte  ita  incidit  ut  eo  ipso  tempore  Hasdrubal  pulsus 

25Hispania  ad  eundem  portum  appellat,  ut  Syphacis 
quoque  amicitiam  petat.  Uterque  a  rege  in  hospitium 
invltatur.  Eadem  hora  apud  regem  adsunt,  de  multls 
rebus  Scipio  atque  Hasdrubal  loquuntur.  Tanta  autem 
est  humanitas  in  Sclpione,  ut  non  Syphacem  modo, 

30  sed  etiam  hostem  Inf estissimum  Hasdrubalem  sibi  con- 
ciliet.  Scipio,  postquam  cum  Syphace  foedus  fecit,  in 
Hispaniam  ad  exercitum  redit. 

(Inspice  cum  cura  Conspectum  Syntaxis  Modi  Subiunctivi. 
Vide  quoque  hoc:  Afros  vendl  iubet,  i.  e.,  Imperat  ut  Afrl  ven- 
dantur.  Ubi  fieri  potest,  scribe  verba  dicentis  vel  quaerentis. 
Verte  participia  quoque  in  clausulas,   et  vice  versa.)     Aliter 

scribe:  victum,  potitus,   cum    gerat,   prosecuta,   Scipio 

iubet,  regium    animum,  ne    detis,  cum 

velit,  conciliandos animos,  magno fore,  amicitiam 

accipere,  ut conciliet.     (Nova  vocabula,  si  sunt 

substantlva,  decllna  in  sententiis;  si  adiectlva,  da  gradus  com- 
parationis  et  decllna;  si  verba,  da  tempora  primitlva  in  sen- 
tentiis.) Sic  explica:  molliter,  prosecuta,  barbarl,  mortales, 
usuI,  portum,  loquuntur. 

XL 
SCIPIO   IN  SICILIA   ET   IN  AFRICA 

"Suaviter  in  modo,  fortiter  in  re" 

Masinissam  quoque,  de  qu5  mox  plura  audiemus, 
principem  quendam  Africanum,  Scipio  in  societatem 


SCIPIO   IN   SICILIA   ET  IN  AFRICA  77 

recipit.  Romam  deinde  redit  et  ante  annos  *  consul 
fit.  Sicilia  ei  provincia  decernitur,  permittiturque  ut 
in  Africam  hide  traiciat.  5 

Qui  cum  velit  ex  fortissinns  peditibus  Romanis  tre- 
centorum  equitum  numerum  complere,  nee  possit  illos 
subito  armis  et  equis  Instruere,  id  sapiente  consilio  per- 
ficit.  Namque  ex  omnl  Sicilia  trecentos  iuvenes  110- 
bilissimos  et  dltissimos,  qui  equos  conducant  et  secum  10 
in  Africam  traiciant,  legit,  diemque  els  constituit,  qua 
equis  armlsque  mstructi  atque  ornatl  adsint.  Ubi 
autem  dies,  quae  dicta  est,  venit,  arma  equosque  os- 
tendunt,  sed  omnes  fere  longinquum  et  grave  bellum 
perterrere  videtur.  Tunc  Sclpio  militiam  lis  se  re-  15 
missurum  esse  ait,  sed  arma  et  equos  militibus  Ro- 
manis tradendos  esse.  Laeti  condicidnem  accipiunt 
iuvenes  Siculi.  Ita  Sclpio  efficit  ut  copiae  pedestres 
equestres  fiant. 

Tunc  Sclpio  ex  Sicilia  in  Africam  proficiscitur.  Ce-  20 
leriter  naves  a  conspectii  Siciliae  fluctibus  abduntur  con- 
spiciunturque  brevl  Africae  litora.  Sclpio  cum  egrediens 
ad  terram  ex  navi  casu  proicitur  et  ob  hoc  attonit5s  esse 
milites  cernit,  "Africam  oppress!,"  inquit,  "mllites." 
Exponit  copias  in  proximis  tumulis  et  castra  miinit.       25 

Ibi  explorat5res  hostium  in  castris  deprehensos  et  ad 
se  perductos  nee  ad  supplicium  tradit  nee  de  consiliis 
ac  viribus  Poenorum  quaerit,  sed  per  omnes  Roman! 
exercitus  partes  curat  dedticendos;  deinde  rogat  num 
ea  satis  noverint,*  quae  explorare  sunt  iussl,  et  inco-30 
lumes  dimittit. 

Ante  annos:  necesse  erat  xliii  annos  natum  esse.     Noverint: 
subiunctivum  perfectum. 


78  FIRST   LATIN   READER 

Aliter  scribe:  Romam  redit,  ut  traiciat,  cum 

velit,   (cum)    possit,  qui   traiciant,  qua 

adsint,  mllitiam esse,  ut fiant,  egrediens, 

deprehensos,  num noverint,  quae iussl.    Explica: 

peditibus,  condQcant,  efficit,  fluctibus,  noverint. 

XLI 
SCIPIO  AFRICANOS  VINCIT 

"Eventus  stultorum  magister" 

Cum  Scipio  in  Africam  pervenisset  Masinissa  cum 
parvls  equitum  copils  ill!  se  coniunxit.  Hasdrubal, 
Poenorum  dux,  et  Syphax,  qui  a  Romanls  ad  Poenos 
defecerat,   contra  Sclpionem   exierunt;   qui  utrlusque 

5castra  una  nocte  repentino  impetu  cepit  et  incendit. 
Syphax  ipse  captus  et  vlvus  ad  Scipionem  ductus  est. 
Syphacem  in  castra  adducl  cum  esset  niintiatum,  omnis 
velut  ad  spectaculum  triumphi  multitiido  exiit;  primus 
Ibat  ipse  vlnctus;  sequebatur  manus  nobilium  Mau- 

lororum.  Movebat  omnes  fortuna  viri,  cuius  amlcitiam 
antea  Scipio  petierat.  Regem  aliosque  captivos  Ro- 
mam mlsit  Scipio;  Masinissam,  qui  egregie  rem  Ro- 
manam  adiuverat,  aurea  corona  donavit. 

Hae  et  aliae,  quae  sequebantur,  calamitates  Car- 

15  thaginiensibus  tantum  terroris  intulerunt,  ut  Hanni- 
balem  qui  patriam  tueretur  ex  Italia  vocarent.  Etsi 
gravatus  est  ac  vix  lacrimls  temperavit,  legatorum 
verba  audlsse  mandatlsque  paruisse  dlcitur.  Respexit 
saepe  Italiae  lltora,  et  se  accusavit,  quod  non  vic- 

2otorem  exercitum  statim  ab  Cannensi  pugna  Romam 
duxisset.     Cum  Zamam  venisset  Hannibal,  quae  urbs 


SCIPIO  AFRICANOS   VINCIT 


79 


quinque  dierum  iter  a  Carthagine  abest,  nuntium  ad 
Scipionem  misit,  ut  colloquendl  secum  potestatem 
faceret. 

Scipio    cum    colloquium    minime    negavisset,    dies  25 
locusque    constituitur.      Itaque    congressl    sunt    duo 
clarissimi    suae    aetatis    duces.      Steterunt    paulisper 


Triumphus 

taciti  et  admiratione  defixi.  Cum  ver5  de  condicio- 
nibus  pacis  neuter  alterius  propositum  accepisset,  ad 
suos  se  receperunt,  renuntiaverunt  armls  decernendum  30 
esse.  Proelium  deinde  committitur,  Hannibal  victus 
cum  quattuor  equitibus  fugit.  Ceterum  constat, 
utrumque  de  altero  confessum  esse,  nee  melius  instrul 
aciem  nee  acrius  potuisse  pugnari. 

(Nota  quoque  hanc  rationem  vertendi:  "Venit  ut  librum 
caperet"  idem  est  ac  "Venit  ad  librum  capiendum.")  Aliter 
scribe:  cum pervenisset,  captus,  Syphacem   ad- 


80  FIRST   LATIN   READER 

duel,   vinctus,   ut    vocarent,    qui    tueretur,   etsi 

temperavit,    legatorum    paruisse,    quod 

duxisset,    ut    faceret,    cum    negavisset,    victus. 

Explica:  exierunt,  deflxl,  neuter,  propositum. 

XLII 
VARIA  DE  SCIPIONE 

"Fortuna  multis  dat  nimium,  nullis  satis" 

Carthaginienses  metu  perterritl  legatos  mittunt, 
septendecim  civitatis  prlncipes,  qui  pacem  petant. 
Hi  ubi  in  castra  Romana  venerunt,  supplices  veniam 
a  civitatc  petebant,  sed  initium  culpae  Hanniball  im- 
5  posuerunt.  Victls  leges  imposuit  Sclpio.  LegatI,  cum 
nullas  condiciones  recusarent,  Romam  profecti  sunt,  ut, 
quae  a  Sclpione  pacta  essent,  ea  patrum  ac  popull 
auctoritate  conflrmarentur. 

Cum  pax  terra  marlque  ita  facta  esset,  Sclpio  Ro- 

10  mam  revertit.      Ad  quern  venientem  concursus  ingens 

fuit;  profecta  non  ex  urbibus  modo,  sed  etiam  ex  agrls 

multitudo  viam  obsidebat.     Primus  ndmine  victae  a 

se  gentis  est  nobilitatus  Africanusque  appellatus. 

Ex  his  rebus  gestis  virum  eum  esse  virtutis  dlvlnae 

15  volgo  creditum  est.  Id  quoque  dicere  nihil  nocet,  quod 
de  eo  litterls  mandatum  est;  Sclpionem  consuevisse, 
priusquam  lux  fieret,  in  Capitolium  Ire  ac  iubere  aperlrl 
sacrum  Iovis  locum  atque  ibi  solum  diu  remanere, 
quasi  privatim  colloquentem  de  re  publica  cum  love; 

20  custodes  eius  templl  saepe  esse  miratos,  quod  eum  id 
temporis  in  Capitolium  ingredientem  canes,  semper  in 
alios  saevientes,  nullam  vocem  ederent.    Has  volgi  de 


VARIA   DE   SCIPIONE  81 

ScipiSne  opiniones  confirmare  videbantur  dicta  fac- 
taque  eius  pleraque. 

Hannibal,  a  Selpione  victus  nee  suis  iam  acceptus,  25 
ad  Antiochum  Syriae  regem  confugit,  eumque  hostem 
Romanis  fecit.    Missi  sunt  Roma  legatl  ad  Antiochum; 
in  quibus  erat  Scipio:  qui  cum  Hanniball  Ephesi  col- 
locutus  ab  eo  quaeslvit,  quern  fuisse  maximum  im- 
peratorem    crederet.      Respondit    Hannibal,    Alexan-30 
drum,  Macedonum  regem,  maximum  sibi  videri,  quod 
parva  manii  permultos  exercitus  vlcisset.     Quaerenti 
deinde,  quern  secundum  poneret:  "Pyrrhum/'  inquit, 
"quod  nemo  illo  commodius  loca  cepit  ac  praesidia 
deposuit."     Roganti  denique,  quern  tertium  duceret,  35 
se  ipsum  dixit.     Turn  rldens  Sclpio:  "Quid  vero  tu 
diceres,*  "  inquit,  usi  me  vicisses?"     "Turn  me,"  re- 
spondit Hannibal,  "et  ante  Alexandrum  et  ante  omnes 
alios  imperatores  posuissem." 

Quid  diceres,  si  me  vicisses?  cf.  condicionem  in  Penso  XXXII. 

Aliter  scribe:  perterritl,  qui petant,  ubi vene- 

runt,  victis,  cum recusarent,  ut  ea  confirmarentur,  cum 

facta  esset,  venientem,  virum    esse,  Scipionem 

remanere,  iubere locum,  colloquentem,  custodes 

ederent,    victus,    quem    crederet,    Alexandrum 

vlcisset,    quaerenti,    quem    poneret.      Explica: 

pleraque,  commodius. 


82  FIRST  LATIN   READER 

XLIII 
DE  SCIPIONIS  FRATRE  ET  FlLlO 

"Par  nobile  fratrum" 

Postquam  bellum  contra  Antiochum  decretum  est, 
cum  Syria  provincia  data  esset  L.  Sclpionl,  quoniam 
parum  in  eo  putabatur  esse  animl,  parum  roboris, 
senatus  gerendl  huius  belli  onus  subire  C.  Laelium  vole- 

5  bat.  Surrexit  tunc  Sclpio  Africanus,  frater  maior  L. 
Scipionis,  et  illam  familiae  contumeliam  reprehendit: 
dixit  in  fratre  suo  summam  esse  virtutem,  seque  el 
legatum  fore  niintiavit.  Quod  cum  ab  eo  esset  dictum, 
nihil  est  de  L.  Scipionis  pr5vincia  niintiatum;  tamque 

10  bene  eum  adiuvit  frater  ut  triumphum  ille  et  cogno- 
men AsiaticI  pareret. 

Eodem  bello  filius  Scipionis  AfricanI  captus  est  et 
ad  Antiochum  deductus.  Llberaliter  adulescentem 
rex  habuit,  sed  cum  deinde  pacem  Antiochus  a  Romanls 

is  peteret,  legatus  eius  P.  Sclpionem  adiit  elque  filium  sine 
pretio  redditurum  esse  regem  dixit,  si  per  eum  pacem 
impetrasset.  Cui  Sclpio  respondit:  "Abl,  nuntia  regl, 
me  pro  tanto  miinere  gratias  agere;  sed  nunc  aliam 
gratiam  non  possum  referre,  quam  ut  el  suadeam,  ne 

2odiutius  bellet,  neve  pacis  condicionem  ullam  recuset.', 

Postquam  victus  est  Antiochus,  cum  praedae  ratio 

ab  L.  Scipione  flagitaretur,  Africanus  prolatum  ab  eo 

librum,  quo  acceptae  et  solutae  continebantur  sum- 

mae,  delevit,  Iratus  quod  de  ea  re  dubitaretur,  quae 

25  sub  ipso  legato  administrata  esset.     Quln  etiam  hunc 


84  FIRST  LATIN  READER 

in  modum  verba  fecit:  "Non  est,  quod  quaeratis, 
patres  conscriptl,  num  parvam  peciiniam  in  aerarium 
rettulerim,  qui  antea  illud  Punico  auro  compleverim. 
Cum  Africam  totam  potestati  subiecerim,  nihil  ex  ea 
3opraeter  cogndmen  rettull.  Et  ego  et  frater  invidia 
quam  pecunia  ditiores  sumus."  Quod  ille  tanto  studio 
defendit,  senatus  ornnino  probavit. 

Aliter  scribe:  cum Sclpioni,  surrexit et,  in 

virtutem,  se fore,  cum dictum,  ut pareret, 

captus  est  et,  cum    peteret,  adiit  eique,  filium    

regem,  me agere,  ut suadeam,  ne bellet, 

cum    flagitaretur,    prolatum,    num    rettulerim. 

Explica:  onus,  bellet,  studio,  defendit. 


XLIV 

SCIPIO  AD  RELIQUAM  VlTAM  AGENDAM 
RUS  IT 

aCrescit  sub  pondere  virtus" 

Deinde  Sclpioni  Africano  duo  tribuni  plebis  diem 
dixerunt,  quod  praedam  ex  Antiocho  captam  ad  aera- 
rium non  remisisset.  Ubi  causae  dicendae  dies  venit, 
Sclpio  magnd  hominum  fremitu  in  forum  est  deductus. 

5  Iussus  causam  dicere  rostra  conscendit  et  ubi  coronam 
capit!  suo  imposuerat:  "Hoc  ego  die,"  inquit,  "Hanni- 
balem  Poenum  magno  proelio  vici,  terram  Africam 
pacavi,  nobis  maximam  victoriam  peperi.  Non  opor- 
tet  igitur  nos  dels  ingratos  esse,  sed  in  Capitolium  Ire 

10  et  Iovi  Optimo  Maximo  gratias  agere." 

A  rostris  in  Capitolium  ascendit;  simul  se  omnis 


86  FIRST  LATIN   READER 

multitudo  a  tribunis  avertit  et  secuta  Scipionem  est, 
nee  quisquam  omnino  cum  illls  remansit.  Magis  eo 
die  gratia  hominum  floruit,  quam  quo  triumphans  de 

isSyphace  rege  et  Carthaginiensibus  urbem  est  ingressus. 
Biduo  post,  ne  amplius  iniuriis  vexaretur,  rus  concessit, 
ubi  reliquam  egit  aetatem  sine  urbis  deslderio. 

Cum  run  in  domicilio  suo  se  contineret,  complures 
latronum  duces  ad  eum  videndum  forte  convenerunt. 

2oQuos    cum    ad    vim    faciendam    venire    suspicaretur, 

,  praesidium  servorum  in  tecto  collocavit.  Quod  autem 
ubi  latrones  animadverterunt,  arma  ab  se  iaciunt, 
ianuae  appropinquant,  clara  voce  nuntiant  Sclpiom  se 
non  hostes  venisse,  sed  conspectum  tantl  virl  petentes; 

25  et  hortantes  ne  gravaretur  se  spectandum  praebere. 

Haec    postquam    audlvit    Scipio,    ianuam    aperlri 

eosque  introdiicl  iussit.    IllI  cupide  Scipionis  dextram 

comprehenderunt,  deinde  ante  aditum  dona  posuerunt 

et  laetl  quod  sibi,  Scipionem  ut  viderent,  contigisset, 

3odomum  reverterunt.  Paulo  post  mortuus  est  Scipio 
moriensque  ab  uxore  petiit,  ne  corpus  suum  Romam 
referretur. 

Aliter  scribe :  captam,  ubi  venit,  iussus,  ubi imposu- 

erat,  triumphans,  ne vexaretur,  cum contineret, 

ad  videndum,  cum  suspicaretur,  ad fa- 
ciendam,  ubi   animadverterunt,   se   venisse,   pe- 

'tentes,  ianuam    iussit,  ne    •  referretur.     Explica: 

fremitu,  rostra,  biduo,  iaciunt,  aditum. 


TIBERIUS  GRACCHUS  87 

XLV 
TIBERIUS  GRACCHUS 

"Ne  nimium" 

Tiberius  et  Gaius  Gracchi  Scipionis  African!  ex  filia 
nepotes  erant.  Horum  adulescentiae  exercitationes  in 
bonis  artibus  et  magna  omnium  spe  fuerunt;  ad  egre- 
giam  enim  naturam  optima  accedebat  ratio  studiorum. 
Sunt  a  Cornelia  matre  tarn  dilectl  ut  a  puerls  etiams 
Graecis  litterls  docerentur.  Maximum  matris  orna- 
mentum  esse  liberos  bene  Institutos  merito  putabat 
mater  ilia  sapientissima. 

Cum  Campana  femina,  apud  illam  hospes,  orna- 
menta  sua,  illls  temporibus  pulcherrima,  el  ostenderet,  10 
Cornelia  traxit  earn  sermone  quoad  e  ludo  redlrent 
liberi.  Quos  reversos  hospiti  ostendens:  "Haec,"  in- 
quit,  "mea  5rnamenta  sunt."  Nihil  quidem  his  adules- 
centibus  aut  natiira  aut  disciplina  defuit;  sed  ambo 
rem  publicam,  quam  tuerl  poterant,  perturbare  malue- 15 
runt. 

Tiberius  Gracchus,  tribiinus  plebis  creatus,  a  senatii 
discessit;  popull  gratiam,  quod  largus  bonis  fuit,  sibi 
conciliavit;  agros  plebl  dlvidebat;  provincias  novis 
aedificiis  ornabat.  Cum  autem  tribiini  potestatem2o 
sibi  producl  vellet  et  aperte  diceret,  toll!  senatum  et 
omnia  per  plebem  agi  debere,  viam  suam  ad  regnum 
parare  videbatur.  Qua  re  cum  convocati  patres  in 
animo  versarent,  quid  faciendum  esset,  statim  Ti- 
berius Capitolium  petivit,  manum  ad  caput  referens,  25 
quo  signo  salutem  suam  populo  commendabat. 


88  FIRST  LATIN  READER 

Hoc  nobilitas  ita  accepit,  quasi  eoronam  posceret,  et 
quod  consul  rem  differret,  Sclpio  Naslca,  cum  esset 
consanguineus  Tiberl  Gracchi,  tamen  dextram  sustulit 

30 et  clamavit:  "Qui  rem  publicam  servare  volunt,  me 
sequiminl!"  Deinde  n5biles,  senatus  atque  equestris 
ordinis  pars  maior  in  Giacchum  ruunt,  qui  fugiens 
decurrensque  de  Capitolio  telo  percussus  vitam  im- 
matura  morte  amisit.    Mortui  Tiberl  corpus  in  flumen 

35proiectum  est. 

Aliter  scribe:  ut    docerentur,   maximum    In- 

stitutos,  cum    ostenderet,  reversos,  ostendens,  creatus, 

cum   vellet,  tolli   ......  debere,  quid   esset,  re- 

ferens,   quod    differret,    cum    Gracchi,   fugiens, 

percussus.     Explica:  dilecti,  largus,  aedificiis,  aperte,  differret, 
decurrens. 

XLVI 
GAIUS  GRACCHUS 

"Medio  tutissimus  ibis" 

C.  Gracchum  Idem  furor  qui  fratrem  Tiberium  oc- 
cupavit;  motus  afferebat  rel  publicae,  nee  in  hac  re 
fratrl  cedebat.  Tribunus  enim  creatus,  seu  ulclscen- 
dae  fraternae  mortis,  seu  comparandae  regiae  potes- 
5tatis  causa,  pessima  coepit  inlre  consilia;  largiter  pecu- 
niam  distribuit;  legem  de  frumento  plebl  dlvidend5 
tulit;  civitatem  omnibus  Italicis  dabat.  His  Gracchi 
consilils  resistebant  omnes  bonl,  in  quibus  maxime 
Plso,  vir  consularis. 
10  Is  multa  contra  legem  frumentariam  dixit,  sed  cum 
lex  tamen  lata  esset,  ad  frumentum  cum  ceteris  ac- 


GAIUS  GRACCHUS  89 

cipiendum  venit.  Gracchus  ubi  animadvert  it  in  con- 
ventu  Plsonem  stantem,  eum  sic  appellavit:  "Quo 
modo  tibi  constas,  Plso,  cum  ea  lege  frumentum  petas, 
quam  prohibere  conabaris?"  Cui  Plso:  "Invitusis 
quidem,  Gracche,"  inquit,  "te  mea  bona  cuivis  distri- 
buere  video ;  sed  ad  res  quamvis  rel  publicae  alienas  me 
accommod6.,, 

Decretum  a  senatu  est,  ut  videret  consul  Opimius, 
ne  quid  detrimentl  res  publica  caperet;  quod  nisi  in  20 
maximo  perlculo  decern!  non  solebat.  C.  Gracchus  a 
consule  pulsus  profugit,  et  cum  iam  comprehenderetur, 
a  servo  occlsus  est.  Ut  Tiberl  Gracchi  antea  corpus, 
ita  Gal  mlra  crudelitate  victorum  in  Tiberim  deiectum 
est.  25 

Est  C.  Gracchi  e  Sardinia  Romam  reversl  5ratio,  in 
qua  cum  alia  turn  haec  de  se  narrat :  "  Versatus  sum  in 
provincia,  quo  modo  ex  usu  vestro  exlstimabam  esse, 
non  qu5  modo  negotio  meo  conducere  sciebam.  Nemo 
potest  vere  dlcere,  ullam  pecuniam  in  muneribus  me  30 
accepisse  aut  mea  causa  quemquam  minus  dlvitem 
factum  esse.  Navem  quam  Roma  proficlscens  com- 
pletam  argento  extull,  earn  ex  provincia  vacuam  ret- 
tuli.  Alii  naves,  quas  commeatu  cdnfertas  extulerunt, 
eas  argento  completas  domum  rettulerunt."  .    35 

Aliter  scribe:  creatus,  ulciscendae causa,  comparandae 

causa,  largiter distribuit  (verte  in  participium), 

legem  tulit,  cum esset,  ad accipiendum, 

stantem,  cum   petas,  te   distribuere,  ut   

videret,  ne  caperet,  cum  comprehenderetur,  re- 
versl, mea  esse.  Explica:  motus,  cedebat,  cuivis,  ne- 
gotio, commeatu. 


90  FIRST   LATIN   READER 

XLVII 
C.  MARIUS 

"Macte  virtute" 

C.  Marius,  humili  loco  natus,  erat  maxime  Scipioni 
carus  ob  singularem  virtutem.  Cum  quondam  Scl- 
pionem  quidam  rogasset,  si  quid  illl  accidisset,*  quern 
res  piiblica  aeque  magnum  habitura  esset  imperatorem, 
5  Sclpio,  Marl  umero  manum  imponens,  "  Fortasse 
hunc,"  inquit. 

Postea  Marius  consul  creatus  in  Numidiam  contra 
Iugurtham  missus  est,  et  bellum  facile  confecit.  Sed 
Iugurtha  ad  Gaetulos  iam  confiigerat,  eorumque  regem 

loBocchum  contra  Romanos  concitaverat.  Marius  Boc- 
chum  mox  vlcit,  qua  re  hie  legatos  ad  ilium  misit,  qui 
pacem  orarent.  Sulla  quaestor  a  Mario  ad  regem 
remissus  Boecho  persuasit,  ut  Iugurtham  Romanis 
traderet.      Iugurtha    igitur    vinctus    ad    Marium   de- 

15 ductus  est;  quern  Marius  triumphans  ante  currum 
egit  et  in  carcerem  coniecit.  Quo  cum  Iugurtha  in- 
grederetur,  simulavit  se  mente  captum  esse,  et  cla- 
mavit:  " Quam  f rigidae  sunt  vestrae  aedes*!"  Paucls 
post  diebus  in  carcere  necatus  est. 

20  Postea  bellum  contra  Cimbros  et  Teutones  decretum 
est.  Hae  nationes,  ab  extremis  Germaniae  flnibus  dis- 
cedere  compulsi,  novas  sedes  quaerebant,  et  a  Romanis, 
ut  aliquid  sibi  terrae  darent,  petierunt.  Repulsl,  quod 
non    potuerant    precibus,    armis    petere    constituunt. 

25  Cum  tres  duces  RomanI  victl  essent,  Marius  Teutones 
secutus  sub  ipsls  Alpium  radlcibus  proelio  oppressit. 


MARIUS  CIMBROS   VINCIT  91 

Vallem  fluviumque  medium  hostes  tenebant;  Ro- 
manls  aquarum  nulla  fuit  copia.  Aucta  necessitate 
virtus  causa  victoriae  fuit,  nam,  cum  aquam  flagi- 
tarent,  Marius:  "Viri,"  inquit,  "estis;  illic  aquam  30 
habetis."  Tanta  caedes  hostium  fuit  ut  RomanI  vic- 
tores  de  flumine  non  plus  aquae  biberent  quam  san- 
guinis barbarorum.  Caesa  traduntur  hostium  ducenta 
milia,  capta  nonaginta.  Rex  ipse  comprehensus  In- 
signe  spectaculum  triumph!  fuit.  35 

Accidisset:  tempus  est  plusquamperf ectum :  conditio  autem 
est  futiira.  Aedes:  fortasse  dixit,  "Quam  frigidum  est  vestrum 
balneum." 

Aliter  scribe:  cum  rogasset,  quern   esset,  im- 

ponens,  creatus,  qui orarent,  ut traderet,  vinctus, 

quem egit,  se esse,  ut darent,  cum 

essent,  cum   flagitarent,  ut   biberent.     Explica: 

humili,  carus,  frigidae,  nationes,  aliquid,  vallem,  biberent. 


XLVIII 
MARIUS  CIMBROS  VINCIT 

"Labor  omnia  vincit" 

Postquam  Teutones  deleti  sunt  C.  Marius  in  Cim- 
bros  se  convertit.  Qui  cum  ex  alia  parte  Italiam  in- 
gressl,  non  ponte  nee  navibus,  sed  arboribus,  quas 
velut  aggerem  iniecissent,  Athesim  flumen  traiecis- 
sent,  occurrit  iis  C.  Marius.  Cimbri  legatos  ad  con- 5 
sulem  miserunt,  pagos  urbesque  sibi  et  fratribus 
postulantes;  Teutonum  enim  calamitatem  non  cog- 
noverant. 


92  FIRST  LATIN  READER 

Cum  quaereret  Marius,   quos  ill!  fratres  dlcerent, 

loTeutones  nominarunt.    Deinde  ridens  Marius:  "Omit- 
tite,"   inquit,    "fratres;    tenent   hi    nominatim       | 
acceptam   a   nobis   terram   nee    umquam    hac 
privabuntur."     Quod    legati   non    intellexerunt 
quoad  Marius  vlnctos  addiicl  iussit  Teutonum 

is  duces,  qui  in  proelio  capti  erant. 

Paulo  post  Cimbri  educuntur  castris  et  cum 
octo  suorum  ad  vallum  Romanum  appropin- 
quavit  Boiorix,  Cimbrorum  dux;  Marium  ad 
pugnam  vocat  et  diem  pugnae  a  Romanorum 

2oimperatore    petit.      Proximum    dedit    consul. 

Marius    cum    copias    disposuisset,    incredibili 

caede  fusa  est  ilia  Cimbrorum  multitiido;  caesa 

traduntur  centum  octoginta  hominum  mllia. 

Nee  minor  cum  uxoribus  pugna  quam  cum 

25viris  fuit,  cum  carros  undique  obicerent  et  ex 
elatiore  loco,  quasi  e  turribus,  pills  pugnarent. 
Victae  tamen  cum  libertatem  non  impetras- 
sent,  liberos  occiderunt,  deinde  aut  aliae  alias 
conclderunt  aut  funes  e  crinibus  suis  fecerunt 

30  et  ab  arboribus  pependerunt.     Canes  quoque 

post    caedem   Cimbrorum    domos    eorum    de- 

fendere. 

Marius  pr5  duobus  triumphls,  qui  offereban- 

tur,   uno  contentus   fuit.     In   ipsa   acie   duas 

35Camertium  cohortes,    mlra  virtute  vim  Cim-   . 
,  .  i  •  i        Pilum 

brorum  sustinentes,  contra  legem  civitate  d5- 

naverat.      Nee  frustra  veniam  propter  hoc  rogavit,  di- 

cens,  inter  armorum  strepitum  verba  se  iuris  civilis 

audire  non  potuisse. 


MARl   INFELICITAS  93 

Aliter  scribe:  cum   traiecissent,  ingressl,  postulant 68, 

cum quaereret,  quos dicercnt,  acceptam,  vinctos 

iussit,  cum disposuisset,  cum   obicerent, 

victae,  funes fecerunt  et,  sustinentes,  verba po- 

tuisse.    Explica:  arboribus,  fusa  est,  funes,  pependerunt. 

XLIX 
MARl  INFELICITAS 

"Fortiina  caeca  est" 

Ilia  tempestate  primum  Romae  bellum  civile  com- 
motum  est.  Causam  bello  dedit  C.  Marius.  Cum  enim 
Sulla  consul  contra  Mithridatem,  regem  Ponti,  missus 
fuisset,  Sulpicius,  tribunus  plebis,  legem  ad  populum 
tulit,  ut  Sullae  imperium  adimeretur,  C.  Mario  bellum  5 
permitteretur  Mithridaticum.  Qua  re  Sulla  commotus 
cum  exercitu  ad  urbem  venit,  earn  armls  occupavit, 
Sulpicium  interfecit,  Marium  expulit. 

Marius  inimicos  sequentes  fugiens  triduum  in  paliide 
latebat.  Sed  quinto  die  eum  niido  corpore  repertum,  10 
cum  in  collum  el  fun  em  iniecissent,  Minturnas  rapue- 
runt  et  in  catenas  ferreas  coniecerunt.  Missus  est  ad 
eum  occldendum  servus  publicus,  natione  Cimber, 
quern  Marius  voltus  auctoritate  deterruit.  Cum  enim 
hominem,  qui  iam  gladium  strinxerat,  in  se  venientem  15 
vldisset:  "Tune,  homo,"  inquit,  "C.  Marium  audebis 
occidere?"  Quod  cum  audlsset,  attonitus  ac  perter- 
ritus  ferrum  reiecit  et  fugit,  Marium  se  non  posse 
occidere  damans.  Marius  deinde  ab  ils,  qui  prius  eum 
occldere  voluerant,  e  carcere  liberatus  est.  20 

Cum  ratem  accepisset  in  Africam  traiecit  et  in  agrum 


94  FIRST  LATIN   READER 

Carthaginiensem  pervenit.  Ibi  cum  in  locis  desertis 
sederet,  venit  ad  eum  niintius  Sextill  praetoris,  qui 
turn   Africam   obtinebat.     Ab   hoc,   quern   numquam 

25laesisset,  Marius  humanitatis  tamen  aliquod  officium 
exspectabat;  at  niintius  decedere  eum  provincia  iussit, 
nisi  in  se  animadvertl  vellet;  gravique  fronte  tuentem 
et  nihil  dicentem  Marium  rogavit  tandem,  quod  re- 
sponsum  ad  praetorem  perferri  vellet.    Marius:  "Abi," 

3oinquit,  "niintia,  vidisse  te  C.  Marium  in  Carthaginis 
minis  sedentem."  Duobus  clarissimis  exemplis  quam 
variae  essent  res  humanae  eum  monebat,  cum  et  urbis 
maximae  exitium  et  viri  clarissimi  casum  ante  ocul5s 
poneret. 

Aliter  scribe:  cum fuisset,  ut adimeretur,  com- 

motus,  sequentes,  fugiens,  repertum,  cum iniecissent,  ad 

occidendum,  cum   vldisset,  se   occidere, 

cum    sederet,   decedere    iussit,   dicentem,   quod 

vellet,  vidisse sedentem,  quam humanae, 

cum poneret.    Explica:  decedere,  fronte,  perferri. 


QUALIS  VIR  FUERIT  MARIUS 

"De  mortuis  nil  nisi  bonum" 

Cum  Sulla  ad  bellum  Mithridaticum  profectus  esset, 
Marius  revocatus  a  Cinna  in  Italiam  rediit,  sed  magis 
Ira  permotus  quam  calamitate  est  victus.  Cum  exer- 
citu  Romam  ingressus  earn  caedibus  vastavit;  omnes 
sadversae  partis  nobiles  varus  suppliciorum  generibus 
perierunt;  quinque  dies  continuos  totidemque  noctes 
ille  scelerum  omnium  saeviebat  furor. 


96  FIRST  LATIN  READER 

Hoc  tempore  plane  bene  populus  Romanus  se  gessit. 
Cum  enim  Marius  occisorum  domos  multitudini  di- 

loripiendas  obiecisset,  invenlri  potuit  nemo  qui  civil! 
luctu  praedam  peteret;  quae  quidem  continentia  plebis 
crudelitatem  victorum  opportune  reprehendit. 

Tandem  Marius,  senectute  et  laboribus  confectus, 
annos  iam  septuaginta  tres  natus  vita  decessit.    Cuius 

lsviri  si  c5nferuntur  cum  virtutibus  vitia,  non  facile  est 
dictu  utrum  bello  melior  an  pace  peior  fuerit;  nam 
quam  rem  publicam  armatus  servavit,  earn  prlmo 
togatus  omnl  genere  malorum,  postremo  armis  ut 
hostis  diripuit. 

20  Erat  Marius  durior  ad  humanitatis  studia  et  optimas 
artes  despexit.  Cum  aedem  Hon5ris  exstruere  con- 
stituisset,  Graecae  materiae  n5bilitatem  sprevit,  earn 
volgari  lapide  ciiravit  aedificandam.  Et  Graecas  lit:— 
teras  despiciebat,   quod   magistris   suls  parum   utiles 

25  ad  virtutem  f uissent.  At  idem  f ortis  et  in  dolore  con- 
firmatus  fuit.  Cum  el  propter  aegritudinem  mem- 
brum  secaretur,  vetuit  se  astrin^.  Acrem  tamen  fuisse 
dolorem  ipse  ostendit;  nam  alterum  membrum  secari 
noluit,  quod  primo  tantopere  passus  esset. 

Aliter  scribe :  cum   esset,  revocatus,  occisorum,  con- 
fectus, utrum fuerit,  cum secaretur,  acrem 

dolorem.    Explica:  permotus,  plane,  luctu,  opportune,  laboribus, 
exstruere,  sprevit,  membrum. 


L.   CORNELIUS  SULLA  97 

LI 
L.  CORNELIUS  SULLA 

"Oderint  dum  metuant" 

Cornelius  Sulla  cum  parvus  esset  puer,  mulier  obvia: 
"Tu  eris,"  inquit,  "et  tibi  et  rel  publicae  fellx,"  et 
statim  quaesltae,  quae  haec  dlxisset,  ne  vestigium  po- 
tuit  reperlrl. 

Hie  bello   Iugurthlno  quaestor  Marl  fuit.     Cuius  5 
propter  mores,  C.  Marius  consul  aegre  tulisse  traditur, 
quod  sibi  gravissimum  bellum  gerentl  tarn  levis  quaestor 
sorte  datus  esset.     Idem  tamen  et  in  Africa  et  bello 
Cimbrico  non  timidus  fuit,  sed  mulieris  dict5,  quod 
supra    scriptum    est,    virtutem    adaequavit.      Consul  10 
postea  factus  pulso  in  exsilium  Mario  contra  Mithri- 
datem  profectus  est.       Mithridates  enim,  Asiae  quae 
ad  septentriones  spectat  gubernator,  vir  bello  acer- 
rimus,  virtute  eximius,  occupata  Asia  necatlsque  in  ea 
omnibus   civibus   Romanls,  quos  quidem   eadem   die  is 
atque  hora  per  omnes  civitates  interfici  iusserat,  Eu- 
ropae  quoque  Italiaeque  imminere  videbatur.     Quem 
Sulla  non  omnino  oppressit,  cum  ad  bellum  civile  in 
Italiam  maturaret. 

Sulla  propter  motus  clvllls  cum  victore  exercitii20 
Romam  properavit;  eos  qui  Mario  favebant,  omnes 
superavit.  Nihil  autem  ea  victoria  fuit  crudelius. 
Tria  mllia  nongentos  deditos  inermes  elves  in  Circo 
interfici  iussit.  Quis  autem  animo  fingere  potest 
numerum   eorum,   quos   in   urbe   passim,    qulcumque25 


98  FIRST  LATIN  READER 

voluit,  occldit,  donee  moneret  Fufidius  quidam  vlvere 
aliquos  debere,  ut  essent,  quibus  imperaret? 

Novo  et  criidelissimo  exemplo  tabulam  proposuit,  in 
qua  nomina  eorum,  qui  occldendl  erant,  continebantur; 
3ocumque  omnium  orta  esset  Ira,  postridie  plura  etiam 
addidit  nomina.  Nee  solum  in  eos  saevlvit,  qui  armls 
contra  se  dlmicavissent,  sed  etiam  alios  elves  propter  pe- 
cuniae magnitudinem  numero  addidit.  Nullus  fuit  tutus 
quocumque  Iret,  ac  ingens  caesorum  fuit  multitudo. 

(Exempla.     Asia  occupata:  i.  e.,  Si  Asia  occupata  erat,  ubi 

,  propterea  quod  ,  quamquam  ,  postquam 

,  cum  Asia  occupata  esset.    Duce  imperante:  i.  e.,  Si  dux 

imperat,  ubi ,  cum ,  et  c.)     Sic  verte:  pulso 

Mario,  necatis clvibus.     Vice  versa  verte:  quod 

esset,  quem oppressit,  cum Ira.    Verte  participia 

in  clausulas,  et  vice  versa:  quaesltae,  gerentl,  quod scrip- 

tum  est,  factus,  quae spectat,  qui favebant,  de- 

ditos,  quos occldit,  qui essent. 

LII 
SULLA:  SERTORIUS 

"Post  tot  naufragia,  portum" 

Pulsls  stratlsque  inimlcorum  partibus  Sulla  ut  Felix 
appellaretur  praescripsit;  cumque  eius  uxor  geminos 
eodem  tempore  edidisset,  puerum  Faustum  puellamque 
Faustam  nominarl  voluit.  Sed  paucls  annls  post 
ssubito  contra  omnium  oplnionem  potestatem  deposuit. 
Deinde  rus  profectus  sagittas  coniciendo  feras  captare 
et  sic  vltam  agere  coepit.  Ibi  sexaginta  annos  natus 
decessit,  vir  ingentis  animl  et  gloriae  cupidissimus. 


SULLA:   SERTORIUS  99 

Litteris  Graecis  atque  Latinis  doctus  viros  qui  facul- 
tatem  scribendi  habebant  tantum  dilexit,  ut  studium  10 
etiam  mall  cuiusdam  scrlptoris  aliquo  praemio  dignum 
duceret.  Nam,  praesertim  quondam  cum  de  eo  ille 
aliquid  scripsisset  eique  subiecisset,  Sulla  statim  prae- 
mium  el  darl  iussit,  dummodo  se  nihil  postea  scrip- 
turum  esse  polliceretur.  Ante  victoriam  laudandus;  15 
in  ils  vero  quae  secuta  sunt,  numquam  satis  reprehen- 

dendus;  per  urbem  enim  et 
I  tali  am  civilis  sanguinis 
flumina  late  fluxerunt. 

Q.  Sertorius,  humill  loco  20 
natus,    prima    stipendia 
Pecunia  Romana  bello  Cimbrico  fecit.     Post- 

ea in  social!  bello  cum  al- 
ter oculus  el  esset  deletus,  id  non  vitium  oris  sed 
ornamentum  exlstimabat.  Dlcebat  enim,  cetera  mlli-25 
taris  virtiitis  insignia,  ut  coronas,  nee  semper  nee 
ubique  geri;  se  vero,  cum  in  publicum  prodlret,  suae 
virtutis  indicium  in  ipsa  fronte  semper  ostendere  nee 
quemque  sibi  occurrere,  qui  merita  sua  non  facile 
intellegeret.  30 

Postquam  Sulla  in  Italia  potestatem  habere  coepit, 
Sertorius,  qui  partium  Marianarum  fuerat,  in  His- 
paniam  se  contulit.  Ibi  cum  virtutis  admiratiSne  turn 
imperio  mitl,  Hispanorum  animos  sibi  conciliavit  et 
clientes  habuit.  Missum  a  Sulla  Metellum,  deinde35 
Pompeium  superavit;  sed,  cum  cautus  esset  imperator, 
non  totl  Romanorum  exercitui  se  obiecit.  Ad  ultimum 
autem  crudelis  factus  a  socils  desertus,  proditus,  inter- 
fectus  est. 


100  FIRST  LATIN  READER 

Verte  ut  in  Penso  LI  (ablativum  absolutum) :  pulsis 

partibus,  cum   edidisset  (Exemplum :  geminis  ab  uxore 

editis),  cum scripsisset,  cum deletus.     Verte  (alia 

participia) :  prof ectus,  doctus,  qui habebant,  quae  seciita 

sunt,  natus,  cum prodlret,  missum,  cum imperator, 

factus. 

LIII 
GNAEUS  POMPEIUS 

"Iuniores  ad  labores" 

Cn.  Pompeius,  iuvenis,  bello  civil!  se  et  patrem  con- 
silio  servavit.  Cum  enim  in  Pompel  patrem  coniura- 
vissent  aliqui,  Terentius  quidam,  Cn.  Pompei  fill 
familiaris,  hunc  occidendum  suscepit,  dum  alii  tectum 

spatris  incenderent.  Quae  res  cum  iuvenl  Pompeio 
enuntiata  esset,  mox  simulatione  tectum  suum  ingre- 
diendl  se  clam  subduxit  et  firmos  patri  circumdedit 
custodes.    In  spe  igitur  deceptus  est  Terentius. 

Eodem  bello  Pompeius  partes  Sullae  seciitus  ita  se 

logessit,  ut  ab  eo  maxime  diligeretur.  Pa  term  exercitus 
reliquias  collegit,  turn  ad  Sullam  iter  fecit  et  in  eo 
itinere  ter  hostium  exercitus  fudit  aut  sibi  adiunxit. 
Quern  ubi  Sulla  ad  se  accedere  audlvit  egregiamque 
iuventutem  in  unum  locum  contractam  vidit,  desiluit 

15  ex  equo  Pompeioque  salutem  dixit  imperatori. 

Postea  Pompeius  in  Siciliam  profectus  est,  ut  earn  a 
Carbone,  Sullae  inimlco,  occupatam  reciperet.  Car- 
bonem  sine  ulla  difficultate  comprehensum  ad  suppli- 
cium  duel  iussit.     Longe  mitior  fuit  erga  Sthenium, 

2oSiciliae  cuiusdam  civitatis  principem.     Cum  enim   in 


POMPEIUS  FX  PIRATAi:  101 

earn  civitatem  animadvertere  decrevisset,  non  aeque 
eum  facturum  Sthenius  dixit,  si  ob  unius  culpam 
omnes  ulelsceretur.  QuaerentI  Pompeio,  quis  ille  unus 
esset:  "Ego,"  inquit  Sthenius,  "qui  elves  meos  ad  id 
induxl."  Tarn  libera  voce  delectatus  Pompeius  om-25 
nibus  et  Sthenio  ipsl  ignovit 

Cursii  maritimo  inde  in  Africam  confecto  Iarbam, 
Numidiae  regem,  aggressus  diebus  circiter  quin- 
quaginta  oppressit.  Deinde,  cum  a  Sulla  iuberetur, 
exercitu  dlmisso  Romam  revertit.  Revertentem  Sulla  30 
laetus  eum  excepit  et  Magni  cognomine  appellavit. 
Nihilo  minus  Pompeio  triumphum  petentl  restitit;  sed 
Pompeius  ausus  est  dlcere  plures  adorare  solem  orien- 
tem  quam  occidentem;  quo  dicto  indicabat  Sullae 
auctoritatem  minul,  suam  crescere.  35 

Verte  (ablativum  absolutum) :  dum incenderent,  quae 

esset,  paterni collegit,  turn   fecit,  cursii 

confecto,  exercitu  dlmisso.    Verte  (alia  participia) :  sub- 

diixit  et,  secutus,  ubi   audlvit,  desiluit   -que,  ut 

reciperet    (recepturus),    comprehensum,    quaerenti,   de- 
lectatus, aggressus,  cum  ......  iuberetur,  revertentem,  petentl. 

LIV 
POMPEIUS  ET  PIRATAE 

"Nomen  atque  omen" 

Metello  iam  senl  et  bello  in  Hispania  tardius  gerenti 
auxilio  missus  est  Pompeius,  qui  contra  Sertorium  vario 
eventu  dlmicavit.  Denique  autem  mllites  legionarii 
Romanorum  hostes  superaverunt,  et  Pompeius,  Ser- 
torio  interfecto,  Hispaniam  recepit.  5 


102 


FIRST  L^TIN   READER 


Cum    praedones    maritiml    ilia    tempestate    maria 

omnia  et  insulas  tenerent  et  quasdam  etiam  Italiae 

urbes  dlripuissent,  ad  eos  opprimendos  cum  summo  im- 

perio  missus  est  Pompeius.    Huic  leg!  Gabiniae  resiste- 
10  bant  quidam,   qui   omnia   uni  non 

tribuenda  esse  dlcebant,  sed  els  in- 

\itls  decretum  est. 

Aliquot   annos   continuos   ante 

legem  Gablniam  populus  Romanus 
15  magna  ex  parte  et  dignitate  et  im- 

perio  caruit.      Nullo   in   loco    iam 

praedonibus    pares    esse    poterant; 

non    modo    provinces    atque    oris 

Italiae  maritimis  ac  portibus  suis, 
20  sed  etiam  Appia  iam  via  carebant. 

Nullus  toto  marl  locus  per  multos 

annos  aut  tarn  firmum  habuit  prae- 

sidium,    ut   tutus    esset,    aut    tarn 

fuit  abditus,  ut  lateret.    Nullus  pri- 
25vatus   navigavit,    qui   non    se    aut 

mortis  aut  servitutis  perlculo  com- 

mitteret,  cum  aut  hieme  aut  con- 

ferto    praedonum    marl    navigaret. 

quam  cautes  aut  vada  timebant  nautae.     Mercatorum 
3onavibus    onerariis    tutum    mare    non    fuit;    exercitus 

quidem   Roman!    numquam   a   Brundisio   nisi  hieme 

summa  navigationi  se  commiserunt. 

Sed  hoc  tantum  bellum,  tarn  longe  lateque  disper- 

sum,  Gnaeus  Pompeius  extrema  hieme  paravit,  media 
3saestate  confecit.    Praedones  in  deditionem  acceptos  in 

urbibus  et  agris  procul  a  marl  collocavit.     Post  hanc 


Miles  Legio- 
narius 

Praedones    plus 


POMPEl   VICTORIAE  ET  MORS  103 

victoriam    audiebant    Romanl    nullam    intra    ocean! 
ostium  praedonum  navem  esse. 

Verte  (ablatlvum  absolutum) :  milites    superaverunt, 

Sertorio  interfecto,  cum tenerent,  (cum) dlripuis- 

sent,  huic  quldam,  els  invitis.     Verte  (alia  participia): 

Metello '  gerentl,  qui dicebant,  qui com- 

mitteret,   cum    navigaret,   tarn    dispersum,   ex- 
treme   paravit,  praedones acceptos. 

LV 
POMPEl  VICTORIAE  ET  MORS 

"Tempus  edax  rerum" 

Bello  cum  praedonibus  confecto  Cn.  Pompeius  con- 
tra Mithridatem  profectus  in  Asiam  magna  celeritate 
contendit.  Sed  Mithridates  noctii  solum  facultatem 
pugnandl  dedit.  Nocte  quidem  in  locis  ignotls  cum 
hoste  congredi  non  tiitum  erat,  liina  autem  magno  f uit  5 
Romanls  auxilio.  Quam  cum  post  dies  quattuordecim 
Romanl  a  tergo  haberent,  umbrae  corporum  longius 
proiectae  ad  prlmas  usque  hostium  phalanges  pertine- 
bant;  unde  decepti  regii  milites  in  umbras,  quasi  in 
propinquum  hostem,  tela  mittebant.  Victus  Mithri-10 
dates  in  Pontum  profiigit;  ibi  a  filio  obsessus  venenum 
sumpsit;  quod  cum  tardius  sublret,  a  mllite,  qui 
pridie  omnia  ad  nutum  eius  facere  pollicitus  erat,  in- 
terfectus  est. 

Tigrani  deinde,  Armeniae  regl,  qui  Mithridatis  par- 15 
tes  secutus  erat,  Pompeius  bellum  intulit,  eumque  ad 
deditionem    compulit.      Inde    in    Iudaeam    profectus 
Romanorum  primus  Iudaeos  superavit,  Hierosolyma, 


104  FIRST  LATIN  READER 

caput  gentis,   cepit,  templum  iiire  victoris  ingressus 

20  est. 

Post  hanc  triplicem  victoriam  in  Italiam  versus  ad 
urbem  venit,  et  tertium  triumphum  biduo  duxit.  In 
quo  nihil  hoc  clarius  visum  est,  quam  quod  tribus 
triumphis  tres  orbis  partes  victae  causam  praebuerant; 

25  Pompeius  enim,  quod  antea  contigerat  nemini,  primum 

ex  Africa,  iterum  ex  Europa,  tertio  ex  Asia  triumphavit. 

Posteriore  tempore  orto  inter  Pompeium  et  Caesarem 

odio  gravl,  quod  hie  superiorem,  ille  parem  ferre  non 

posset,  bellum  civile  esse  coepit.     Caesar  Infesto  ex- 

3oercitu  in  Jtaliam  venit;  Pompeius  Thessaliam  petivit; 
quern  secutus  Caesar  apud  Pharsalum  fiidit.  Victus 
Pompeius  ad  Ptolemaeum,  Aegypti  regem,  profugit, 
nee  abest  susplcio  quin  ille  Pompeium  interfici  ius- 
serit.   Latere  sub  oculis  uxoris  gladio  percusso  Pompeius 

35pronus  procubuit. 

Verte  (ablatlvum  absolutum) :  bello   confecto,  quam 

haberent,  quod subiret,  bellum  intulit -que> 

Hierosolyma cepit,  orto odio,  Pompeius 

petivit,  latere    percusso.     Verte   (alia  participia) :  pro- 

fectus,  proiectae,  decepti,  victus,  obsessus,  qui erat,  qui 

secutus  erat,  profectus,  versus,  secutus,  victus. 

LVI 
C.  IftLIUS  CAESAR 

"Mens  sana  in  corpore  sano" 

C.  Iulius  Caesar,  ex  nobilissima  Iuliorum  gente,  vix 
sedecim  annos  natus  patrem  amlsit.  Corneliam, 
Cinnae  filiam,  duxit  uxorem;  cuius  pater  cum  esset 


C.   IULIUS  CAESAR 


105 


Sullae   inimlcissimus,   is   Caesarem   voluit   compellere 
ut  earn  repudiaret;   neque  id  potuit  efficere.     Qua  res 

Caesar  bonis  spo- 
liatus  cum  etiam 
ad  interitum  quae- 
reretur,  mutata 
veste  nocte  urbe  10 
effugit  et  quam- 
quam  tunc  aeger 
erat,  prope  per 
singulis  noctes 
latebras  mutare  is 
cogebatur;  et  oc- 
tavo vel  nono  die 
comprehensus,  ne 
ad  Sullam  perdu- 
ceretur,  data  pe-  20 
cunia  vix  evasit. 
Postremo  per  pro- 
pinquos  suos  ve- 
niam  impetravit. 

Satis  constat25 
Sullam,  cum  pre- 
cantibus  amicis- 
simls  et  ornatissi- 
mis  virls  quamdiu 
posset  negasset3o 
atque  illl  semel 
atque  iterum  contenderent,  expugnatum  tandem  cla- 
masse,  necesse  esse  eos  scire  eum,  quern  incolumem 
tantopere  cuperent,  aliquo  tempore  nobilitatis  parti- 


C.  Iulius  Caesar 


106  FIRST  LATIN  READER 

35  bus,  quas  secum  simul  defendissent,  exitio  futurum; 
nam  in  Caesare  multos  esse  Marios. 

Stipendia  prima  in  Asia  fecit.  Expugnatis  Mity- 
lenls  corona  ob  civem  servatum  donatus  est.  Deinde 
dum  Rhodum  traicit,  a  praedonibus  captus  est  man- 

40sitque  apud  eos  plus  quam  quinquies  quinos  dies. 
Comites  interim  servosque  ad  expediendas  pecunias, 
quibus  redimeretur,  dimlsit.  Quorum  post  profec- 
tionem  id  quod  postulaverant  praedones  ille  triplex 
daturum  se  pollicitus  est.    Quibus  datis  cum  expositus 

45  esset  in  litore,  c5nfestim  Miletum,  quae  urbs  non  longe 
inde  distabat,  properavit,  ibique  contracta  classe  velo- 
citer  vectus  in  eum  locum  in  quo  ipsl  praedones  erant, 
partem  classis  dispersit,  nonnullas  naves  cepit,  prae- 
dones summo  cruciatu  supplicioque  necavit. 

1.  De  quo  est  haec  fabula?  2.  Quae  fuit  illius  prima  uxor? 
3.  Inter  quos  nata  est  inimlcitia?  4.  Quae  erant  verba  Sullae? 
5.  Quae  amisit  Caesar?  6.  Cur  effugit?  7.  Utrum  perductus 
est  ad  Sullam,  annon?  8.  Quid  fecit  ut  evaderet?  9.  Qui  im- 
petraverunt  illius  veniam?  10.  Quorum  precibus  tandem  cessit 
Sulla?  11.  A  quibus  defendebatur  nobilitas ?  12.  Cuius  similem 
dixit  Sulla  esse  Caesarem?  13.  Quid  propter  virtutem  in  Asia 
accepit?  14.  Quid  factum  erat?  15.  Quam  diu  retinebant  eum 
plratae?  16.  Quid  fecerunt  eius  comites?  17.  Unde  postea 
profectus  est  contra  plratas?  18.  Quid  ibi  fecerat?  19.  Quid 
deinde  passae  sunt  eorum  naves?    20.  Quid  passl  sunt  ipsl? 


108 


FIRST  LATIN  READER 


LVII 
CAESARIS  CURSUS  HONORUM 

"Summa  summarum" 

Quaestor  ulteriorem  Hispaniam  accepit.  Quo  pro- 
fectus  cum  Alpes  transisset  et  ad  conspectum  cuiusdam 
vlcl  venisset  ubi  victus  tenuissimus  esset,  comites  sub 


Testudo 

vinea  sedentes  inter  se  dubitabant,  num  illic  etiam 
5  esset  gloriae  locus.     Caesar  autem  dixit,  malle  se  ibi 

primum  esse,  quam  Romae  secundum. 

Cumque    Gades,    quod    est    Hispaniae    oppidum, 

venisset,  animadversa  apud  Herculis  templum  magni 

Alexandri  imagine  se  testudinis  similem  esse  dolebat, 
10  quod  nihil  a  se  dignum  memoria  actum  esset  in  ea 

aetate,  qua  iam  Alexander  orbem  terrarum  vicisset. 


CAESARIS   CURSUS    HONORUM  100 

Aedilis  praeter  forum  etiam  Capitolium  ornftvit 
templls.  Ludos  ex  pristino  instituto  una  cum  M. 
Bibulo,  sed  etiam  per  se  edidit;  quo  factum  est,  ut 
rerum  communiter  quoque  datarum  ille  solus  gratiam  15 
caperet.  Tanto  quidem  ill!  constiterunt  haec,*  ut  ipse 
diceret,  sibi  opus  esse  maximam  pecuniam,  ut  haberet 
nihil. 

Consul  deinde  cum  M.  Bibulo  creatus  societatem 
cum  Cn.  Pompeio  et  M.  Crasso  iiinxit  Caesar,  ne  quid  20 
ageretur  in  re  publica,  quod  non  omnibus  tribus  pla- 
ceret.  Deinde  legem  tulit,  ut  ager  Campanus  plebl 
divideretur.  Cui  legl  cum  senatus  resisteret,  quod  el 
aliter  videretur,  rem  ad  populum  detulit.  Bibulus  in 
forum  venit,  ut  contra  legem  diceret,  sed  tanta  in  eum  25 
commota  est  Ira,  ut  armls  foro  expelleretur. 

Qua  re  cum  Bibulus  per  reliquum  annl  tempus  domo 
abditus  in  curiam  non  venlret,  iinus  ex  eo  tempore 
Caesar  omnia  in  re  publica  administrabat,  ut  nonnulll 
clvium,  si  interdum  litteras  scrlberent,  non,  ut  mos30 
erat,  consulibus  Caesare  et  Bibulo  actum  indicarent, 
sed  Iulio  et  Caesare,  unum  consulem  nomine  et  cog- 
nomine  pro  duobus  appellantes.  Functus  officio  con- 
sular! Caesar  Galliam  provinciam  accepit.  Quae  ibi 
bis  quaternis  annls  confecit  ad  caput  proximum  reser-  35 
vantur. 

/.  e.,  tantam  pecuniam  pro  his  dare  necesse  fuit. 

Rescribe  sentential,  haec  verba  in  vocem  passlvam  vertens: 
accepit,  venisset,  dixit,  vicisset,  ornavit,  edidit,  diceret,  tulit, 
resisteret,  detulit,  veniret,  administrabat,  scriberent,  accepit. 


110  FIRST  LATIN   READER 

LVIII 
DE  NAVIBUS  VENETORUM 

"Disiecta  membra" 

Oppida  Venetorum  posita  in  extremis  lingulis  neque 
pedibus  aditum  habuerunt  cum  ex  alto  se  aestus  in- 
citavisset,  quod  bis  accidit  semper  horarum  vlgintl 
quattuor  spatio,  neque  navibus,  quod  riirsus  minu- 
5  ente  aestu  naves  in  vadls  relinquerentur.  Ita  utraque 
re  oppid5rum  oppugnatio  impediebatur;  ac  si  suis  for- 
tunls  non  iam  sperabant,  magno  numero  navium  ap- 
pulso,  se  in  proxima  oppida  recipiebant.  Haec  e5 
facilius  magnam  partem  aestatis  faciebant,  quod  nos- 

10  trae  naves  tempestatibus  retinebantur,  summaque  erat 
ingentl  atque  aperto  marl,  magnis  aestibus,  rarls  ac 
prope  nullis  portibus,  difficultas  navigandi. 

Namque  ipsorum  naves  ad  hunc  modum  factae  ar- 
mataeque  erant;  puppes  altae  ad  magnitudinem  fluc- 

i5tuum  accommodatae;  naves  totae  factae  ex  robore  ad 
quamvis  vim  et  contumeliam  perferendam;  ancorae 
pro  funibus  ferreis  catenls  vinctae;  pelles  pro  veils, 
quod  tantas  tempestates  ocean!  tantosque  impetus 
ventorum  sustinerl  ac  tanta  onera  navium  regl  veils 

20  non  satis  commode  posse  existimabant. 

His  navibus  nostra  classis  una  celeritate  et  remis 
praestitit,  neque  enim  ils  nostrae  rostro  nocere  poterant, 
neque  propter  altitudinem  facile  telum  adigebatur.  In 
proelio    autem    bracchia,    quae    vela    passa    navium 

25  Venetorum  sustinebant,  llomanl  deiecerunt.     Deinde, 


DE   BRITANNIA  111 

cum  singulas  binae  ac  ternae  naves  circumsteterant, 
milites  summa  vi  triinslre  in  hostium  naves  contende- 
bant.  Mox  omnes  victae  se  Caesari  dederunt,  et  bel- 
lum  Venetorum  totlusque  orae  maritimae  confectum 
est.  so 

Coniuga  gradatim,  per  indicatlvum  et  subiunctlvum  actlva, 
haec  verba:  (Exemplum:  habeo,  habebas,  habebit,  habuimus, 
habueratis,  habuerint,  habeam,  et  c):  incitavisset,  sperabant, 
appulso,  faciebant,  retinebantur,  perferendam,  vlnctae,  regi, 
nocere,  adigebatur,  passa,  deiecerunt,  translre,  dederunt. 

LIX 
DE  BRITANNIA 

"Ultima  Thule" 

Britannia  Insula  tria  habet  latera,  quorum  iinum 
quod  est  contra  Galliam  longius  quam  milia  passuum 
quadringenta  pertinet.  Alterum  vergit  ad  Hispaniam 
atque  occasum  solis;  qua  ex  parte  est  Hibernia  insula. 
Huius  est  longitudo  lateris  septingentorum  milium.  5 
In  his  quoque  regionibus  sunt  multi  lacus  pulcherriml. 
Tertium  est  contra  septentriones,  cui  parti  nulla  est 
obiecta  terra,  sed  orae  maritimae  finis  alter  maxime 
ad  Germaniam  spectat.  Hoc  milium  passuum  octin- 
gentorum  in  longitiidinem  esse  exlstimatur.  Tota  10 
insula  in  latitudinem  circiter  ducenta  milia,  in  longi- 
tudinem  sescenta  milia  passuum  patet. 

Pars  interior  ab  ils  incolitur  quos  natos  in  Insula 
ipsa  memoria  proditum  tradunt.  Hi  plerumque  fru- 
menta  non  habent,  sed  lacte  et  carne  vlvunt.    Mari-  ir> 


112  FIRST  LATIN  READER 

tima  pars  ab  iis  tenetur  qui  praedae  ac  belli  Inferendl 
causa  ex  Belgio  transierunt. 

De  uno  solum  proelio  Caesaris  narrabitur.  Acces- 
sum   erat   ad   Britanniam   omnibus   navibus;   deinde, 

2oexposito  exercitu  et  equitibus  qui  praesidio  navibus 
essent  ad  mare  relictls,  ad  hostes  contendit.  IllI  ex 
loco  superiore  proelium  committere  coeperunt.  Re- 
pulsl  ab  equitatu  se  in  silvas  abdiderunt,  locum  nacti 
egregie  et  natiira  et  opere  munitum.    At  mllites  legionis 

25septimae  testudine  facta  et  aggere  ad  munltiones  ex- 
structo  locum  ceperunt  eosque  ex  silvls  expulerunt. 
Sed  eos  fugientes  longius  Caesar  prosequi  vetuit,  quod 
munition!  castrorum  tempus  relinqul  volebat. 

Edisce  numeros  cardinales  ab  uno  ad  mllle;  declina  illos  qui 
declinarl  possunt.  Edisce  numeros  ordinales  a  primo  ad  vlcen- 
simum.  Quam  longus  est  circuitus  Britanniae?  Quot  terras 
prope  se  habet  ?  Quot  latera  habere  dicitur  ?  Quotam  legionem 
sibi  fidelissimam  esse  putavit  Caesar?  Quotiens  in  hac  fabula 
cum  hostibus  pugnavit?  Quae  sunt  adverbia  numeralia  ab  uno 
ad  quinque? 

LX 
DE  GERMANlS 

"Nimium  ne  crede  colon" 

Ea  quae  secuta  est  hieme,  Usipetes  German!  et  item 
Tencter!  flumen  Rhenum  transierunt.  Causa  trans- 
eund!  fuit  quod  ab  Suebls  bello  premebantur.  Sue- 
borum  gens  est  longe  maxima  Germanorum  omnium. 
sNeque  multum  frumento  sed  maximam  partem  lacte 
atque  pecore  vlvunt  multumque  feras  sequuntur;  quae 


DE   GERMANlS  113 

res  et  cibl  gehere  et  cotidiana  exercitatione  et  vires  alit 
et  mini  corporum  magnitudine  homines  efficit. 

Publice  maximam  putant  esse  laudem  quam  latis- 
sime  a  suls  finibus  vacare  agros;  hac  re  indicarl  mag-  10 
num  numerum  clvitatum  suam  vim  sustinere  ndn 
posse.  Itaque  una  ex  parte  a  Suebis  circiter  milia 
passuum  sescenta  agrl  vacare  dicuntur.  Ad  alteram 
partem  succedunt  Ubil,  qui  sunt  ceteris  Germanls 
humaniores,  propterea  quod  Rhenum  attingunt  mul- 15 
tumque  ad  eos  mercatores  veniunt.  Hos  cum  Suebi 
in  perpetuum  finibus  expellere  non  potuissent,  tamen 
vectigales  sibi  fecerunt. 

In  eadem  causa  fuerunt  Usipetes  et  Tencterl,  qui 
recens  a  Suebis  expulsl  ad  Rhenum  pervenerant;  quas2o 
regiones  ^lenapil  incolebant.  Hi  ad  utramque  rlpam 
fluminis  vicos  habebant;  sed  tantae  multitudinis  ad- 
ventu  perterriti  aedificia  quae  trans  flumen  habuerant 
in  praesens  rellquerunt,  et  in  citeriore  rlpa  dispositls 
praesidils  Germanos  translre  prohibebant.  IllI  omnia  25 
cotidie  expertl,  revertl  se  in  suas  sedes  regionesque 
simulaverunt,  et  trldui  viam  progressl  rursus  vesper! 
reverterunt,  atque  omnl  hoc  itinere  una  nocte  equitatu 
confecto  Menapios,  qui  de  eorum  discessii  per  expl5- 
ratores  praemissos  certiores  factl  erant,  oppresserunt.  30 

Declina  in  sententils:  (sing.)  ea  hieme,  gens  maxima,  quae  res, 
suam  vim,  alteram  partem:  (plu.)  eadem  causa,  dispositls  prae- 
sidils, omni  hoc  itinere  confecto,  exploratores  praemissos. 


114  FIRST  LATIN  READER 


LXI 

CONSIDIUS  consilium  caesaris 

FRUSTRATUR 

"Tu  quoque" 

Eodem  die  Caesar  ab  exploratoribus  certior  factus 
hostes  sub  monte  consedisse  mllia  passuum  ab  ipsius 
castris  octo,  qualis  esset  natura  montis  et  qualis  in 
circuitu  ascensus  qui  cognoscerent  misit.  Renuntia- 
5  turn  est  facilem  esse.  De  tertia  vigilia  Titum  La- 
bienum,  legatum  pr5  praetore,  cum  duabus  legionibus 
et  iis  ducibus  qui  iter  cognSverant  summum  iugum 
montis  ascendere  iubet;  quid  sul  consill  sit  ostendit. 

Ipse   de   quarta   vigilia   eodem   itinere   quo   hostes 

loierant  ad   eos  contendit   equitatumque   omnem   ante 

se  mittit.     P.  Considius,  qui  rel  militaris  perltissimus 

habebatur  et  in  exercitu  L.  Sullae  et  postea  in  M. 

CrassI  fuerat,  cum  exploratoribus  praemittitur. 

Prima  luce,  cum  summus  mons  a  Labieno  teneretur, 
15  ipse  ab  hostium  castris  non  longius  mllle  et  qumgentls 
passibus  abesset,  neque,  ut  postea  ex  captlvls  comperit, 
aut  ipsius  adventus  aut  Labieni  cognitus  esset,  Con- 
sidius equo  admisso  ad  eum  accurrit,  dlcit  montem 
quern  a  Labieno  occuparl  voluerit  ab  hostibus  tenerl; 
20  id  se  a  Gallicls  armls  atque  Insignibus  cognovisse. 
Caesar  suas  copias  in  proximum  collem  subducit,  aciem 
instruit. 

Labienus,  ut  erat  el  praeceptum  a  Caesare  ne  proe- 
lium   committeret,   nisi   ipsius   copiae  prope  hostium 


CAESAR   ADUATUCOS  OPPUGN  AT  115 

castra  visae  essent,  ut  undique  uno  tempore  in  hostes  25 
impetus  fieret,  monte  occupato  nostros  exspectabat 
proelioque  abstinebat.  Multo  denique  die  per  explora- 
tores  Caesar  cognovit  et  montem  a  suis  teneri  et  Hel- 
vetios  castra  movisse  et  Considium  timore  perterritum 
quod  non  vldisset  pro  vlso  sibi  renuntiavisse.  Eo  die,  30 
quo  consuerat  intervalld,  hostes  sequitur  et  mllia  pas- 
suum  tria  ab  eorum  castris  castra  ponit. 

Verte  ut  in  Penso  XXXI :  qui  cognoscerent,  ne commit- 

teret,  ut fieret.    Quae  sunt  verba  dlcentis  aut  quaerentis? 

— hostes consedisse,  qualis montis,  facilem  esse, 

quid sit,  montem teneri,  se  cognovisse, 

montem   teneri,  Helvetios   movisse,  Considium 

renuntiavisse. 

LXII 
CAESAR  ADUATUCOS  OPPUGNAT 

"Dlra  necessitous" 

AduatucI,  cum  omnibus  copils  auxilio  Nerviis 
venirent,  calamitate  eorum  audita  ex  itinere  domum 
reverterunt;  cunctis  oppidis  castellisque  desertis  sua 
omnia  in  iinum  oppidum  egregie  natura  munitum  con- 
tulerunt.  Quod  cum  ex  omnibus  in  circuitu  partibuss 
altissimas  rupes  deiectusque  haberet,  una  ex  parte 
aditus  in  latitiidinem  non  amplius  cc  pedum  relin- 
quebatur;  quern  locum  duplici  altissimo  muro  miinie- 
rant;  turn  magnl  ponderis  saxa  in  muro  collocabant. 

Ac  prlmo  adventii  exercitus  nostrl  crebras  ex  oppido  10 
eruptiones  faciebant  parvulisque  proeliis  cum  nostris 
contendebant;  postea  vallo  pedum  xii  in  circuitu  xv 


116 


FIRST  LATIN  READER 


milium  crebrisque  castellls  munitl  oppido  sese  contine- 
bant. 
15     Ubi  vinels  actis  aggere  exstriicto  turrim  procul  con- 
stitui  viderunt,  primum  ridere  ex  muro  atque  ludere 
vocibus,  quod  tanta  res  a  tanto  spatio  institueretur. 


Obsidio 

Ubi  vero  mover!  atque  appropinquare  moenibus  vide- 
runt, nova  specie  commoti  legatos  ad  Caesarem  de 

20  pace  miserunt,  qui  ad  hunc  modum  locutl: 

Non  se  exlstimare  Romanos  sine  ope  divina  bellum 
gerere,  qui  tantae  altitudinis  res  tanta  celeritate 
movere  possent;  se  suaque  omnia  eorum  potestati  per- 
mittere  dlxerunt.     Onum  petere  ac  precari:  si  forte 

25statuisset    Aduatucos    esse    servandos,    ne    se    armls 


DE   POENA   PERFIDIAE  117 

spoliaret.  Sibi  omnes  fere  finitimos  esse  inimlcos  ac 
suae  virtutl  invidere;  a  quibus  se  defendere  traditis 
armis  non  possent.  Sibi  praestare,  si  in  eum  casum 
dedficerentur,  quamvis  fortunam  a  populo  Romano 
pati,  quam  ab  his  per  cruciatum  interna  inter  quosso 
dominari  consuessent. 

Verte  ut  in  Penso  LI  (ablativum  absolutum) :  calamitate 

audita,  ctinctis desertls,  cum  ....:.  haberet,  quern 

miinierant,  crebras   faciebant,  vineis   exstructo, 

quod Institueretur,  ubi viderunt,  traditis 

armis :  (alia  participia) :  cum   venlrent,  crebras   

faciebant,  vallo munlti,  ubi viderunt,  nova 

commoti,  si deducerentur. 

LXIII 
DE  POENA  PERFIDIAE 

"Fides  Punica" 

Ad  haec  Caesar  respond  it:  Se  magis  consuetudine 
sua  quam  merits  eorum  clvitatem  servaturum,  si 
statim  se  dedidissent;  sed  deditionis  nullam  esse  con- 
dicionem  nisi  armis  traditis.  Se  id  quod  in  Nervils 
fecisset  facturum,  flnitimlsque  imperaturum  ne  quam  5 
illls  iniuriam  Inferrent. 

Re  nuntiata  ad  suos,  quae  imperarentur  facere  dlxe- 
runt.  Armorum  magna  multitudine  de  muro  in  fossam 
quae  erat  ante  oppidum  iacta,  sic  ut  prope  summam 
murl  aggerisque  altitudinem  acervi  armorum  adae- 10 
quarent,  et  tamen  circiter  parte  tertia,  ut  postea  per- 
spectum  est,  celata  atque  in  oppido  retenta,  portls 
apertls  e5  die  pace  sunt  usl. 


118  FIRST  LATIN  READER 

Sub  vesperum  Caesar  portas  claudi  militesque  ex 

is  oppido  exire  iussit,  ne  quam  noctu  oppidan!  a  militibus 
iniuriam  acciperent.  IllI  ante  initd,  ut  intellectum 
est,  consilio,  quod  deditione  facta  nostros  praesidia 
deductiiros  aut  denique  minus  diligenter  servatiiros 
crediderant,   cum  iis  quae  retinuerant  et  celaverant 

2oarmIs,  et  scutls  quae  subito  pellibus  induxerant,  tertia 
vigilia,  qua  minime  arduus  ad  nostras  muniti5nes 
ascensus  videbatur,  omnibus  copils  de  improviso  ex 
oppido  eruptionem  fecerunt. 

Celeriter,  ut  ante  Caesar  imperaverat,  ignibus  signo 

25dato,  ex  proximis  castellis  eo  concursum  est,  pugna- 
tumque  ab  hostibus  ita  acriter  est  ut  a  virls  fortibus 
in  extrema  spe  salutis,  iniquo  loco,  contra  eos  qui  ex 
vallo  turribusque  tela  iacerent,  pugnari  debuit,  cum  in 
una  virtute  omnis  spes  salutis  consisteret. 

30  Occisls  ad  hominum  milibus  quattuor  reliqui  in  op- 
pidum  reiectl  sunt.  Postrldie  eius  diel  refractis  portis, 
cum  iam  defenderet  nemo,  atque  immissis  militibus 
nostrls,  sectionem  eius  oppidi  totam  Caesar  vendidit. 
Ab  iis  qui  emerant  capitum  numerus  ad  eum  relatus 

35  est  milium  qulnquaginta  trium. 

Aliter  scribe  ut  in  Penso  XXXIX:  se  magis inferrent, 

Caesar   iussit,  ne   acciperent,  quod   cre- 
diderant, quae armis,  quae induxerant,  qui 

iacerent.    Verte  ut  in  Penso  LI  (ablatlvum  absolutum):  armis 

traditis,  re  nuntiata,  armorum iacta,  parte celata, 

portis  apertls,  inito consilio,  deditione  facta,  signo  dato, 

cum  consisteret,  occisls milibus,  refractis  portis, 

immissis  nostrls. ' 


DE   MORIBUS  GALLORUM:   DE   DRUIDIBUS     119 
LXIV 

DE  MORIBUS  GALLORUM  :.DE  DRUIDIBUS 

"Suus  cuique  mos" 

In  omni  Gallia  eorum  hominum  qui  aliquo  sunt 
numero  atque  honore  genera  sunt  duo;  nam  plebs 
paene  servorum  habetur  loco,  quae  nihil  audet  per  se, 
nulll  adhibetur  consilio.  Plerlque,  cum  aut  aere 
alieno  aut  iniuria  potentiorum  premuntur,  sese  in  ser-  5 
vitutem  addicunt  nobilibus;  quibus  in  hos  eadem  omnia 
sunt  iiira  quae  dominls  in  servos. 

Sed  de  his  duobus  generibus  alterum  est  sacer- 
dotum,*  alterum  equitum.  111!  rebus  divlnis  intersunt, 
sacra  publica  et  privata  curant,  religiones  exponunt;  io 
ad  eos  magnus  adulescentium  numerus  disciplinae 
causa  concurrit,  magnoque  hi  sunt  apud  eos  honore. 
Nam  fere  de  omnibus  controversiis  publicis  privatlsque 
constituunt,  et,  si  quod  est  facinus  admissum,  si 
caedes  facta,  si  de  finibus  controversia  est,  Idem  decer- 15 
nunt,  praemia  poenasque  constituunt. 

Hi  certo  annl  tempore  in  finibus  Carnutum,  quae 
regio  totlus  Galliae  media  habetur,  consldunt  in  loco 
sacro.  Hue  omnes  undique  qui  controversies  habent 
conveniunt  eorumque  iudiciis  parent.  Discipllna  in  20 
Britannia  reperta  atque  inde  in  Galliam  translata 
exlstimatur,  et  nunc  qui  dlligentius  earn  rem  cognoscere 
volunt  plerumque  illo  discendl  causa  proficlscuntur. 

Sacerdotes  a  bello  abesse  consuerunt  neque  tributa 
una  cum  reliquls  pendunt.    Tantis  excitatl  praemils  et  25 


120  FIRST  LATIN  READER 

sua  sponte  multl  in  disciplinam  conveniunt  et  a  pa- 
rentibus  propinqulsque  mittuntur.  Magnum  ibi  nu- 
merum  versuum  ediscere  dicuntur.  Itaque  annos 
nonnulll  xx  in  disciplina  manent.  Neque  fas  esse 
3oexistimant  ea  litteris  mandare,  cum  in  reliquls  fere 
rebus,  publicis  privatlsque  rationibus,  Graecls  litteris 
utantur. 

Hi  sacerdotes  appellantur  druides. 

1.  In  quot  partes  dividuntur  homines  Galliae?  2.  Qualis  est 
plebs?  3.  Qui  plebem  premunt?  4.  Quorum  fiunt  servi? 
5.  Qui  sunt  in  Gallia  potentes?  6.  Quid  a  sacerdotibus  fit? 
7.  A  quibus  ad  eos  coneurritur?  8.  Quam  ob  rem  concurritur? 
9.  Quales  res  sunt  sacerdotibus  ciirae?  10.  De  quibus  rebus 
decernunt?  11.  Ubi  habitant  Carnutes  ?  12.  Unde  veniunt  hue 
homines?  13.  Unde  venit  haec  disciplina?  14.  Cur  ex  Gallia 
proficiscuntur  nonnulli?  15.  Qui  tribiita  pendunt?  16.  A 
quibus  bellum  vitatur?  17.  Quos  mittunt  parentes  ad  sacer- 
dotes? 18.  Cur  hoc  faciunt?  19.  Quae  discunt?  20.  Quales 
litteras  usurpant  Galli? 

LXV 
DE  ALUS  MORIBUS  GALLORUM 

"Quot  homines,  tot  sententiae" 

Alterum  genus  est  equitum.  Hi,  cum  est  iisus  atque 
aliquod  bellum  incidit  (quod  fere  ante  Caesaris  adven- 
tum  uno  quoque  anno  accidere  solebat),  omnes  in  bello 
versantur,  atque  eorum  ut  quisque  est  genere  copiisque 
5  amplissimus,  ita  plurimos  circum  se  clientes  habet. 
Hanc  unam  gratiam  potestatemque  habent. 

Natio  est  omnis  Gallorum  maxime  dedita  religioni- 


122  FIRST  LATIN   READER 

bus.    Deorum  maxime  Mercurium  colunt;  huius  sunt 
plurima     simulacra;     hunc    omnium    inventorem    ar- 

10  tium  ferunt,  hunc  viarum  atque  itinerum  ducem,  hunc 
ad  quaestus  pecuniae  habere  vim  maximam  putant. 
Post  hunc  Apollinem  et  Martem  et  Iovem  et  Miner- 
vam.  De  his  eandem  fere  quam  reliquae  gentes 
habent  oplnionem;  Apollinem  homines  sanare,  Miner- 

lsvam  operum  initia  tradere,  Iovem  imperium  caeles- 
tium  tenere,  Martem  bella  regere. 

Galll  se  omnes  ab  Dite  ortos  dicunt.  Ob  earn  causam 
spatia  omnis  temporis  non  numer5  dierum,  sed  noctium 
finiunt,  et  mensium  et  annorum  initia  sic  observant  ut 

2onoctem  dies  subsequatur. 

Yirl  uxores,  sic  ut  llberos,  capitis  damnare  possunt; 
et  cum  pater  familiae  superiore  loco  natus  decessit,  eius 
propinqul  conveniunt  et,  de  morte  si  res  in  susplcionem 
venit,  de  uxoribus  in  servflem  modum  quaestionem 

25  habent  et,  si  compertum  est,  ignl  atque  omnl  cru- 
ciatu  interficiunt.  Fiinera  sunt  pro  cultu  Gallorum 
amplissima. 

1.  Qui  sunt  in  altero  genere?  2.  Quam  saepe  bellum  gere- 
batur?  3.  Qui  equites  sequuntur?  4.  Quae  amant  praecipue 
Galli?  5.  Quot  deos  praecipue  colunt?  6.  Quid  putant  Mer- 
curium fecisse?  7.  Quid  putant  eum  semper  facere?  8.  Ubi 
ducit  homines?  9.  Quae  ab  aliis  dis  fiunt?  10.  Unde  oriuntur 
Galli?  11.  Quis  fuit  hie  deus?  12.  Quo  apud  eos  incipit  men- 
sis?  13.  Possuntne  viri  uxores  occldere,  annon  ?  14.  De  quibus 
praeterea  permittitur  hoc?  15.  Post  mortem  patris,  quid  fit? 
16.  De  qualibus  patribus  fit  hoc  praecipue?  17.  Quid  deinde 
patiuntur  uxores?  18.  Si  compertum  est  malum,  quid  fit? 
19.  Qualibus  funeribus  sepeliuntur?  20.  Putantne  Roman! 
haec  ampla  esse? 


DE   CAESARIS   ET  POMPEI   INIMICITIA       123 
LXVI 

DE  CAESARIS  ET  POMPEI  INIMICITIA 

"Iacta  alea  esto" 

Haec  igitur  novem  annis  gessit  Caesar.  Galliam  in 
provinciae  formam  redegit;  Germanos,  qui  trans 
Rhenum  incolunt,  primus  Roman5rum  ponte  facto 
aggressus  multis  vicit  proelils.  Aggressus  est 
Britannos,  ignotos  antea,  superatisque  pecu-5 
nias  et  obsides  imperavit. 

Interfecto  interea  apud  Parthds  Crasso  et 
mortua  Iulia,  Caesaris  fllia,  a  qua,  cum  Pom- 
pei  uxor  esset,  hi  inter  se  amlcitia  coniunge- 
bantur,  statim  inimici  hi  flebant.  lam  diu  10 
Pompeio  suspectae  Caesaris  opes  et  Caesarl  Pompeiana 
dignitas  gravis,  nee  hie  ferebat  parem,  nee  ille  supe- 
riorem.  Itaque  cum  Caesar  in  Gallia  retineretur,  et, 
ne  bello  n5ndum  perfecto  discederet,  postulasset  ut 
sibi  liceret,  quamvls  absentl,  alterum  consulatum  pe-  15 
tere,  a  senatu  suadentibus  Pompeio  eiusque  amlcis 
negatum  el  est. 

Hanc  iniuriam  acceptam  ulturus  in  Italiam  rediit  et 
bellandum  ratus  cum  exercitu  Rubiconem  flumen,  qui 
provinciae  eius  finis  erat,  transiit.  Hoc  ad  flumen  20 
paulum  constitisse  fertur  ac  cogitans  quantum  sus- 
ciperet  conversus  ad  proximos:  "Etiam  nunc,"  inquit, 
"revertl  possumus;  quod  si  ponticulum  transierimus, 
omnia  armls  agenda  erunt."  Postremo  autem  magna 
voce  *   damans   exercitum   traicl   iussit,    plurimisque  25 


124  FIRST  LATIN  READER 

Urbibus  occupatls  Brundisium   contendit,   quo   Pom- 
peius  consulesque  eonfugerant. 

Qui  cum  inde  in  Epirum  traiecissent,  Caesar  eos 
secutus  a  Brundisio  Dyrrachium  transiit;  copiisque, 

3oquas  subsequi  iusserat,  diutius  ciinctantibus  mlrae 
audaciae  facinus  edidit.  Castris  noctu  egreditur,  clam 
navem  conscendit,  et  quamquam  mare  saeviebat  in 
altum  tamen  progredl  gubernatorem  iubet  et  illo 
timente:   "Quid  times?"   inquit,    "Caesarem  vehis." 

35Neque  prius  gubernatorem  cedere  adversae  tempes- 
tatl  passus  est,  quam  paene  obrutus  est  fluctibus. 

Clamavit:  "Iacta  alea  esto!" 

Coniuga  gradatim  (vide  Pensum  LVIII):  (in  voce  activa) 
gessit,  redegit,  imperavit,  esset,  coniungebantur,  ferebat,  rediit, 
possumus,  saeviebat,  timente:  (in  voce  passlva)  vlcit,  superatis, 
retineretur,  iussit,  times,  vehis. 


LXVII 
BELLA  CIVILIA  CONFICIUNTUR 

"Veni,  vidi,  vici" 

Deinde  Caesar  in  Epirum  profectus  Pompeium 
Pharsalic5  proelio  fudit,  et  fugientem  secutus,  ut  oc- 
cisum  cognovit,  Ptolemaeo  regi,  Pompel  interfectori, 
a  quo  sibi  quoque  Insidias  pararl  videret,  bellum  in- 
5tulit;  quo  victo  in  Pontum  transiit  Pharnacemque, 
Mithridatis  filium,  rebellantem  et  magno  successu 
ferocem  intra  quintum  ab  adventu  diem,  quattuor, 
quibus    in   conspectum   venit,   horis   una  fudit   acie, 


BELLA  ClVILIA  CONFICIUNTUR  125 

more  fulminis,  quod  uno  e5dem  tempore  venit,  percus- 
sit,  discessit.  Qua  re  de  se  vere  dixit  Caesar,  ante  10 
victum  hostem  esse  quam  visum.  Pontico  postea 
triumpho  trium  verborum  praetulit  Insigne:  "Venl, 
vldl,  vici."  Deinde  Scipionem  et  Iubam,  Xumidiae 
regem,  reliquias  Pompeianarum  partium  in  Africa 
reficientes,  vlcit.  15 

Victorem  African!  belli  Gaium  Caesarem  gravius 
excepit  Hispaniense,  quod  Cn.  Pompeius,  Magni 
filius,  adulescens  fortissimus,  ingens  commoverat,  un- 
dique  ad  eum  auxiliis  paternl  nominis  magnitudinem 
sequentium  ex  toto  orbe  concurrentibus.  Sua  Cae-20 
sarem  in  Hispaniam  secuta  fortuna  est:  sed  nullum 
umquam  gravius  difficiliusque  ab  eo  initum  proelium, 
ita  ut,  plus  quam  dubio  Marte,  descenderet  equo  con- 
sistensque  ante  cedentem  suorum  aciem  reprehendens 
fortiinam,  quod  se  in  eum  servasset  exitum,  nuntiaret  25 
militibus,  vestigio  se  non  cessurum;  sic  viderent,  quern 
et  quo  loco  imperatorem  deserturi  essent.  Pudore 
magis  quam  virtu te  acies  restituta  est.  Cn.  Pom- 
peius victus  et  interfectus  est.  Caesar,  omnium  victor, 
reversus  in  urbem  omnibus,  qui  contra  se  arma  tule-  30 
rant,  ignovit  et  quinquies  triumphavit. 

Coniuga  gradatim:  (in  voce  actlva)  (incipe  a  variis  personis) 
fudit,  cognovit,  videret,  venit,  percussit,  concurrentibus,  de- 
scenderet, ignovit.  Item  coniuga  haec  verba  deponentia:  pro- 
fectus,  reversus,  secutus. 


126  FIRST  LATIN  READER 

LXVIII 
CONTRA  CAESAREM  FIT  CONItJRATlO 

"Non  omnia  possumus  omnes" 

Bellis  civilibus  c5nfectls  conversus  iam  ad  res  ur- 
banas  modum  quendam  et  ordinem  mensibus  ad- 
hibuit  annumque  ad  cursum  solis  accommodavit,  ut 
trecentorum  sexaginta  quinque  dierum  esset  et  tertio 

5  decimo  *  mense  sublato  unus  dies  quarto  quoque  anno 
adderetur.  Ius  dlligentissime  ac  severissime  dixit. 
Repetundarum  damnatos  etiam  senatu  movit. 

De  ornanda  Instruendaque  urbe,  item  de  tuendo 
augendoque  imperio  plura  ac  maiora  in  dies  cogitabat: 

10  in  primls  ius  civile  ad  certum  modum  redigere  atque 
ex  ingentl  legum  copia  optima  quaeque  et  necessaria 
in  paucissimos  conferre  libros;  scripta  Graeca  et  Latl- 
na,  quae  plurima  posset,  publicare ;  siccare  Pomptinas 
paludes:   viam  munlre  a  marl   supero  per  Apennlnl 

isiugum  ad  Tiberim  usque;  Dacos,  qui  in  Pontum  e vase- 
rant,  continere:  mox  Parthls  bellum  Inferre  per  Ar- 
meniam. 

Haec  et  alia  ne  ageret  mors  prohibuit.  Magister 
enim   popull   in   perpetuum   creatus   agere   superbius 

2ocoepit:  senatum  ad  se  venientem  sedens  excepit  et 
quendam,  ut  surgeret,  monentem  Irato  voltu  respexit. 
Cum  Ant5nius,  Caesaris  in  omnibus  bellis  comes  et 
tunc  in  c5nsulatu  socius,  capitl  eius  pro  rostris  sedentis 
Insigne  regium  imposuisset,  id  ita  ab  eo  est  repulsum, 

25  ut  non  aegre  ferre  videretur.     Qua  re  coniuratum  in 


DE   MORTE  CAESARIS  127 

eum  est  a  sexagintii  amplius  viris,  Cassio  et  Bruto 
ducibus  facinoris,  decretumque,  eum  Idibus  Martils 
in  senatu  necare. 

"Tertio  decimo  mense":  ante  hoc  alternls  annis  mensis  inter- 
calaris  post  diem  vicensimum  tertium  Februari  Inserebatur,  re- 
liquo  mense  Februario  omisso. 

Aliter  scribe  ut  in  Penso  XXXIX:  ut esset,  in  primis 

Armeniam  (in  Caesaris  ipsius  verbis),  ut  surgeret,  cum  im- 

posuisset,  ut videretur.    Verte  ut  in  Penso  LI  (ablatlvum 

absolutum) :  bellis conf ectls,  tertio sublato,  cum 

imposuisset,  id repulsum  ut,  coniuratum 

viris,  Cassio facinoris. 


LXIX 
DE  MORTE  CAESARIS 

"Nil  hominl  certum  est" 

Plurima  indicia  futuri  pericull  obtulerant  caelestes. 
Uxor  Calpurnia  perterrita  quibus  noctu  vidisset,  ut 
Idibus  Martils  domi  maneret,  orabat  et  Spiirinna 
auguriis  captis  monuerat,  ut  proximos  dies  triginta 
quasi  fatales  caveret,  quorum  ultimus  erat  Idus  Mar- 5 
tiae.  Hoc  igitur  die  Caesar  Spurinnae:  "Num  scls," 
inquit,  "Idus  Martias  iam  venisse?"  et  is:  "Num  scls, 
illas  nondum  discessisse?" 

Atque  cum  Caesar  eo  die  in  senatum  venisset,  seden- 
tem  coniuratl  specie  officl  circumsteterunt  statimque  10 
unus,    quasi   aliquid   rogaturus,    propius   accessit   ne- 
gantlque  ab  utroque  umero  vestem  rapuit.     Deinde 
clamantem:   "Ista  quidem  vis  est,"   Casca,   unus  e 


128  FIRST  LATIN  READER 

coniuratis,    adversum   volnerat    paulum    sub   iugulo. 

15  Caesar  Cascae  bracchium  comprehensum  ictu  volnera- 
vit  conatusque  surgere  ali5  volnere  impeditus  est. 
Deinde  ut  animadvertit,  undique  se  strictls  tells  petl, 
veste  caput  velavit  et  ita  tribus  et  vigintl  volneribus 
percussus  est.    Cum  M.  Brutum,  quern  fill  loco  habe- 

20  bat  in  se  ruentem  vidisset,  dlxisse  fertur:  "Tu  quoque, 
mi  Mi!" 

Illud  inter  omnes  fere  constitit,  talem  el  mortem 
paene  ex  sententia  accidisse.  Nam  et  quondam  cum 
apud  Xenophontem  legisset,  Cyrum  ultima  valetudine 

25  mandasse  quaedam  de  f  unere  suo,  spernens  tam  tardum 
mortis  genus  subitam  sibi  celeremque  optaverat,  et 
pridie  quam  occideretur,  in  sermone  nato  apud  fami- 
liares,  quis  esset  finis  vltae  commodissimus,  repentinum 
improvlsumque  praetulerat. 

30  Istorum  autem  qui  ilium  necarunt  neque  tres  annos 
postea  vlxit  quisquam  neque  sua  morte  decessit. 
DamnatI  omnes  alius  alio  casu  perierunt  pars  in  marl, 
pars  proelio;  nonniilli  se  eodem  illo  telo,  quo  Caesarem 
percusserant,  occlderunt. 

Aliter  scribe  (ut  in  Penso  XXXIX) :  ut  maneret,  ut 

caveret,  Idus venisse,  illas discessisse,  sedentem, 

quasi    rogaturus,   negantl,   clamantem,   comprehensum, 

conatus,   ut  animadvertit,   undique    petl,    cum    

vidisset,  talem accidisse,  spernens,  quis commo- 
dissimus, damnatl.     Verte  ut  in  Penso  LI  (abl.  abs.):  quibus 

vidisset,  augurils  captls,  veste  ita,  cum  

vidisset,  cum legisset,  spernens genus. 


DE  CAESARIS   INGENIO  129 

LXX 
DE  CAESARIS  INGENIO 

"Errare  est  humanum,  condonare  est  dlvinum" 

Quo  rarior  in  regibus  et  prlncipibus  viris  conti- 
nentia,  hoc  laudanda  magis  est.  C.  Iulius  Caesar  vic- 
toria civlll  mitissime  usus  est;  cum  enim  litteras  de- 
prehendisset  omnes  ad  Pompeium  missas  ab  iis,  qui 
videbantur  aut  in  diversis  aut  in  neutris  fuisse  partibus,  5 
legere  noluit,  sed  delevit,  ne  forte  in  multos  gravius 
consulendi  locum  darent. 

Cicero  hanc  laudem  eximiam  Caesari  tribuit,  quod 
nihil  obliviscl  soleret  nisi  iniurias.  Odium  occasione 
oblata  libens  semper  deposuit.  Ultro  ac  prior  scripsit  10 
C.  Calvo  post  ingrata  eius  contra  se  scrlpta.  Valerium 
Catullum,  cuius  versibus  famam  suam  laesam  bene 
scivit,  adhibuit  hospitio.  C.  Memmium  cum  peteret 
consulatum  adiuvit,  etsi  acerrimas  fuisse  eius  in  se 
orationes  sciebat.  is 

Fuisse  traditur  longus,  nigris  oculis,  nullis  in  capite 
crlnibus;  quam  crinium  inopiam,  quod  de  ea  nonnulli 
ridere  consuerant,  aegre  ferebat.  Itaque  ex  omnibus 
decretis  sibi  a  senatu  populoque  honoribus  non  alium 
aut  recepit  aut  habuit  libentius  quam  ius  coronae  per-  20 
petu5  gerendae. 

Vino  abstinentem  eum  fuisse  ne  inimici  quidem  ne- 
gaverunt.  '  Verbum  Catonis  est,  unum  ex  omnibus 
Caesarem  ad  delendam  rem  publicam  siccum  acces- 
sisse.    Armorum  et  equorum  perltissimus,  laboris  ultra  25 


130  FIRST  LATIN  READER 

fid  em  patiens;  in  agmine  interdum  equo,  saepius 
pedibus  procedebat,  capite  nudo,  seu  sol  seu  tem- 
pestas  erat.  Longissimas  vias  incredibili  celeritate 
conficiebat,  ut  saepe  n  initios  de  se  cursii  superaret: 
3oneque  eum  morabantur  fliunina,  ne  quam  prlmum  ad 
locum  perveniret. 

Scribe  (ut  in  Penso  XIV)  tres  gradus  comparatiSnis  horum 
adiectlvorum  et  adverbiorum:  rarior,  magis,  mltissime,  multos, 
gravius,  eximiam,  prior,  bene,  acerrimas,  longus,  aegre,  libentius, 
peritissimus,  patiens,  saepius.  1.  Qui  raro  continentiam  habent  ? 
2.  Quae  memoria  a  Caesare  retinebantur  ?  3.  Quid  fecerat 
Catullus?  4.  Quid  propter  senatus  consultum  Ubentissime 
faciebat?  5.  Quantum  bibebat  Caesar,  et  qualis  igitur  fuit? 
6.  Quo  modo  itinera  faciebat? 

LXXI 
M.  CATO:  PUERITIA 

"Rara  avis" 

Marcus  Cato  iam  puer  incredibile  animl  robur  os- 
tendit.  Nam  cum  in  domo  M.  Driisi  avunculi  sui  In- 
stitueretur,  et  ad  eum,  tribunum  plebis,  Latin!  de 
civitate  impetranda  convenissent,  a  Quintd  Popedio, 
sLatinorum  prlncipe,  Drusi  hospite,  rogatus,  ut  socios 
apud  avunculum  adiuvaret,  constantl  voltu  non  fac- 
tiirum  se  respondit.  Iterum  deinde  ac  saepius  hortatus 
in  proposito  mansit.  Tunc  Popedius  in  excelsam 
aedium  partem  ductum  deiecturum  inde  se,  nisi  preci- 
10 bus  cederet,  minatus  est:  neque  hac  re  ab  incept5 
mover!  potuit.  Tunc  Popedius  clamasse  fertur: 
"Laetl  simus,  Latin!  et  socil,  hunc  esse  tarn  parvum; 


M.   CATO:   MORES  131 

qui  si  in  seniitu  esset,  ne  sperare  quidem  nobis  civita- 
teni  licuisset." 

Idem  cum  salutem  dicendl  gratia  puer  ad  Sullam  is 
venisset  et  capita  necatorum  in  domum  allata  vidisset, 
crudelitate  rei  commotus  magistrum  suum  rogavit,  cur 
nemo  inveniretur,  qui  tarn  crudelem  dominum  occlderet; 
cumque  is,  non  voluntatem  hominibus,  sed  i'acul- 
tatem  deesse,  quod  saliis  el  magno  militum  praesidio2o 
daretur,  respondisset,  ut  ferrum  sibi  daret,  postulavit, 
dicens,  facillime  se  eum  interfecturum,  quod  prope 
eum  domi  consldere  soleret. 

Magister  et  animum  Catonis  agnovit  et  proposito 
perterritus  eum  postea,  ad  Sullam  excussum  semper  25 
adduxit.  Eodem  igitur  animo  fuit  Cato,  quo  alius 
puer,  qui  tunc  ad  publicum  ludum  cum  Fausto,  Sullae 
filio,  Ibat  et  Faustum  facinora  paterna  laudantem  ip- 
sumque,  cum  per  aetatem  potuisset,  idem  facturum 
minantem  Iratus  percussit.  30 

Rescribe  fabulam  pluribus  sententils  (e.  g.,  Magister   

adduxit:  Magister  animum  Catonis  agnovit.     Proposito  perter- 
ritus est.    Postea  eum  ad  Sullam  adducebat.    Sed  prius  eum  ex- 

cussit.    Deinde  ad  Sullam  adduxit.)    Scribe:  nam respon- 

dit  (octo  sententils),  tunc potuit  (tribus  sententils)  Idem 

occlderet   (qulnque  sententils),   cumque    soleret 

(qulnque  sententils),  eodem percussit  (sex  sententils). 

LXXII 
M.  CATO:  MORES 

"Esse  quam  viderl" 

Insigne  fuit  et  ad  sequendum  prSponendum  Catonis 
erga  fratrem  studium.    Cum  enim  rogatus  esset,  quern 


132  FIRST  LATIN  READER 

omnium  maxime  dlligeret,  respondit,  "Fratrem." 
Iterum  rogatus,  quem  secundum  maxime  dlligeret, 
siterum  "Fratrem"  respondit.  QuaerentI  tertio  idem 
responsum  dedit,  donee  ille  a  quaerendo  desisteret. 
Crevit  cum  aetate  ille  Catonis  in  fratrem  amor;  ab 
eius  latere  n5n  discedebat;  el  omnibus  in  rebus  morem 
gerebat.     Annos  natus  vlginti  sine  fratre  numquam 

loiter  susceperat,  numquam  in  forum  prodierat.  Cum 
frater,  qui  erat  tribiinus  mllitum,  ad  bellum  profectus 
esset,  ne  eum  desereret,  sua  sponte  stipendia  fecit. 

Aperta  Catillnae  coniuratione  comprehenslsque  in 
urbe  eius  socils  cum  senatus  haberetur  de  eorum  poena 

isalnque  suaderent,  ut  coniuratis  custodes  ponerentur, 
Cato,  solum  adulescens,  paene  inter  ultimos  senten- 
tiam  rogatus,  tanta  vl  animi  atque  ingeni  adortus  est 
coniuratos,  orationem  omnium,  qui  mltia  suaderent, 
suspectam  fecit,  sic  imminentia  ex  rulnls  urbis  et  com- 

2omutatione  rel  piiblicae  pericula  exposuit,  ita  Cicero- 
nis  consulis  virtiitem  laudavit,  ut  totus  senatus  in 
eius  sententiam  translret  animadvertendumque  in 
coniurat5s  statueret,  maiorque  pars  ordinis  eius  Ca- 
tonem  prosequeretur  domum. 

25  Numquam  recte  fecit,  ut  facere  videretur,  sed  quia 
aliter  facere  non  poterat,  elque  id  solum  visum  est 
rationem  habere,  quod  haberet  iustitiam.  Esse  quam 
viderl  bonus  malebat.  Ita  quo  minus  petebat  gloriam, 
eo  magis  ilium  sequebatur. 

Declina  in  sententils:  (sing.)  Insigne  studium,  ille  amor,  sua 
sponte,  aperta  coniuratione,  tanta  vl:  (plu.)  omnibus  rebus,  im- 
minentia peifcula,  maior  pars,  eius  ordinis,  id  solum. 


M.   CATO:   MORS 


133 


LXXIII 
M.  CATO:  MORS 

"Cuibono?" 

Cum  Caesar  consul  legem  de  agris  tulisset,  Cato 
solus  ceteris  perterritis  huic  leg!  restitit.  Iratus  Caesar 
Catonem  trahl  ex  curia  et  in  vincula  rapl  iussit;  at  ille 
nihil  de  libertate  linguae  remisit,  sed 

ifl)       in  ipsa  ad  carcerem  via  de  lege  loque-5 
batur  civesque  monebat,  ut  talia  co- 
A      nantibus  resisterent.      Catonem  seque- 
Hf      bantur    trlstes   patres;    quorum    unus 
<3|§d     reprehensus  a  Caesare,  quod,  nondum 

misso  senatu,  discederet:  "Malo,"  in-io 
quit,  "esse  cum  Catone  in  carcere, 
quam  tecum  in  curia. "  Exspectabat 
Caesar,  dum  ad  preces  Cato  se  demit- 
teret;  quod  ubi  frustra  a  se  sperari 
intellexit,  pudore  victus  unum  e  tri- 15 
bunis  misit,  qui  Catonem  dimitteret. 

Cato  Pompel  partes  bello  civil!  secu- 
tus  est  eoque  victo  exercitus  reliquias 
in  Africam  perduxit.  Cum  vero  el  summum  a  militi- 
bus  deferretur  imperium,  Sclpioni,  quod  vir  esset  con- 20 
sularis,  parere  maluit;  Scipione  victo  Uticam,  Africae 
urbem,  iit  et  fllium  hortatus  est  ut  veniam  Caesaris 
peteret;  ipse  postquam  fllium  comitesque  amplexus 
est,  nocte  lecto  Platonis  libro,  qui  immortalitatem 
animi  docet,  paulum  quievit.  25 

Turn  fere  prima  vigilia  stricto  gladio  semel  iterum- 


GladiI 


134  FIRST  LATIN   READER 

que  se  percussit.  Sanguinem  cohibuerunt  famuli;  ilia 
passus,  durn  discederent,  manus  volneribus  attulit 
seciitaque  sanguinis  vi  animam  egit.  Caesar  audita 
3oCatonis  morte  dixit,  ilium  gloriae  suae  invldisse,  quod 
sibi  laudem  servati  Catonis  ademisset,  bonaque  eius 
llberls  incolumia  servavit. 

Aliter  scribe  ut  in  Penso  XXXIX:  cum tulisset,  iratus, 

Caesar iussit,  in  ipsa loquebatur,  ut re- 

sisterent,  reprehensus,  malo curia,  ubi intellexit, 

quod consularis,  postquam amplexus  est.    Verte 

ut  in  Penso  LI  (abl.  abs.) :  ceteris  perterritis,  ille remisit, 

misso  senatii,  eo  victo,  cum deferretur,  Sclpione  victo, 

lecto libro,  stricto  gladio,  seciita vi,  audita 

morte. 

i 

LXXIV 
MARCUS  TULLIUS  CICERO 

"Vires  adquirit  eundo" 

Marcus  Tullius  Cicero,  equestri  genere,  Arplni,  quod 
est  Volscorum  oppidum,  natus  est.  Cum  a  patre  Ro- 
mam  missus,  ubi  clarissimorum  magistrorum  ludls  in- 
teresset,  eas  artes  disceret  quibus  aetas  puerilis  ad 
5humanitatem  solet  Instrui,  tanto  successu  tantaque 
cum  praeceptorum  turn  ceterorum  puerorum  admira- 
tione  id  fecit,  ut,  cum  fama  de  Ciceronis  ingenio  ad 
alios  pervenisset,  non  pauci,  qui  eius  videndi  et  au- 
diendi  gratia  ludos  adirent,  reperti  esse  dicantur. 
10  Cum  nulla  re  magis  ad  summos  in  re  publica  hono- 
res  viam  munlri  posse  intellegeret  quam  arte  dicendi, 
toto  animo  in  eius  studium  se  dedidit;  in  quo  quidem 


DE   SERGIO   PROAVO   ET  CATILlNA  135 

ita  versatus  est,  ut  non  solum  eos  qui  In  foro  et  iiidieils 
causas  orarent  acerrime  sequeretur,  sed  prlvatim  quoque 
dlligentissime  se  exerceret.  15 

Prlmum  vim  dlcendl  et  llbertatem  contra  Sullanos 
ostendit.  Nam  cum  Roscium  quendam,  magnl  sceleris 
accusatum,  ob  ChrysogonI,  Sullae  comitis,  qui  ex  con- 
traria  parte  dlceret,  potentiam  nem5  defendere  auderet, 
tanta  dlcendl  \i  eum  defendit  Cicero  ut  iam  turn  in  20 
arte  dlcendl  nullus  el  par  esse  videretur.  Ex  quo  in- 
vidiam veritus  Athenas  studiorum  gratia  petiit,  ubi 
Antiochum  sapientem  cum  studio  audlvit.  Inde 
Rhodum  se  contulit,  ubi  Molonem,  Graecum  artis 
dlcendl  praeceptorem  turn  clarissimum,  magistrum  25 
habuit.  Qui  cum  Ciceronem  dlcentem  audlvisset, 
flevisse  dlcitur,  quod  per  hunc  Graecia  summa  laude 
prlvaretur. 

Rescrlbe  fabulam  pluribus  sententiis:  Marcus natus  est 

(tribus  sententiis),  cum dlcantur  (octo  sententiis),  cum 

dedidit  (tribus  sententiis),  in  quo exerceret  (tribus 

sententiis),  nam videretur   (qulnque  sententiis),  ex  quo 

audlvit  (tribus  sententiis). 

LXXV 
DE  SERGIO  PROAVO  ET  CATILlNA 

"Facilis  descensus  Averno" 

Postquam  Cicero  Romam  reversus  quaestor  Siciliam 
habuit,  consul  factus  L.  SergI  Catillnae  coniurationem 
singularl  virtute  et  cura  oppressit.  Catillnae  proavum, 
M.  Sergium,  incredibill  fortitudine  fuisse  Pllnius  refert. 


136  FIRST  LATIN   READER 

sStipendia  is  fecit  secundo  bello  Punico.  Secundo 
stlpendio  dextram  manum  amlsit;  stipendils  duobus 
saepissime  volneratus  est:  ob  id  neutra  manu,  neutro 
pede  satis  utilis  factus  est.  Bis  ab  Hannibale  captus 
est,  bis  ex  vinculls  eius  effugit,  vlgintl  mensibus  nullo 

lonon  die  in  catenis  retentus  est.  Sinistra  manu  sola 
qulnquiens  pugnavit,  duobus  equis  quibus  vehebatur 
interfectls.  Dextram  sibi  ferream  fecit  eaque  pugnans 
Cremonam  obsidione  liberavit,  Placentiam  defendit, 
bis  quina  castra  hostium  in  Gallia  cepit.     Ceteri  qui- 

lsdem,  ut  Pllnius  addit,  victores  hominum  fuere,  Sergius 
vicit  etiam  fortunam. 

Singularl  huius  viri  gloriae  omnino  contrarium  fuit 
Catilinae  scelus.  Hie  enim  rei  familiaris,  quam  ami- 
serat,  inopia  propter  multa  facinora  in  furorem  actus 

20  et  dominandl  cupiditate  incensus  Iratusque  quod  cum 
cdnsulatum  peteret  repulsus  esset,  coniuratione  facta 
ssnatum  necare,  consules  trucidare,  urbem  incendere, 
dlripere  aerarium  constituerat.  Actum  erat  de  pul- 
cherrimo  imperio,  nisi  ilia  coniuratio  in  Ciceronem  et 

25Antonium  consules  incidisset,  qudrum  alter  rem  ex- 
posuit,  alter  manu  oppressit.  Cum  Cicero  habito 
senatu  in  praesentem  proditorem  orasset,  Catilina, 
rulnam  re!  publicae  minans,  Roma  profugit  et  ad  exer- 
citum    quern    paraverat   proficiscitur,    signa    illaturus 

3ourbi.  Sed  socil  eius,  qui  in  urbe  remanserant,  compre- 
hensl  in  carcere  necatl  sunt. 

1.  Ubi  quaestor  fuit  Cicero?  2.  Quis  mox  coniurationem 
fficit?  3.  Quae  sunt  verba  Plinl  ?  4.  Cuius  belli  particeps  fuit  ? 
5.  Utrlus  manus  usuram  amlsit?  6.  Quae  membra  omnino 
amlsit?    7.  Quam  diu  in  vinculls  fuit?    8.  Qui  interfectl  sunt? 


138  FIRST  LATIN   READER 

9.  Quot  victoriae  eius  ferrea  dextra  reportatae  sunt?  10.  Quid 
interest  inter  eius  victorias  et  ceterorum?  11.  Qualis  fuit  Ca- 
tilina?  12.  Quid  el  deerat  ?  13.  Quid  desiderabat?  14.  A  quo 
repulsus  est?  15.  Cuius  faciendi  nunc  habuit  spem?  16.  Quid 
dlcis  Ciceronem  et  Antonium  fecisse?  17.  Ubi  Cicero  rem  ex- 
posuit?  18.  Quid  dixit  Catillna  se  velle?  19.  Cur  ad  suum  ex- 
ercitum  iit  Catillna?    20.  Quid  fecerunt  RomanI  de  socils  eius? 

LXXVI 

CATILLNA  OPPRIMITUR:  CICERO 
OPPRIMITUR 

"Factum  fieri  Infectum  non  potest" 

Neque  eo  magis  ab  incepto  Catillna  destitit,  sed 
Infestls  signls  Romam  petens  AntonI  exercitu  op- 
primitur.  Quam  acriter  dimicatum  sit  exitus  docuit: 
nemo  hostium  bello  superfuit;  quem  quisque  in  pug- 

snando  ceperat  locum,  eum  amissa  anima  tenebat. 
Catillna  longe  a  suis  inter  hostium  corpora  repertus 
est :  pulcherrima  morte,  si  pr5  patria  sic  cecidisset ! 

Senatus  populusque  Romanus  Ciceronem  patrem 
patriae  appellavit.     Cicero  ipse  in  oratione  pro  Sulla 

loaperte  dlcit,  consilium  patriae  servandae  fuisse  iniec- 
tum  sibi  a  dils,  cum  Catillna  coniurasset  contra  earn. 
"Di  inlmortales,,,  inquit,  "vos  certe  incendistis  turn 
animum  meum  cupiditate  servandae  patriae.  V5s 
vocastis  me  a  rebus  omnibus  ceteris  et  convertistis  ad 

is  salfitem  unam  patriae.  Vos  denique  praetulistis  menti 
meae  clarissimum  lumen  in  tenebris  tantis.  Tribuam 
enim  vobis  quae  sunt  vestra.  Nee  vero  possum  tan- 
tum  dare  ingenio  meo,  ut  vlderim  sponte  mea  in  tern- 


CATILlNA  OPPRIMITUR:   CICERO  OPPUIMITUR  139 

pestate  ilia  acerrima  rel  pQblicae,  quid  esset  optimum 
factii."  20 

Paucls  post  annis  Ciceroni  diem  dixit  Clodius  tri- 
biinus  plebis,  quod  elves  Romanos  contra  leges  -ne- 
cavisset.     Senatus  tristis,   ut  in  publico  luctu,  veste 


SlGNA 


mutata  pro  e5  precabatur.  Cicero,  cum  posset  armis 
salutem  suam  defendere,  maluit  urbe  cedere,  quam  sua  25 
causa  caedem  fieri.  Proficlscentem  omnes  boni  flen- 
tes  proseciitl  sunt.  Deinde  Clodius  proposuit  ut  M. 
Tullio  igni  et  aqua  interdiceretur :  illlus  domum  in- 
cendit. 

1.  Quid  nunc  fecit  Catilina?  2.  Quid  illl  accidit?  3.  Quid 
acriter  fecerunt?  4.  Quot  ex  eius  copiis  in  bello  perierunt? 
5.  Ubi  mortui  manebant?  6.  Quos  petivit  Catilina?  7.  Quod 
nomen  Ciceroni  datum  est?     8.  Quorum  consilio  patriam  ser- 


140  FIRST  LATIN  READER 

vavit  Cicero?  9.  Quales  sunt  di  immortales?  10.  Quid  facere 
cupivit  Cicero?  11.  Quae  reliquit  ille?  12.  Qua  de  causa  hoc 
fecit?  13.  Quid  est  lumen?  14.  Quando  praecipue  sunt  tene- 
brae?  15.  Quid  dicit  Cicero  se  facturum  esse?  16.  Viditne 
Cicero  optima,  annon?  17.  Quid  dixit  Clodius  de  Cicerone? 
18.  Quas  duas  res  fecit  senatus?  19.  Quid  cavit  Cicero?  20 
Quid  igitur  fecit?    21.  Quid  a  Clodio  dictum  est? 


LXXVII 
DE  MORTB  CICERONIS 

"Tempora  mutantur,  et  nos  mutamur  in  illis" 

Sed  vis  ilia  non  longa  fuit:  mox  enim  totus  fere 
populus  Romanus  ingentl  desideri5  Ciceronis  ut 
redlret  flagitare  coepit  et  maximo  omnium  ordinum 
studio  Cicero  in  patriam  revocatus  est.  Nihil  per 
5  to  tarn  vitam  Cicer5ni  itinere,  quo  in  patriam  rediit, 
magis  placuit.  Obviam  el  redeunti  cucurrerunt  omnes 
elves:  domus  eius  piiblica  pecunia  restituta  est. 

Gravissimum  ilia  tempestate  inter  Caesarem  et 
Pompeium  ortum  est  odium,  ut  res  nisi  bello  sanari 
10  non  posse  videretur.  Cicero  quidem  summo  studio 
conabatur  eos  in  gratiam  redigere  et  a  belli  clvllis 
calamitatibus  deterrere,  sed  cum  neutrum  ad  pacem 
ineundam  permovere  posset,  Pompeium  secutus  est. 
Sed  victo  Pompeio  a  Caesare  victore  veniam  ultr5 
isaccepit.  Quo  interfecto  societatem  cum  Octaviano 
confirmavit  contra  Antonium  effecitque  ut  hie  a  senatu 
hostis  iiidicaretur. 

Sed  Antonius,  inita  cum  Octaviano  societate,  Cice- 
ronem  iam  diu  sibi  inimlcum  capite  damnavit.    Qua  re 


QUAEDAM    I)R    [NGENIO  CICERONIS         141 

audita  Cicero  in  sedem  quae  a  marl  proxime  aberat2o 
fugit  indeque  navem  conscendit,  in  Macedonian!  trans- 
it fin  i.-.  Unde  saepius  in  altum  vectum  cum  modo 
vent!  adversl  rettulissent,  modo  fluctus  hue  illuc  navem 
torqueret  et  versaret,  taeduit  tandem  eum  et  fugae  et 
vltae  rediensque  ad  sedem:  "Moriar,"  inquit,  "in 25 
patria  saepe  servata."  Satis  constat,  eum  in  eo  itinere 
AntonI  iussu  necatum  esse.  Caput  relatum  est  ad 
Antonium  et  cum  dextra  manu  in  rostris  positum. 

Alitor  scribe  ut  in  Penso  XXXIX:  mox coepit,  ut  re- 

dlret,  redeunti,  ut videretur,  cum  posset,  trans- 

iturus,  unde vectum,  cum versaret,  rediens,  eum 

necatum  esse.    Verte  ut  in  Penso  LI  (abl.  abs.):  gravis- 

simum ortum  est,  victo  PompeiS,  quo interfecto, 

societatem Antonium,  inita societate,  qua 

audita,  cum versaret. 


LXXVIII 
QUAEDAM  DE  INGENIO  CICERONIS 

''Vita  brevis,  ars  longa" 

Quam  diu  res  publica  Romana  per .  e5s  gerebatur 
quibus  se  ipsa  commiserat,  in  earn  curas  cogitationesque 
fere  omnes  suas  conferebat  Cicero  et  plus  operae  pone- 
bat  in  agendo  quam  in  scrlbendo.  Cum  autem  im- 
pend minis  C.  lull  Caesaris  omnia  tenerentur,  non  ses 
luctul  dedidit  nee  indignis  homine  doctd  rebus.  Nihil 
agere  autem  cum  animus  non  posset,  existimavit 
optime  dolorem  posse  deponl  si  se  ad  studia  rettulisset, 
cui  adulescens  multum  temporis  tribuerat,  et  omne 


142  FIRST  LATIN   READER 

lostudium  curamque  convertit  ad  scrlbendum.  Atque 
ut  elves  etiam  otiosus  aliquid  iuvare  posset,  laboravit 
ut  doctiores  fierent  et  sapientiores,  pluraque  brevi 
tempore  oppressa  re  publica  scripsit  quam  multls  annis 
ea  stante  scripserat. 

15  Multa  sunt  ab  ed  dicta  quae  risu  sunt  digna.  Cum 
Lentulum,  parvum  hominem,  vidisset  longo  gladio 
clnctum:  "Quis,"  inquit,  " ilium  ad  gladium  revlnxit?" 
Mulier  quaedam  iiiniorem  se,  quam  erat,  simulans 
dlcebat  se  triginta  solum  annos  habere;    cui  Cicero: 

2o"Verum  est,"  inquit,  "nam  hoc  vigintl  annos  audio." 

Caesar,  altero  consule  mortuo  die  Decembris  ultima, 

Canlnium   consulem   hora   septima   in   reliquam   die! 

partem  reniintiaverat;   ad  quern   cum  plerique  Irent 

salutem  dicendl  gratia  de  more:  "Maturemus,"  inquit 

25  Cicero,  "priusquam  abeat  magistrate."  De  eodem 
Caninio  scripsit  Cicero:  "Non  est  dubium  quin  mira 
vigilia  fuerit  Camnius,  qui  to  to  suo  consulatu.  somnum 
non  viderit." 

Scribe  in  sententils  tempora  primitiva:  gerebatur,  conferebat, 
ponebat,  dedidit,  posset,  iuvare,  fierent,  audio,  mortuo,  ma- 
turemus. Declina  in  sententils:  (sing.)  imperio,  temporis,  risu, 
consule,  vigilia:  (plu.)  cogitationes,  homine,  studium,  hora, 
diei. 


APPENDIX  LITTERARUM 

I 

Gallia  est  omnis  dlvisa  in  partes  tres,  quarum  iinam 
incolunt  Belgae,  aliam  Aquitani,  tertiam  qui  ipsorum 
lingua  Celtae,  nostra  Galll  appellantur.  Hi  omnes 
lingua,  institutis,  legibus  inter  se  differunt.  Gallos 
ab  Aquitanis  Garumna  fliimen,  a  Belgls  Matrona  et5 
Sequana  dividit.  Horum  omnium  fortissimi  sunt 
Belgae,  propterea  quod  a  cultii  atque  humanitate 
provinciae  longissime  absunt,  minimeque  ad  eos  mer- 
catores  saepe  commeant  atque  ea  quae  ad  effeminandos 
animos  pertinent  important,  proximique  sunt  Ger-io 
manis,  qui  trans  Rhenum  incolunt,  quibuscum  conti- 
nenter  bellum  gerunt.  Qua  de  causa  Helvetii  quoque 
reliquos  Gallos  virtute  praecedunt,  quod  fere  cotl- 
dianis  proelils  cum  Germanis  contendunt,  cum  aut 
suis  finibus  eos  prohibent,  aut  ipsl  in  eorum  finibus  15 
bellum  gerunt.  Eorum  una  pars,  quam  Gallos  obtinere 
dictum  est,  initium  capit  a  flumine  Rhodano;  con- 
tinetur  Garumna  flumine,  Ocean5,  finibus  Belgarum; 
attingit  etiam  ab  Sequanis  et  Helvetiis  fliimen  Rhe- 
num; vergit  ad  septentriones.  Belgae  ab  extremis  20 
Galliae  finibus  oriuntur;  pertinent  ad  inferiorem  par- 
tem fliiminis  Rheni;  spectant  in  septentriones  et  orien- 
tem  solem.  Aquitania  a  Garumna  flumine  ad  Pyrenaeos 
montes  et  earn  partem  Ocean!  quae  est  ad  Hispaniam 
pertinet;  spectat  inter  occasum  solis  et  septentri5nes.    25 

C.  Iulius  Caesar. 
143 


144  FIRST  LATIN   READER 

II 

Quo  usque  tandem  abutere,  Catilina,  patientia 
nostra?  Quam  diu  etiam  furor  iste  tuus  nos  eludet? 
Quern  ad  finem  sese  effrenata  iactabit  audacia?  Ni- 
hilne    te    nocturnum    praesidium    Palati,    nihil    urbis 

svigiliae,  nihil  timor  popull,  nihil  concursus  bonorum 
omnium,  nihil  hie  munltissimus  habendl  senatus  locus, 
nihil  horum  ora  voltusque  moverunt  ?  Patere  tua  con- 
silia  non  sentis?  constrictam  iam  horum  omnium 
scientia  teneri  coniurationem  tuam  non  vides?     Quid 

loproxima,  quid  superi5re  nocte  egeris,  ubi  fueris,  quos 
convocaveris,  quod  consili  ceperis,  quern  nostrum  ig- 
norare  arbitraris? 

O  tempora  !  O  mores  !  Senatus  haec  intellegit,  con- 
sul videt:  hie  tamen  vlvit.    Vlvit?  immo  vero  etiam  in 

issenatum  venit,  fit  public!  consili  particeps,  notat  et 
designat  oculls  ad  caedem  iinum  quemque  nostrum. 
Nos  autem,  fortes  virl,  satis  facere  rel  publicae  vide- 
mur,  si  istlus  furorem  ac  tela  vitemus. 

M.  Tullius  Cicero. 

Ill 

Arma  virumque  cano,  Troiae  qui  primus  ab  oris 
Italiam,  fato  profugus,  Laviniaque  venit 
lltora,  mult(um)  ill(e)  et  terris  iactatus  et  alto 
vl  superum  saevae  memorem  Iunonis  ob  iram; 
5multa  quoqu(e)  et  bello  passus,  dum  conderet  urbem, 
InlVrretque  deos  Latio,  genus  unde  Latinum, 
Albamque  patreSj  atqu(e)  altae  moenia  Romae. 

Miisa,  mihi  causiis  memora,  quo  numine  laesd, 


APPENDIX  LITTERARUM  145 

quidve  dolens,  regina  deum  tot  volvere  casus 

Insignem  pietate  virum,  tot  adlre  labores  10 

impulerit.     Tantaen(e)  animis  caelestibus  irae? 

P.  Vergilius  Maro. 

IV 

MELIBOEUS.      TITYRUS 

Tityre,  tu  patulae  recubans  sub  tegmine  fagi 
silvestrem  tenui  Musam  meditaris  avena; 
nos  patriae  fines  et  dulcia  linquimus  arva: 
nos  patriam  fugimus;  tu,  Tityre,  lentus  in  umbra 
form5sam  resonare  doces  Amaryllida  silvas.  5 

T.     0  Meliboee,  deus  nobis  haec  otia  fecit: 
namqu(e)  erit  ille  mihl  semper  deus;  illius  aram 
saepe  tener  nostris  ab  ovilibus  imbuet  agnus. 
Ille  meas  errare  boves,  ut  cernis,  et  ipsum 
ludere,  quae  vellem,  calamo  permlsit  agresti.  10 

P.  Vergilius  Maro. 


Liiget(e),  5  Veneres  Cupidinesque; 

et  quantu(m  e)st  hominum  venustiorum. 

Passer  mortuus  est  meae  puellae. 

Passer,  deliciae  meae  puellae, 

quern  plus  ill  (a)  oculls  suls  amabat:  5 

nam  mellitus  erat  suamque  norat 

ipsam  tarn  bene  quam  puella  matrem. 

Nee  ses(e)  a  gremi(5)  illius  movebat, 

sed  circumsiliens  mod(o)  hue,  mod(o)  illuc, 

ad  solam  domin(am)  usque  plpilabat.  10 

Qui  nunc  it  per  iter  tenebriedsum 


146  FIRST  LATIN  READER 

illuc,  unde  negant  redlre  quemquam. 
At  vobis  male  sit,  malae  tenebrae 
Orel,  qu(ae)  omnia  bella  devoratis: 
15         tarn  bellum  mihi  passer(em)  abstulistis. 
Vae  factum  male !  vae  miselle  passer, 
tua  nunc  opera  meae  puellae 
flendo  turgidull  rubent  ocelli. 

C.  Valerius  Catullus. 

VI 

Issa  (e)st  passere  nequior  Catulli, 
Issa  (e)st  purior  osculo  columbae, 
Issa  (e)st  blandior  omnibus  puellis, 
Issa  (e)st  carior  Indicis  lapillis, 

5  Issa  (e)st  deliciae  catella  Publi. 

Hanc  tu,  si  queritur,  loqui  putabis: 
sentit  tristitiamque  gaudiumque. 
Collo  nixa  cubat  capitque  somnos, 
ut  suspiria  nulla  sentiantur. 

io  Hanc  ne  lux  rapiat  suprema  totam, 

picta  Publius  exprimit  tabella, 
in  qua  tam  similem  videbis  Issam, 
ut  sit  tam  similis  sibi  nee  ipsa. 
Issam  denique  pone  cum  tabella: 

is  aut  utramque  putabis  esse  veram, 

aut  utramque  putabis  esse  pictam. 

C.  Valerius  Martialis. 

VII 

Beatus  ille,  qui  procul  negotils, 
ut  prisca  gens  mortalium, 


APPENDIX  LITTERlRUM  147 

paterna  rura  bobus  exercet  suls, 

solutus  omnl  faenore, 

nequ(e)  excitatur  classico  miles  true!,  5 

nequ(e)  horret  Iratum  mare, 

forumque  vltat,  et  superba  avium 

potentiorum  llmina. 

Erg(o)  aut  adulta  vitium  propagine 

altas  maritat  populos,  10 

aut  in  reducta  valle  mugentium 

prospectat  errantes  greges: 

inutilesque  falce  ramos  amputans, 

feliciores  Inserit; 

aut  pressa  purls  mella  condit  amphoris,  15 

aut  tondet  Infirmas  oves. 

Q.  Horatius  Flaccus. 

VIII 

0  fons  Bandusiae,  splendidior  vitro, 
dulci  digne  mero,  non  sine  floribus, 
eras  donaberis  haedo, 
cui  frons  turgida  cornibus 

primls  et  vener(em)  et  proelia  destinat;  5 

frustra:  nam  gelidos  inficiet  tibi 
rubro  sanguine  rlvos 
lasclvl  suboles  gregis. 

Te  flagrantis  atrox  hora  Caniculae 

nescit  tangere,  tu  frlgus  amabile  10 

fessis  vomere  tauris 

praebes  et  pecorl  vago. 


148  FIRST  LATIN  READER 

Fles  nobilium  tu  quoque  fontium, 
me  dicente  cavis  imposit(am)  Ilicem 
15  saxls,  unde  loquaces 

lymphae  desiliunt  tuae. 

Q.  Horatius  Flaccus. 

IX 

Eheu  fugaces,  Postume,  Postume, 
labuntur  annl,  nee  pietas  moram 
rugls  et  instant!  senectae 
afferet  indomitaeque  morti; 

5  non,  si  trecenis,  quotquot  eunt  dies, 

amice,  places  illacrimabilem 
Pliitona  taurls,  qui  ter  amplum 
Geryonen  Tityonque  trlsti 

compescit  unda,  scilicet  omnibus, 
io  qulcumque  terrae  munere  vescimur 

enaviganda,  slve  reges 
slv(e)  inopes  erimus  colonl. 

Frustra  cruent5  Marte  carebimus 
fractisque  raucl  fluctibus  Hadriae, 
is  frustra  per  autumnos  nocentem 

corporibus  metuemus  austrum: 

visendus  ater  flumine  languido 
Cocytos  errans  et  Danal  genus 
Infame  damnatusque  longl 
20  Sisyphus  Aeolides  laboris. 

Q.  Horatius  Flaccus. 


APPENDIX  LITTERARUM  149 

X 

Exegi  monument  (urn)  aere  perennius, 

regalique  situ  pyramid  (um)  altius; 

quod  non  imber  edax,  non  aquil(o)  impotens 

possit  dlruer(e),  aut  innumerabilis 

annorum  series  et  fuga  temporum.  5 

Non  omnis  moriar  multaque  pars  mei 

vitabit  Libitm(am) :  usqu(e)  ego  postera 

crescam  laude  recens,  dum  Capitolium 

scandet  cum  tacita  virgine  pontifex. 

Dlcar,  qua  violens  obstrepit  Aufidus  10 

et  qua  pauper  aquae  Daunus  agrestium 

regnavit  populor(um),  ex  humill  potens 

prlnceps  Aeolium  carmen  ad  Italos 

dediixisse  modos.     Siime  superbiam 

quaesltam  meritis,  et  mihi  Delphica  15 

lauro  cinge  volens,  Melpomene,  comam. 

Q.  Horatius  Flaccus. 

XI 

lam  rara  micant  sidera  pron5 

languida  mundo;  nox  victa  vagos 

contrahit  ignes  luce  renata, 

cogit  nitidum  Phosphoros  agmen; 

signum  celsl  glaciale  poll  5 

lucem  vers5  temone  vocat. 

lam  caeruleis  evectus  equis 

Titan  summa  prospicit  Oeta; 

iam  Cadmeis  incluta  Bacchls 

aspera  die  dumeta  rubent  10 


150  FIRST  LATIN  READER 

Phoebique  fugit  reditiira  soror. 
Labor  exoritur  durus  et  omnes 
agitat  curas  aperitque  domos. 

L.  Annaeus  Seneca. 

XII 

Solvite  tantis  animum  monstris, 
solvite  superl,  caec(am)  in  melius 
flectite  men  tern.     Tuqu(e),  6  domitor 
Somne  malorum,  requies  animi, 

5  pars  humanae  melior  vitae, 

volucr(e)  o  matris  genus  Astraeae, 
frater  durae  languide  mortis, 
veris  miscens  falsa,  futuri 
certus  et  Idem  pessimus  auctor, 

io  pax  errorum,  portus  viae, 

lucis  requies  noctisque  comes, 
qui  par  regi  famuloque  venis, 
pavidum  let!  genus  hiimanum 
cogis  longam  discere  noctem: 

is  placidus  fessum  lenisque  fove, 

preme  devinctum  torpore  gravi; 
sopor  indomitos  alliget  artus 
nee  torva  prius  pectora  linquat, 
quam  mens  repetat  pristina  cursum. 

L.  Annaeus  Seneca. 

XIII 

Disertissime  Romuli  nepotum, 

quot  sunt  quotque  fuere,  Marce  Tulli, 


APPENDIX   LITTERAUUM  151 

quotque  post  aliis  erunt  in  annis, 

gratias  tibi  maximas  Catullus 

agit,  pessimus  omnium  poeta,  5 

tanto  pessimus  omnium  poeta 

quanto  t(u)  optimus  omnium's  patronus. 

C.  Valerius  Catullus. 

XIV 

Venient  annis 
saecula  sens,  quibus  Oceanus 
vincula  rerum  laxet,  et  ingens 
pateat  tellus,  Tethysque  novos 
detegat  orbes,  nee  sit  terris  5 

ultima  Thule. 

L.  Annaeus  Seneca. 

XV 

0  Domine  Deus ! 

speravl  in  te; 

5  care  mi  Iesu  ! 

nunc  libera  me. 

In  dura  catena,  5 

in  misera  poena, 

desldero  te. 

Languendo,  gemendd, 

et  genuflectend5, 

adoro,  imploro,  10 

ut  liberes  me ! 

Maria,  Regina  Scotorum. 


CARMINA  MUSICATA 


INTEGER  VITAE 


Horatius 


,F.  Fleming 


m 


In  -   te  -  ger  vl  -   tao  see  -  le  -  ris  -  que     pu  -  rus 

Si  -    ve    per  Syr  -   tis  i  -  ter    ae  -  stu  -  o  -  sas. 

Nam  -  que   me  sil   -    va  lu  -  pus     in     Sa  -  bl  -  na, 

P5  -  ne    sub  cur  -    ru  ni  -  mi  -  urn   pro  -  pin  -  qui 


« 


a 


^ 


*    £■ 


t$F=A — =Ml 

, — hv.fr    1 — , 
mil.    J   rJ 

-H  -n 

s.  ■ 

3* — J    d    ^ 

N5n  e  -  get 
SI  -  ve     fac  - 

Dum  me  -  am 
So  -  lis      in 

i&i+r-F — ? — r- 

u&& & ' 

Mau  -  ris 
tu    -    rus 
can   -    t5 
ter    -    ra 

-<s>-        -<s>- 
Jpt-       & 

ia  - 
per 
La  - 
do  - 

iti 

cu  -  lis    ne-que  ar  -  cu 
in  -  hos  -  pi  -   ta  -  lem 
ia  -  gen     et       ul  -    tra 
mi  -  bus    ne  -  ga   -  ta; 

■e-  -f-   -*-    -F-     r- 

r    r    !• 

^W-L 1 1 

V-      X 

—t— 

y  r   r 

4 r 

pm 


^ 


~~ — • — &*_ 

gra    -  vi  -  da 

lo     -  ca      fa 

va    -  gor    ex 

La    -  la  -  gen 


m 


Nee  ve   -  ne   -    na  -      tis 

Cau  -  ca  -  sum      vel         quae 

Ter  -  mi  -  num      cu  -     ris 

Dul  -  ce        ri  -   den  -    tern 


bu- 
pe- 


J^L 


m 


3*z± 


** 


git  -  tis, 

15  -  sus 

dl  -  tis, 

ma  -  bo, 


^ 


Fus    -  ce,  pha  -  re    -  -  -  tra. 

Lam  -  bit  Hy  -  da     -  -  -  spes. 

Fu     -  git  in   -    er    -  -  -  mem. 

Dul     -  ce  lo  -  quen     -  tern. 


153 


154 


FIRST  LATIN   READER 


DE  VITA  HOMINIS 


Alanus  Insulanus 


German  Air 


r-p-s- 

i    f 

r—l 

~^— 1 T- 

, — 1     ■    1- 

— i 1 — i 

13- 

— i — j— 

3E 

S        *       j 

^=i 

— -■(• — % — 

J 

VI  -   ta     n 
Sed     ti  -  n 
Ec  -  ce!   o 

Fran  -  get     £ 

. « m 

os  -  tra 
10  -  ris 
3e  -  11 
ir  -  cus 

pie  - 
om  - 
lap  - 

et 
^r 

* 

na     bel  -  lis: 
•  nis      ex  -  pers, 
sus      ar  -  cu 

sa  -  git  -  tas 

— .» * * — 

In  -  ter 
Sta  -  b5 
At  -  que 

Ig  -  ni  - 

=F r 

i 

hos  -  tes, 
fir  -  mus 
spis  -  sa 
bus  -  que 

&e 

' '    r- 

-    '    1. 

S— 

=1 1 1— 

^ 

z=J5       •_. 
— 1 1 ' 

f^^T-^ 

)— 

=J= 

=3 

^-frf— 1 

TS — i \ 

$ls=s= 

1 

r 

r  ^ 

■  M 

=H=¥ 

w-r^ 

in  -   ter 

ar  - 

ma 

Mo  ■ 

■   re 

bel  -   11       vl  - 

vi  -   tur; 

in  -   ter 

ar  - 

ma 

Nee 

ti   - 

me  -  b5     vol  - 

ne  -    ra; 

nu  -  be 

tec  - 

tus 

Rec- 

tor 

ip   -    se       si  - 

de  -  rum; 

sem  -  pi  - 

ter  - 

nis 

Ar  - 

ma 

tra  -  det     hos  - 

ti  -   urn: 

,k+    * m- 

— (• — 

— m — 

j  A* 

J3 

*3HJ— j» — jf~ 

— ^— 

— £— 

-%— 

— F m h* 

■*-« 

1           i 

1 

1            ■ 

1           1 

t 

LJ      ' 

-A-$ ! 

J 

=sUJ 

H     J 

! 1—1 

1 — l — 

— 1 — 1 — 1— 1 

-3 — 5- 

-5 — -1- 

:=f— 

-* — » — ■*— 

VJ7         » 

Nul- 
Non 
Con- 
Er  - 

M. 

la 

mo 

•  tra 

go 

lux      it 

-  ra  -  bor 

sae  -  vos 

sta  -  b5 

*     ttf     1 

.  v     «  ■ 

abs  -  que 

hos  -  tis 

men  -  tis 

si  -   ne 

pug  -  na 

I   -  ras 

hos  -  tes 

me  -  tu, 

=* %~\ 

Nul- 
Non 
Proe 
Ge  - 

M 

la    nox      it 

ti  -  me  -  bo 

-  li  -  an  -  tem 

ne  -  r5  -    se 

r  f  r  1 

—       1 

— 1 — 

1 ! — 

J 1 

T 

_^ — p — is — 

t 1 r— ' 

NN^mnp^lifii 


abs-  que    luc  -  tu  Et       sa  -    lu  -  tis 

pub  -  li  -  cas  -  ve  Cal   -    li  -  das  -  ve 

me     tu  -  e  -   tur  Bel  -   la       pro     me      sus 

su  -  pe  -  ra  -  b5  Hos  -  ti   -  urn    sae   -   vi 


ma  - 


r-F.r   t- 


^^^^^^^mm 


CARMINA   MUSICATA 


155 


DULCE  DOMUM 


Anonymous 


taMft 


John  Reading 


Con  -  ci  -  na-  mus,    o      so   -    da  -  les !     E    -    ia !  quid  si 


Ap  -  pro-  pin-quat,  ec  -  ce  I 
Mu  -  sa,  li  -  br5s  mit  -  te, 
Ri   -   det   an  -  nus,  pra  -  ta 


fe  -  lix      Ho  -   ra  gau  -  di  - 
fes  -   sa,     Mit  -  te  pen  -  sa 
ri  -  dent;  N5s  -  que  ri  -  de  - 


-i 


-*-•    •*•    -m-     -F-     T-     -m-       j^-JJ.-ff-'    g    f- 


r—v 


.-**     >     1       J 

_,_j — K__ >_js — ^  n,  fc — fcv  ^   .  n 

#~dd9^= 

^■d-JJ'tf  *  Mifa  Jj  ji  j& 

3*     ^ 

le    -    mus  ? 
o    -    rum: 
du    -     ra, 
a    -    mus; 

N5  -  bi  -  le  can-  ti-  cum  Dul-ce  me-los  do  -  mum 
Post  gra-ve  tae-  di  -  um    Ad  -   ve-nit  om  -  nium 
Mit  -  te  ne-g5-ti-um;  lam     da-tur  5  -   tium; 
lam     re-  pe-tit   do-mum  Dau  -  li  -  as  ad  -  ve-na 

4L    jm-  -«-  *--  JL  A     «V^  f           J"j     !** 
-ft:  -  [~ 1 T.  \—*-rf?>J*   f   ?.    *  *   mi-Jr\ 

—m m — m — •-*— » — P— i ^— ^ — ! — i — m m-^— 

S^ i U P^ — 

-P u — ^ K — ^ — la — !■ — P P 

— h — * — * — * — £— v*=— J E- T~i f — 

Dul-ce  do-  mum     re  -  so-ne-mus.  Domum,domum,dul-ce  domum, 
Me-  ta  pe  -  ti    -     ta     la  -  b5-rum. 

Me     Me  -  a        mit  -  ti-to  cu-ra. 
N5s-que  do-mum    re  -  pe  -  ta-mus. 


rws 


156 


FIRST  LATIN   READER 


£d=rf=aW 


5S^gEEESEEf=SEE3EES 


J-i^fa 


Do  -  mum,  do-mum,  dul  -  ce      do-mum,  dul  -  ce   dul   -   ce 


- 


^ 


f 


^^ 


^EE*S^ 


f^ 


4=p^Sri= 


iiiiiPP 


dul   -  ce      do  -  mum  dul  -  ce   do  -  mum      re   -    so-ne-mus. 


=cr 


J3....ffr 


H=ig^^l^iii^e 


T=f 


1 — r 


CARMINA   MUSICATA 


157 


TEMPUS  ADEST  FLORIDUM 

Traditional  Melody 


-■O1'  f 


Tem-pus  ad-  est    flo  -  ri  -  dum,    Surgunt  namque  115  -  res, 
Stant  pra-ta  pie-  na    fl5  -  ri  -  bus,  In  qui-bus  n5s  lu  -  da  -  mus. 
O    di-  lee  -  ta    do-  mi  -  na,     Cur  sic    a  -  lie  -  na  -  ris  ? 


rf£-J       4—1     JH 

F=r 

=t 

— i — i — -i — +■ 

F=1 rq 

Verna-les  mox   in 
Vir  -  gi  -  nes  cum 
An  ne-scis,  5     ca  - 

om 
cle  - 
ris  - 

■  ni  -  bus 
ri  -  els 
si  -  ma,  C 

lam  mu-tan-  tur 
Si-  mul  pro  -  ce  - 
}uod  sic    ad  -  a  - 

r'g-  f    e   fn 

1  gj       g — | 

mo  -  res. 
da  -  mus, 
ma  -  ris? 

■*■*-$ — 1 1 1 1 — 1 

-\—r    1 

4        t 1— H 

-r-P 

^V  ^    e    J    J  1 

^=3h 

— 1 1 \~ 

— u 

r— t 1— q 

7    ~ik   i        * 

Hoc  quod  fri-  gus 

Per      a  -  m5-  rem 

Si     tii     es  -  ses 

lae  -  se  -  rat 
Ve  -  ne  -  ris 
He  -  le  -  na, 

Re  -  pa-rant 
Lu-dum   fa  - 
Vel-  lem  es  - 

• 

ca  - 

ci 

se 

=€=1 

-<g       <g — 
15  -  res 

■   a  -  mus 
Pa  -  ris 

^-<-)*-f— r— r-' 

P       1 1- 1 

n1    i    i 

-r- 
i 

-r-r-1 

pi 


a 


=ak 


3*=*: 


EE=* 


I 


?=*=? 


Cer-  ni-mus  hoc  fl  -  e  -  ri 
Ce  -  te  -  ris  vir  -  gi  -  ni-  bus 
Ta-  men  po-test    fl  -  e  -  ri 


efe 


^M^ 


Wm 


r 

Per  mul-t5s  co  -  15 

Ut  hoc  re  -  fe  -  ra 

Nos-ter    a-  mor    ta 


mus. 
lis. 


I 1- 


m 


158 


FIRST  LATIN   READER 


GAUDEAMUS   IGITUR 


Author  Unknown 


0 

Gau  -  de  -  a,  -  mus  i  -  gi-tur 
U  -  bi  sunt,  qui  an  -  te  nos 
VI  -  ta  nos  -  tra  bre  -  vis  est 
Vi  -  vat  a-  ca-de-mi-a 


Old  Melody 


Iu  -  ve-nes  dum    su  -  mus: 
In  mun-d5     f u  -  e  -   re? 
Bre  -  vi    fi  -  ni  -  e  -  tur; 
Vi-vant  pr5-fes-  so  -  res, 


trjVi-juiJil 


Post  iu-cun-dum   iu-ven-tii-tem  Post  mo-les-tum   se-nec-tu-tem 
Va  -  di  -  te     ad    su  -  pe  -  ros,   Tran  -  si  -te     ad      in  -  fe  -  ros 
Ve  -  nit  mors  ve  -  lo  -  ci  -  ter       Ra  -  pit  nos    a  -  tro  -  ci  -  ter; 
VI  -  vat  membrum  quod-li-bet      Vi-vant  mem-bra  quae-li  -  bet ; 


N5s  ha  -  be  -  bit      hu  -   mus,  N5s  ha  -  be  -  bit     hu  -  mus. 

U  -  bi  iam    fu    -   e     -     re      U  -  bi  iam    f u  -   e    -     re. 

Ne-mi-ni    par  -  ce   -    tur    Ne-mi-ni    par  -  ce    -    tur. 

Sem-per  sint    in      flo    -    ro    Sem-per  sint    in      flo    -     re ! 


-Jkh; 


CARMINA   MUSICATA 


159 


VALE 


E.  Ranke 


Fr.  Silcher 


Cras  ml-gra  -  re  de  -  be  -  o  Va  -  le 
Du  -  o  cum  a  -  ml  -  cl  sunt  Arc  -  te 
Quan-do  mol  -  II    au  -  ru  -  la       Fu  -  e 


sum  die  -  tu  -  rus  I 
qui  iun-gun  -  tur, 
ris        af  -  flu,  -  ta, 


De  -  cus  me-um  lu  -  ge  -  5  A  te  dis  -  ces  -  su  -  rus. 
S51  et  Lu  -  na  con-tre-munt  SI  so  -  pa  -  ra  -bun  -  tur. 
Scl  -  to:  de  -  si  -  de  -  ri  -  a     Sunt,  ti  -  bi  dl  -  ca  -  ta. 

N 


U  -  ni  -  ce  a-ma-vi  te  Te  a-ma-vi  in-  ti-me, 
Mae-ror  mul-to  du  -  ri  -  or  Cum  a-man-tis  fl-dum  cor 
Mil  -  le  nam  su  -  spl  -  ri  -  a      Cir  -  cum  tu  -  a     II  -  mi  -  na 


^^ 


Et  nunc  te  re  -  lin 
Ce  -  dit  ab  a  -  ma 
Quo-que  di  -  e 


quam  Cor  -  dl  tarn  pro-pin-quam  ? 

ta     In      lon-gin-qua  stra  -  ta. 

bunt  Et       in    te  vo  -  la  -  bunt. 

m. 


160 


FIRST  LATIN  READER 


REX   THULAE 


Text  by  E.  Huberus 


Melody  by  K.  F.  Zelter 


jP  Ci     | 

cz! *- 

-t- 

— u 
— jh 

H — f=3 

— r 

— i — ri — i — ^\ 

ff2=^rr=j=3- 

-J-J 

W= 

-*- 

==jf#^ 

Rex  Thu-lae  pi  ■ 
Nee  ul  -  tra,  ca  - 
Cum  es  -  set  mo 
Se  -  de  -  re    et 
Turn  p5-tor  as  - 
Prae-ci  -  pi  -  ta,  - 

•  a,    cu    -   ra     Co   -  le- 
ri  -  5    -     ra  Non  de  -  fl 

-  ri  -  tu  -   rus   Ca-ris  -  si 
ce-na  -    re     Et      rex 
su  -  e   -  tus    Bi  -  bit 
ri    vi  -  dit    Im  -  mer  ■ 

bat 
-cit 
-  mo 

et 

de  - 

gi 

-%- 

au  -  re  -  um 
e  -  pu  -  lis 

he  -  re  -  dum 
e  -  qui  -  tes 
li  -  ci   -    as 

po  -  cu  -  lum 

S4=t 

r-r 

=£a 

bt — p=t 

=t= 

^F— fFr^F^ 

Quod  de  -  dit   mo  -  ri  -  tu  -   ra      A  -  mi  -  ca,  po  -  cu  -  lum. 

Po  - 15  -  ris    hu-ment  5    -    ra    Pr5  -  f  u  -  sis    la  -  cri   -  mis. 
Reg-naom-ni  -  a     da  -  tu  -   rus     E  -  rat   nee  po  -  cu  -  lum. 

In      a  -  tri  -  o  al-to  ad  ma  -  re  Stant  pa-trumi-ma-gi  -   nes. 

Pos-tre-mas,  at -que  ve  -  tus     In  un-das    ie  -  cit       vas. 

Po  -  t5- rem  mors  ce  -  ci  -   dit;    Bi- bit  turn   ul  -  ti  -  mum. 


CARMINA   MUSICATA 


161 


ROSULA   IN   PRATO 


Ernst  Eckstein 


H.  Werner 


g=ggiifeii 


VI  -  dit  pu  -  er  ro  -  su-lam,  Ro  -  su  -  lam  in  pra  -  to. 
DIx -it  pu  -  er:  car-po  te,  Ro  -  su-lam  in  pra  -  to. 
Bre  -  vi   pu  -  er  carp  -  so  -  rat     Ro  -  su  -  lam    in  pra  -   to. 


l#H t=2 

1 hn 

Ad   -   it       iu 
DIx  -  it       ro 
Ro  -   sa     fru 

«- 

-  cun  ■ 

-    sa: 
s  -  tra 

■        -f- 

— m — 

L    m 

di> 

pui 
la 

5   -    si  -  mam, 
i  -  go      te, 
-   cri  -  mat, 

Spec  -  tat      a  -  moe  - 
Per  -  do  -  lens    cog  - 
Friis  -  tra     spl  -  nls 

L^=t ^ L 

b»»— 

i#»      » 

t                 1*          IkJ 

nis  -  si-mam    Cor  -de     de  -  lee  -  ta  -   t5. 
nos  -  ces  me,       Di  -  gi  -  to       fo  -  ra  -  to !    Ro 
dl  -  mi  -  cat     Rap  -  tu     per  -  pe  -  tra  -  to. 


sa   ru  -  bra 


162 


FIRST  LATIN  READER 


FLEVIT   LEPUS 


— k — fc_i_£=_f* — up 


Fie  -  vit  le  -  pus  par  -  vu  -  lus  cla-mans  al  -  tis  v5  -  ci  - 
Ne-que  in  hor-to  fu  -  I,  ne-que  o -lus  com -e- 
Lon-gas  au  -  res  ha  -  be  -  5,  bre-vem  cau-dam  ten  -  e  - 
Lev-es  ped  -  es  ha  -  be  -  o,  mag-num  sal-»tum  f  a  -  ci  - 
Ca  -  r5  me  -  a  dul  -  cis  est,  pel  -  lis  me  -  a  mol  -lis 
Dum  mon-tes  as  -  cen  -  de  -  ro,  ca  -  nes  ni  -  hil  ti  -  me  ■ 
Quan-do    re  -  ges  com-e-dunt  me  vl  -  num  bi  -  bunt  su  -  per 


bus 
di. 

5. 

o. 
est. 
-  5. 
me. 


i- 


Quid  fe  -  ci 
Quid  fe  -  ci 
Quid  fe  -  ci 
Quid  f  e  -  ci 
Quid  fe  -  ci 
Quid  fe  -  ci 
Quid  f  e  -  ci 


ho- 
ho- 
ho- 
ho- 
ho- 
ho- 
ho- 


mi  -  ni  -  bus,  quod  me  se-quun-tur  ca  -  ni  -  bus  ? 
mi  -  ni  -  bus,  quod  me  se-quun-tur  ca  -  ni  -  bus  ? 
mi  -  ni  -  bus,  quod  me  se-quun-tur  ca  -  ni  -  bus  ? 
mi  -  ni  -  bus,  quod  me  se-quun-tur  ca  -  ni  -  bus  ? 
mi  -  ni  -  bus,  quod  me  se-quun-tur  ca  -  ni  -  bus  ? 
mi  -  ni  -  bus,  quod  me  se-quun-tur  ca  -  ni  -  bus  ? 
mi  -  ni  -  bus,  quod  me  se-quun-tur  ca  -  ni  -  bus  ? 


ggg=ES= 


Quidfe 
Quidfe 
Quid  fe 
Quidfe 
Quid  fe 
Quid  fe 
Quid  fe 


ci  ho -mi  -ni-bus,  quod  me  se-quun-tur  ca  -  ni-bus? 

ci  ho -mi  -ni-bus,  quod  me  se-quun-tur  ca  -  ni-bus? 

ci  ho -mi  -ni-bus,  quod  me  se-quun-tur  ca  -  ni-bus? 

ci  ho  -  mi  -  ni  -  bus,  quod  me  se-quun-tur  ca  -  ni  -  bus  ? 

ci  ho  -  mi  -  ni  -  bus,  quod  me  se-quun-tur  ca  -  ni  -  bus  ? 

ci  ho -mi  -ni-bus,  quod  me  se-quun-tur  ca  -  ni-bus? 

ci  ho -mi  -ni-bus,  quod  me  se-quun-tur  ca  -  ni-bus? 

>■*■■*- 


V    £> — i — L  ^     y>    'fa» —         — -31 


CARMINA   MUSICATA 


1G3 


MICA,    MICA,   PARVA   STELLA 

H.  Drury  French  Air 


■!>i     11*1    j\*    M    -IN    J|J   J. I 


Mi  -  ca,  Mi  -  ca,    par  -  va     stel  -  la  Mi  -  ror  quae-nam 

Quan  -  do  fer  -  vens    sol     dis  -  ces  -  sit,  Nee     ca  -   15  -  re 

Ti   -   bi  noc  -  tu     qui     va  -  ga  -  tur,  Ob    scin  -  til  -  lu  - 

Me  -  um  sae  -  pe  thala-mum   lu   -   ce  Spe  -  cu  -  la  -  ris 


!S*¥* 


^^S 


r 


m 


t^m^hd^mmmi 


sis  -  tam     bel  -  la !  Splen-dens    e  -   mi  -  nus     in  il   -  15, 

pra  -  ta      pas  -  cit,   Mox     os  -  ten  -  dis     lu  -  men  pu  -  rum, 

lam    gra  -   ta  -  tur;    Ni      mi  -  ca  -  res     tu,    non  sci  -  ret 

cii  -   ri    -    5  -   sa.     Ne  -  que  carp  -  se  -   ris     so  -  p5  -  rem 


£=M^ 


I U-4 


^kg=Jmmmm£zk 


i      i 


Al  -  ba      ve  -  lut     gem -ma,    cae  -  15.  Splen-dens      e  -  ir.i 

Mi  -  cans,  mi  -  cans,    per      ob  -  scu  -  rum.  Mox    os  -  ten  -  dis 

Quas   per      vi  -   as       er  -  rans      i   -  ret.     Ni      mi  -  ca  -  res 

D5  -  nee     ve  -  nit      s51     per     au  -  ram.   Ne  -  que  carp  -  se 


fe^i^^l^^j^lf 


nus     in  il  -  15,      Al  -  ba  ve  -  lut   gem  -  ma,   cae  -  15. 

lu  -  men  pu  -  rum,  Mi  -  cans,  mi  -  cans,  per     ob  -  scu  -  rum. 

tu,    n5n  sci  -  ret  Quas  per  vi  -    as      er  -  rans      i  -  ret. 

ris      so  -  p5  -  rem    D5  -  nee  ve  -  nit     s51     per    au  -  ram. 


g^M^^feMM1^^ 


164 


FIRST  LATIN  READER 


TE   CANO,   PATRIA 


Geo.  D.  Kellogg 


Henry  Carey  ? 
John  Bull  ? 


Te      ca  -  no,     Pa  -  tri  -  a  Can  -  di  -  da      II  -   be  -  ra, 

Te      ca  -  no,     Pa  -   tri  -  a  Sem  -  per     et       a  -  tri  -  a 

Sit    mo-  du   -  la,    -    ti  -  5;  LI  -  be  -  ra      na  -  ti  -  o 

Tu  -  tor      es       u    -    ni  -  cus,  TJ  -  nus     a  -  vum   De  -  us, 


JP^pP^P^ 


Te     re  -  fe  -  ret  Por  -  tus    et     ex  -  u  -  lum  Et    tu  -  mu 

In  -  ge  -  nu  -  urn;  Lau-do      vi  -  ren  -  ti  -  a,    Cul  -  mi  -  na, 

Dul  -  ce    ca  -  nat.  La  -  bra    vi  -  gen  -ti-a      O  -  ra     fa  - 

Lau  -  do     li  -  bens.  Pa  -  tri  -  a      lu  -  ce  -  at,    LI  -  be  -  ra 


F=F=£ 


iK=.wz 


:ta=t 


m 


tt^JEEte^ 


lus     se-num;  LI  -  be  -  ra  mon  -  ti-  um  Vox  re  -  so  -  net. 

flu  -  mi-na,  Sen  -  ti  -   5    gau  -  di-um  Cae-  li  -co  -  lum. 

ven  -ti-a     Sa  -  xa     si  -  len  -  ti  -  a  Vox  re  -  pie  -  at ! 

ful  -  ge  -  at;  Vis     tu  -  a    mu  -  ni  -  at  Om-  ni  -  po  -  tens. 


#> ?  -*■-  -*-  -*-  ^*-  -J3  -*-•  -g 


*  Printed  by  permission  of  Prof.  Geo.  D.  Kellogg,  of  Union  University. 


APPENDIX    GRAMMATICUS 


SUBSTANTIVA 


Nom 

Haec 

manus 

gracilis 

tremit. 

Ace. 

Hanc 

manum 

gracilem 

erigo. 

Gen. 

Huius 

manus 

gracilis 

digitos  porrigo. 

Dat. 

Huic 

manul 

gracill 

manum  impon5. 

AM. 

In 

hac 

manu 

gracili 

librum  habe5. 

Hae 

manus 

graciles 

tremunt. 

Has 

manus 

graciles 

erigo. 

Harum 

manuum 

gracilium 

digitos  porrigo. 

His 

manibus 

gracilibus 

manum  imp5n5. 

In 

his 

manibus 

gracilibus 

librum  habe5. 

Ilia 

auris 

parva 

audit. 

Illam 

aurem 

parvam 

tango. 

HUus 

auris 

parvae 

pictiiram  specto. 

I1U 

auri 

parvae 

plagam  infligo. 

Sub 

ilia 

aure 

parva 

digitum  intends. 

Illae 

aures 

parvae 

audiunt. 

Illas 

aures 

parvas 

tang5. 

Illarum 

aurium 

parvarum 

pictiiram  specto. 

IUis 

auribus 

parvis 

plagas  infligo. 

Sub 

illis 

auribus 

parvis 

digitos  intendo. 

Is 

pes 

celer 

dolet. 

Eum 

pedem 

celerem 

tango. 

Eius 

pedis 

celeris 

plan  tarn  tang5. 

Ei 

pedi 

celeri 

regulam  supponS. 

Sine  ed 

pede 

celeri 

vix  ambulo. 

Ei 

pedes 

celeres 

dolent. 

E5s 

pedes 

celeres 

tango. 

Eorum 

pedum 

celerium 

plantas  tang5. 

Eis 

pedibus 

celeribus 

regulam  suppSno. 

Sine  eis 

pedibus 

celeribus 

non  ambulo. 

165 


166 


FIRST  LATIN  READER 


Eadem  puella 

Eandem  puellam 

Eiusdem  puellae 

Eldem  puellae 

Ab    eadem  puella 

Eaedem  puellae 

Easdem  puellas 

Earundem  pu  ell  arum 

Eisdem  puellls 

Ab    eisdem  puellis 


brevior 


ludit. 


breviorem  video, 

brevioris  mensam  videS. 

brevi5ri  nummum  do. 

breviore  cretam  accipi5. 

breviSres  ludunt. 

breviores  video, 

breviorum  mensas  vide5. 

brevioribus  nummos  do. 

brevioribus  cretam  accipi5. 


Iste 

liber 

magnus 

iacet. 

I  stum 

librum 

magnum 

tenes. 

Istius 

libri 

magnl 

paginam  legis. 

1st! 

Ubr6 

magno 

paginam  addis. 

Ex 

ist5 

libr6 

magno 

chartam  capis. 

Isti 

libri 

magni 

iacent. 

Istos 

UbrOs 

magnos 

tenes. 

Istorum 

librorum 

magnorum 

paginas  legis. 

Istis 

libris 

magnis 

paginas  addis. 

Ex 

istls 

libris 

magnls 

chartas  capis. 

Unus 

dies 

integer 

transit. 

Unum 

diem 

integrum 

habeo. 

Unius 

diei 

integri 

spatium  manet. 

tJni 

diei 

integrS 

alterum  addo. 

De 

iino 

die 

integrS 

semper  loquitur. 

Duo 

dies 

integri 

transeunt. 

Duos 

dies 

integros 

habeo. 

DuSrum 

dierum 

integrorum 

spatium  manet. 

DuSbus 

diebus 

integris 

tertium  addo. 

De 

duobus 

diebus 

integris 

semper  loquitur. 

Hoc 

vocabulum 

breve 

litteras  habet. 

Hoc 

vocabulum 

breve 

lego. 

Huius 

vocabull 

brevis  ' 

litteram  dem5nstr5. 

Huic 

vocabulO 

brevi 

litteram  addd. 

Ex 

h5c 

vocabulo 

brevi 

litteram  capi5. 

Haec 

vocabula 

brevia 

litteras  habent. 

Haec 

vocabula 

brevia 

legd. 

HSrum 

vocabulSrum 

brevi  um 

litteras  demonstr5. 

APPENDIX   GRAMMATICUS 


167 


His 

vocabulis 

brevibus 

littcras  add5. 

Ex 

his 

vocabulis 

brevibus 

litteras  capiS. 

Illud 

volnus 

longiun 

sanguinem  habet. 

Illud 

volnus 

longum 

spect5. 

lllius 

volneris 

longl 

partem  tango. 

111! 

volneri 

longS 

plagam  non  Infllgo. 

Ex 

iU5 

volnere 

long5 

cultrum  rapio. 

Ilia 

volnera 

longa 

sanguinem  habent. 

IUa 

volnera 

longa 

specto. 

Illorum 

volnerum 

longorum 

partem  tango. 

Illis 

volneribus 

longis 

plagas  non  infllgo. 

Ex 

iUis 

volneribus 

longis 

cultros  rapid. 

Id 

animal 

altius 

cornua  habet. 

Id 

animal 

altius 

spect5. 

Eius 

animalis 

altioris 

cornua  tang5. 

EI 

animali 

altiori 

cibum  do. 

Ab 

e5 

animal! 

altiore 

cibum  amoved. 

Ea 

animalia 

altidra 

cornua  habent. 

Ea 

animalia 

alti5ra 

specto. 

Eorum 

animalium 

altiSrum 

cornua  tang5. 

Eis 

animalibus 

altioribus 

cibum  do. 

Ab 

els 

animalibus 

altioribus 

cibum  amoveo. 

Unum 

genu 

supplex 

est. 

Unum 

genu 

supplex 

habeo. 

Unius 

genus 

supplicis 

partem  tango. 

Uni 

genu 

supplici 

plagam  infligS. 

Sub 

i  uno 

genu 

supplici 

librum  teneo. 

Duo 

genua 

supplicia 

sunt. 

Duo 

genua 

supplicia 

habeo. 

Duorum 

genuum 

supplicium 

partem  tang5. 

Duobus 

genibus 

supplicibus 

plagas  infllgo. 

Sub  duobus 

genibus 

supplicibus 

librum  teneo. 

Bos 

mugit. 

Bovem 

mugire  audio. 

Bovis 

cornu  arripid. 

Bovi 

friimentum  d5, 

Cmm  bove 

in  agro  maneo. 

168 


FIRST   LATIN   READER 


Boves        mugiunt. 
Boves        muglre  audimus. 
Bourn        cornua  arripimus. 
Bobus  (bubus)     friimentum  damus. 
Cum  bobus  (bubus)     in  agris  manemus. 

Domus      est  pulchra. 
Domum     pulchram  video. 
Domus      pulchrae  ianuam  aperiS. 
Domui  (domo)     pulchrae  me  infer5. 
Ex      dom6  (domu)     pulchra  exeo. 

Domus      sunt  pulchrae. 
Domos  (domus)     pulchras  videmus. 
Domuum  (domSrum)     pulchrarum  ianuas  aperlmus. 
Domibus  pulchrls  n5s  inferimus. 
Ex      domibus    pulchrls  eximus. 


Vis 

magna         non  decet. 

Vim 

magnam      non  adhibeo. 

(Vis 

.  magnae       potentiam  neg5.) 

(Vi 

magnae        scelus  addere  est  malum.) 

Sine  vi 

magna         agere  est  bonum. 

Vires 

equi  sunt  magnae. 

Vires 

habere  volumus. 

Virium 

potentiam  n5n  nego. 

Viribus 

debetur  laus. 

De     viribus 

multi  disputant. 

ADIECTIVA 

Masculinum 

Femininum 

Neutrum 

N5m. 

brevis 

brevis 

breve 

Ace. 

brevem 

brevem 

breve 

Gen. 

brevis 

brevis 

brevis 

Bat. 

brevi 

brevi 

brevi 

Abl. 

brevi 

brevi 

brevi 

breves 

breves 

brevia 

breves 

breves 

brevia 

brevium 

brevium 

brevium 

brevibus 

brevibus 

brevibus 

brevibus 

brevibus 

brevibus 

APPENDIX  GRAMMATICUS 


169 


Masculinum 

FeminTnum 

Neutrum 

longus 

longa 

longum 

Ion  gum 

longam 

longum 

longl 

longae 

longl 

longo 

longae 

longo 

long5 

longa 

long5 

longl 

longae 

longa 

longds 

longas 

longa 

longSrum 

longarum 

longorum 

longis 

longis 

longis 

longis 

longis 
Gradus  Comparativus 

longis 

longior 

longior 

longius 

longiorem 

longiorem 

longius 

longioris 

longiSris 

longioris 

longiorl 

longiSrl 

longiorl 

longiore 

longiSre 

longiore 

longi5res 

longiores 

longiora 

longiores 

longiSres 

longiora 

longiorum 

longiorum 

longiorum 

longioribus 

longioribus 

longioribus 

longi5rit>us 

longioribus 

longi5ribus 

unus 

una 

unum 

unum 

unam 

fimim 

unlus 

unlus 

unlus 

unl 

unl 

unl 

uno 

una 

uno 

Item  decllnantur  casus  genetlvus  et  casus  datlvus  singulares  horum 
vocabul5rum:  Alius,  Alter,  Nullus,  Neuter,  Ullus,  Uter,  Uterque, 
Solus,  Totus:  e.  g.,  Gen.  Alius,  Dat.  Alii,  Gen.  Alterius,  Dal.  Alterl,  Gen. 
Utriusque,  Dat.  Utrlque,  Gen.  Sollus,  Dat.  S51I. 


duo 

duae 

duo 

du5s  (duo) 

duas 

duo 

duorum 

duarum 

du5rum 

duobus 

duabus 

duobus 

duobus 

duabus 

duSbus 

170 


FIRST  LATIN  READER 


MasculInum 

Femininum 

Neutrum 

tres 

tres 

tria 

tres 

tres 

tria 

trium 

trium 

trium 

tribus 

tribus 

tribus 

tribus 

tribus 

PRONOMINA 

tribus 

hie 

haec 

hoc 

hunc 

hanc 

hoc 

huius 

huius 

huius 

huic 

huic 

huic 

h5c 

hac 

h5c 

hi 

hae 

haec 

hos 

has 

haec 

horum 

harum 

horum 

his 

his 

his 

his 

his 

his 

iste 

ista 

istud 

istum 

istam 

istud 

istius 

istius 

istius 

isti 

isti 

isti 

ist5 

ista 

isto 

isti 

istae 

ista 

istos 

istas 

ista 

istorum 

istarum 

istorum 

istis 

istis 

istis 

istis 

istis 

istis 

ille 

ilia 

illud 

ilium 

illam 

illud 

illius 

illius 

illius 

illi 

illi 

illi 

illo 

ilia 

illo 

ill! 

illae 

ilia 

illos 

Mas 

ilia 

illorum 

illarum 

illSrum 

mis 

illis 

illis 

illis 

illis 

illis 

APPENDIX    GRAMMATICUS 


171 


MasculTnum 

FeminTnum 

Nbutrum 

is 

ea 

id 

eum 

earn 

id 

eius 

eius 

eius 

el 

ei 

ei 

eo 

ea 

e5 

el  (ii) 

eae 

ea 

e5s 

eas 

ea 

eorum 

earum 

eorum 

els  (ils) 

eis  (iis) 

eis  (iis) 

els  (ils) 

eis  (iis) 

eis  (iis) 

ipse 

ipsa 

ipsum 

ipsum 

ipsam 

ipsum 

ipsius 

ipsius 

ipsius 

ipsi 

ipsi 

ipsi 

ips5 

ipsa 

ipso 

ipsi 

ipsae 

ipsa 

ipsos 

ipsas 

ipsa 

ipsorum 

ipsarum 

ipsorum 

ipsis 

ipsis 

ipsis 

ipsis 

ipsis 

ipsis 

idem 

eadem 

idem 

eundem 

eandem 

idem 

eivisdem 

eiusdem 

eiusdem 

eidem 

eidem 

-    eidem 

eodem 

eadem 

eodem 

eidem  (iidem) 

eaedem 

eadem 

eosdem 

easdem 

eadem 

eorundem 

earundem 

edrundem 

eisdem  (iisdem) 

eisdem  (iisdem) 

eisdem  (iisdem) 

eisdem  (iisdem) 

eisdem  (iisdem) 

eisdem  (iisdem) 

qui 

quae 

quod 

quern 

quam 

quod 

cuius 

cuius 

cuius 

cui 

cui 

cui 

qu5 

qua 

qu5 

qui 

quae 

quae 

qu5s 

quas 

quae 

172 


FIRST  LATIN   READER 


Masculinum 

Pemininum 

Neutrum 

qu5rum 

quarum 

quSrum 

quibus 

quibus 

quibus 

quibus 

quibus 

quibus 

quis? 

(quae?) 

quid? 

quern? 

(quam?) 

quid? 

cuius? 

(cuius  ?) 

cuius? 

cui? 

(cui?) 

cui? 

qu5? 

(qua?) 

quo? 

qui? 

(quae  ?) 

quae? 

quos? 

(quas?) 

quae? 

quorum? 

(quarum  ?) 

quorum? 

quibus? 

(quibus?) 

quibus? 

quibus? 

(quibus?) 

quibus? 

SlNGULABIS 

Plubalis 

ego 

n5s 

me 

nos 

(mei) 

(nostrum  vel  nostri) 

mini 

nobis 

me 

ndbis 

tu 

v5s 

te 

vos 

(tui) 

(vestrum  vel  vestri) 

tibi 

vSbis 

te 

vSbls 

se 

se 

(sul) 

(sui) 

sibi 

sibi 

se 

se 

FORMULA  NUMERORUM 


Qtjot  Libros  Tangis  ? 

I — Onum  librum  tang5. 
II — Duos  libros  tango. 
Ill — Tres  libros  tangS. 
IIII — Quattuor  librSs  tango. 
V — Qulnque  libros  tango. 
VI — Sex  libros  tango. 


Quotum  Libbum  Tangis? 
Primum  librum  tango. 
Secundum  librum  tango. 
Tertium  librum  tango. 
Quartum  librum  tango. 
Qulntum  librum  tango. 
Sextum  librum  tango. 


APPENDIX   GRAMMATICUS 


173 


Quot  LibrSs  Tangis? 

VII — Septem  libros  tango. 
VIII — Oct5  libros  tango. 
Villi — Novem  libros  tango. 
X — Decern  libros  tang5. 
XI — Undecim 
XII — D  uodeci  ra 
XIII — Tredecim 
XIIII — Quattuordecim 
XV — Quindecim 
XVI— Sedecim 
XVI  I— Septendecim 
XVIII — Duodevigintl 
XVI 1 1 1— UndevigintI 
XX— Vlginti 
XXI — VigintI  unum 
XXII— Vlginti  duo 
XXIII— Vlginti  tres 
XXIIII — Vlginti  quattuor 
XXV — Vlginti  quinque 
XXVI— Vlginti  sex 
XXVII— VigintI  septem 
XXVIII— Duodetriginta 
XXVIIII— Undetrlginta 
XXX— Triginta 
XXXX — Quadraginta 
L — Quinquaginta 
LX — Sexaginta 
LXX — Septuaginta 
LXXX — Octoginta, 
LXXXX— Nonaginta 
C — Centum 
CC — Ducentos 
CCC— Trecent5s 
CCCC — Quadringentds 
D — Q  uingentSs 
DC — Sexcentos 
DCC — SeptingentSs 
DCCC — Octingentos 
DCCCC— N5ngentos 
M— Mflle 
MM — Duo  mllia 


Quotum  Librum  Tangis? 

Septimum  librum  tangS. 

Octavum  librum  tangS. 

NSnum  librum  tangS. 

Decimum  librum  tango. 

Undecimum 

Duodecimum 

Tertium  decimum 

Quartum  decimum 

Qulntum  decimum 

Sextum  decimum 

Septimum  decimum 

Duodevlcesimum 

Undevlcesimum 

VIcesimum 

VIcesimum  primum 

VIcesimum  secundum 

VIcesimum  tertium 

VIcesimum  quartum 

VIcesimum  qulntum 

VIcesimum  sextum 

VIcesimum  septimum 

Duodetrlcesimum 

Undetricesimum 

Tricesimum 

Quadragesimum 

Quinquagesimum 

Sexagesimum 

Septuagesimum 

Octogesimum 

N5nagesimum 

Centesimum 

Ducentesimum 

Trecentesimum 

Quadringentesimum 

Qulngentesimum 

Sexcentesimum 

Septingentesimum 

Octingentesimum 

N5ngentesimum 

Mlllesimum 

Bis  mlllesimum 


174 


FIRST  LATIN   READER 


GRADUS  ADIECTlVORUM  ET  ADVERBIORUM 

Lentus  puer  lente  lab5rat, 

Lentior  puer  lentius  labSrat, 

Lentissimus  puer  lentissime  laborat. 

Celer  puer  celeriter  labSrat, 
Celerior  puer  celerius  laborat, 
Celerrimus  puer  celerrime  laborat. 

Bona  puella  bene  laborat, 

Melior  puella  melius  laborat, 

Optima  puella  op  time  laborat. 

Mala  puella  male  laborat, 
Peior  puella  peius  laborat, 
Pessima  puella  pessime  laborat. 

Facilis  lectio  facile  ediscitur, 

Facilior  lecti5  facilius  ediscitur, 

Facillima  lectiS  facillime  ediscitur. 

Multl  homines  multum  valent, 
Plures  homines  plus  valent, 
PlurimI  homines  pliirimum  valent. 

Magnus  homo  magnopere  laborat, 

Maior  homo  magis  laborat, 

Maximus  homo  maxime  laborat. 

Parvus  puer  (paulum)  laborat, 
Minor  puer  minus  laborat, 
Minimus  puer  minime  laborat. 


Positivus 

COMPARATIVUS 

SuperlatIvus 

aeger 

aegrior 

aegerrimus 

(citra) 

citerior 

citimus 

(de) 

deterior 

deterrimus 

exterus 

exterior 

extremus,  extimus 

idoneus 

magis  idoneus 

maxime  idoneus 

Tnferus 

inferior 

Inflmus,  Imus 

(intra) 

interior 

intimus 

iuvenis 

iunior,  minor  natii 

minimus  natii 

posterus 

posterior 

postremus,  postumus 

(prae) 

prior 

primus 

(prope) 

propior 

proximus 

APPENDIX   CRAMMATICUS 


IT.") 


Posrrlvus 

ComparatTyi  s 

SuperlatIvus 

saepe 

saepius 

saepissime 

senex 

senior,  maior  natu 

maximus  natu 

superus 

superior 

supremus,  summus 

(ultra) 

ulterior 

ultiraus 

vetus 

vetustior 

veterrimus 

facilis 

facilior 

facilliraus 

difflcilis 

difflcilior 

diflficillimus 

similis 

similior 

simillimus 

dissimilis 

dissimilior 

dissimillimus 

gracilis 

gracilior 

gracillimus 

huinilis 

humilior 

humillimus 

VERBA— VOX  ACTIVA— MODI  INDICATlVUS  ET 
IMPERATIVUS 

Tempus  Praesens 


Impv. 

I.   Sing. 

II.   Sing. 

III.  Sing 

ferl! 

ferio 

feris 

ferit 

indue ! 

induo 

induis 

induit 

rape! 

rapid 

rapis 

rapit 

specta ! 

specto 

spectas 

spectat 

torque ! 

torqueo 

torques 

torquet 

Impv. 

I.  Plu. 

II.    PLff. 

III.  PvG. 

ferlte ! 

ferimus 

feritis 

feriunt 

induite ! 

induimus 

induitis 

induunt 

rapite ! 

rapimus 

rapitis 

rapiunt 

spectate ! 

spectamus 

spectatis 

spectant 

torquete ! 

torquemus 

torquetis 

torquent 

Tempus  Imperfectum 

I.   Sing. 

II.   Sing.  » 

III.  Sing. 

feriebam 

feriebas 

feriebat 

induebam 

induebas 

induebat 

rapiebam 

rapiebas 

.  rapiebat 

spectabam 

spectabas 

spectabat 

torquebam 

torquebas 

torquebat 

176 


FIRST  LATIN  READER 


I.  PlO. 

II.  PlC. 

III.  PlC. 

feriebamus 

feriebatis 

feriebant 

induebamus 

induebatis 

induebant 

rapiebamus 

rapiebatis 

rapiebant 

spectabamus 

spectabatis 

spectabant 

torquebamus 

torquebatis 
Tempus  Futurum 

torquebant 

I.  Sing. 

II.  Sing. 

III.  Sing. 

feriam 

feries 

feriet 

induam 

indues 

induet 

rapiam 

rapies 

rapiet 

spectabo 

spectabis 

spectabit 

torquebS 

torquebis 

torquebit 

I.    Pltf. 

II.  PlO. 

III.  PlO. 

feriemus 

ferietis 

ferient 

induemus 

induetis 

induent 

rapiemus 

rapietis 

rapient 

spectabimus 

spectabitis 

spectabunt 

torquebimus 

torquebitis 

torquebunt 

Tempus  Praeteritum  (Perfectum) 

I.    SlNG. 

II.   Sing. 

III.   Sing. 

percuss! 

percussisti 

percussit 

indui 

induistl 

induit 

rapui 

rapuistl 

rapuit 

spectavi 

spectavisti 

spectavit 

torsi 

torsisti 

torsit 

I.    PLtJ. 

II.    PLtJ. 

III.    PLtJ. 

percussimus 

percussistis 

percusserunt 

induimus 

induistis 

induerunt 

rapuimus 

r'apuistis 

rapuerunt 

spectavimus 

spectavistis 

spectaverunt 

torsimus 

torsistis 

torserunt 

Tempus  Plusquamperfectum 

I.  Sing. 

II.   Sing. 

III.  Sing. 

percusseram 

percusseras 

percusserat 

indueram 

indueras 

induerat 

APPENDIX   GRAMMATICUS 


177 


I.  Sing. 
rapueram 
spectaveram 
torseram 

I.  PlO. 

percusseramus 

indueramus 

rapueramus 

spectaveramus 

torseramus 


II.  Sing. 
rapueras 
spectaveras 
torseras 

II.  PlC. 

percusseratis 

indueratis 

rapueratis 

spectaveriitis 

torseratis 


III.    SlNQ. 

rapuerat 

spectaverat 

torserat 

III.   PlO. 

percusserant 

induerant 

rapuerant 

spectaverant 

torserant 


Tempus  Futurum  Perfectum 


I.  Sing. 

II.  Sing. 

III.  Sing. 

percusser5 

percusseris 

percusserit 

induero 

indueris 

induerit 

rapuer5 

rapueris 

rapuerit 

spectavero 

spectaveris 

spectaverit 

torsero 

torseris 

torserit 

I.   PlG. 

II.  PlO. 

III.    PLtJ. 

percusserimus 

percusseritis 

percusserint 

induerimus 

indueritis 

induerint 

rapuerimus 

rapueritis 

rapuerint 

spectaverimus 

spectaveritis 

spectaverint 

torserimus 

torseritis 

torserint 

VOX  ACTIVA— MODUS  SUBIUNCTlVUS 


Tempus  Praesens 


I.  Sing. 

II.   Sing. 

feriam 

ferias 

induam 

induas 

rapiam 

rapias 

spectem 

spectes 

torqueam 

torqueas 

I.  PlO. 

II.    PLO. 

feriamus 

feriatis 

induamus 

induatis 

rapiamus 

rapiatis 

III.  Sing. 

feriat 

induat 

rapiat 

spectet 

torqueat 

III.  PlU. 
feriant 
induant 
rapiant 


178 


FIRST  LATIN   READER 


I.  Plu. 

II.  PlG. 

III.  PliJ. 

spectemus 

spectetis 

spectent 

torqueamus 

torqueatis 
Tempus  Imperfectum 

torqueant 

I.    SlNG. 

II.  Sing. 

III.  Sing. 

ferlrem 

ferires 

ferlret 

induerem 

indueres 

indueret 

raperem 

raperes 

raperet 

spectarem 

spectares 

spectaret 

torquerem 

torqueres 

torqueret 

I.    PLtJ. 

II.  Plu. 

III.  PltJ. 

feriremus 

feriretis 

ferlrent 

indueremus 

indueretis 

induerent 

raperemus 

raperetis 

raperent 

spectaremus 

spectaretis 

spectarent 

torqueremus 

torqueretis 
Tempus  Perfectum 

torquerent 

I.  Sing. 

II.  Sing. 

III.  Sing. 

percusserim 

percusseris 

percusserit 

induerim 

indueris 

induerit 

rapuerim 

rapuerls 

rapuerit 

spectaverim 

spectaveris 

spectaverit 

torserim 

torseris 

torserit 

I.    Pltf. 

II.    PLtJ. 

III.    PLtJ. 

percusserimus 

percusseritis 

percusserint 

induerlmus 

induerltis 

induerint 

rapuerlmus 

rapueritis 

rapuerint 

spectaverimus 

spectaverltis 

spectaverint 

torserlmus 

torseritis 

torserint 

Tempus  Plusquamperfectum 

I.  Sing. 

II.  Sing. 

III.  Sing. 

percussissem 

percussisses 

percussisset 

induissem 

induisses 

induisset 

rapuissem 

rapuisses 

rapuisset 

spectavissem 

spectavisses 

spectavisset 

torsissem 

torsisses 

torsisset 

APPENDIX  GRAMMATICUS 


179 


I.  Plu. 

percussissemus 

induissemus 

rapuissemus 

spectavissemus 


II.  Plu. 

percussissetis 

induissetis 

rapuissetis 

spectavissetis 

torsissetis 


III.  Plu. 

percussissent 

induissent 

rapuissent 

spectavissent 

torsissent 


VERBA— VOX  PASSIVA— MODI  INDICATlVUS 
ET  IMPERATIVUS 

(petasl  inter  se  loquuntur) 
Tempus  Praesens 


Impv. 

I.  Sing. 

II.  Sing. 

III.  Sing. 

ferire 

ferior 

feriris 

feritur 

induere 

induor 

indueris 

induitur 

rapere 

rapior 

raperis 

rapitur 

spectare 

spector 

spectaris 

spectatur 

torquere 

torqueor 

torqueris 

torquetur 

Impv. 

I.    PLtJ. 

II.  Plu. 

III.  Plu. 

feriminl 

ferimur 

feriminl 

feriuntur 

induiraini 

induimur 

induimini 

induuntur 

rapiminl 

rapimur 

rapiminl 

rapiuntur 

spectainini 

spectamur 

spectamini 

spectantur 

torqueminl 

torquemur 

torqueminl 

torquentur 

Tempus  Imperfecttjm 

I.  Sing. 

II.  Sing. 

III.  Sing. 

feriebar 

feriebaris 

feriebatur 

induebar 

induebaris 

induebatur 

rapiebar 

rapiebaris 

rapiebatur 

spectabar 

spectabaris 

spectabatur 

torquebar 

torquebaris 

torquebatur 

I.  PlC. 

II.  Plu. 

III.  Plu. 

feriebamur 

feriebaminl 

feriebantur 

induebamur 

induebaminl 

induebantur 

rapiebamur 

rapiebaminl 

rapiebantur 

spectabamur 

spectabamini 

[ 

spectabantur 

torquebamur 

torquebamini 

torquebantur 

180 


FIRST  LATIN   READER 


Tempus  Futurum 


I.    SlNQ. 

II.    SlNO. 

III.  Sing. 

feriar 

ferieris 

ferietur 

induar 

indueris 

induetur 

rapiar 

rapieris 

rapietur 

spectator 

spectaberis 

spectabitur 

torquebor 

torqueberis 

torquebitur 

I.    PLtJ. 

II.  PlC. 

III.  Plu. 

feriemur 

ferieminl 

ferientur 

induemur 

induemini 

induentur 

rapiemur 

rapiemini 

rapientur 

spectabimur 

spectabimini 

spectabuntur 

torquebimur 

torquebiminl 

torquebuntur 

Tempus  Praeteritum  (Perfectum) 

I.  Sing. 

II.  Sing. 

III.  Sing. 

percussus  sum 

percussus  es 

percussus  est 

indutus  sum 

indutus  es 

indutus  est 

raptus  sum 

raptus  es 

raptus  est 

spectatus  sum 

spectatus  es 

spectatus  est 

tortus  sum 

tortus  es 

tortus  est 

I.  Pl©. 

II.  PlC. 

III.    PLtJ. 

percuss!  sumus 

percussi  estis 

percussi  sunt 

induti  sumus 

induti  estis 

induti  sunt 

raptl  sumus 

raptl  estis 

raptl  sunt 

spectati  sumus 

spectati  estis 

spectati  sunt 

tortl  sumus 

tortl  estis 

tortl  sunt 

Tempus  Plusquamperfectum 

I.    SlNO. 

II.  Sing. 

III.  Sing. 

percussus  eram 

percussus  eras 

percussus  erat 

indutus  eram 

indutus  eras 

indutus  erat 

raptus  eram 

raptus  eras 

raptus  erat 

spectatus  eram 

spectatus  eras 

spectatus  erat 

tortus  eram 

tortus  eras 

tortus  erat 

I.  PlC. 

II.   PlO. 

III.  PlC. 

percussl  eramus 

percussi  eratis 

percussi  erant 

induti  eramus 

induti  eratis 

induti  erant 

APPENDIX  GRAMMATICUS 


181 


I.  PlC. 
rapti  eramus 
spectati  eramus 
tort  I  eramus 


I.  Sing. 
percussus  ero 
indutus  ero 
raptus  ero 
spectatus  er5 
tortus  er5 

I.  PlO. 

percuss!  erimus 
induti  erimus 
rapti  erimus 
spectati  erimus 
tortl  erimus 


II.  PlO. 
rapti  eratis 
spectati  eratis 
tortl  eratis 


III.  PlO. 
rapti  erant 
spectati  erant 
tortl  erant 


Tempus  Futurum  Perfectum 


II.  Sing. 
percussus  eris 
indutus  eris 
raptus  eris 
spectatus  eris 
tortus  eris 

II.    PLtJ. 

percussl  eritis 
induti  eritis 
rapti  eritis 
spectati  eritis 
tortl  eritis 


III.  Sing. 
percussus  erit 
indutus  erit 
raptus  erit 
spectatus  erit 
tortus  erit 

III.  PlC. 
percussl  erunt 
induti  erunt 
rapti  erunt 
spectati  erunt 
tortl  erunt 


VOX  PASSIVA— MODUS  SUBIUNCTlVUS 
Tempus  Praesens 


I.  Sing. 

II.  Sing. 

III.  Sing. 

feriar 

feriaris 

feriatur 

induar 

induaris 

induatur 

rapiar 

rapiaris 

rapiatur 

specter 

specteris 

spectetur 

torquear 

torquearis 

torqueatur 

II.  Plu. 

II.  PlC. 

III.  PhU. 

feriamur 

feriaminl 

feriantur 

induamur 

induaminl 

induantur 

rapiamur 

rapiaminl 

rapiantur 

spectemur 

specteminl 

spectentur 

torqueamur 

torqueaminl 
Tempus  Imperfectum 

torqueantur 

I.  Sing. 

II.  Sing. 

III.  Sing. 

ferlrer 

ferlreris 

ferlretur 

induerer 

induereris 

indueretur 

182 


FIRST  LATIN   READER 


I.  Sing. 
raperer 
spectarer 
torquerer 


II.  Sing. 
rapereris 
spectareris 
torquereris 


III.  Sing. 
raperetur 
spectaretur 
torqueretur 


I.  Plu. 

ferlremur 

indueremur 

raperemur 

spectaremur 

torqueremur 


II.  Plu. 

ferlreminl 

induereminl 

rapereminl 

spectareminl 

torquereminl 


III.  Plu. 

ferlrentur 

induerentur 

raperentur 

spectarentur 

torquerentur 


I.  Sing. 
percussus  sim 
indutus  sim 
raptus  sim 
spectatus  sim 
tortus  sim 


Tempus  Perfectum 

II.  Sing. 
percussus  sis 
indutus  sis 
raptus  sis 
spectatus  sis 
tortus  sis 


III.  Sing. 
percussus  sit 
indutus  sit 
raptus  sit 
spectatus  sit 
tortus  sit 


I.  Plu. 
percussl  slmus 
induti  slmus 
rapti  slmus 
spectatl  slmus 
torti  slmus 


II.  Plu. 
percuss!  sitis 
induti  sitis 
rapti  sitis 
spectatl  sitis 
tort!  sitis 


III.  Plu. 
percussl  sint 
induti  sint 
rapti  sint 
spectatl  sint 
torti  sint 


I.  Sing. 
percussus 
indutus  essem 
raptus  essem 
spectatus 
tortus  essem 

I.  Plu. 

percussl  esse  nun 
induti  essemus 
rapti  essemus 
spectatl  essemus 
torti  essemus 


II.  Plu. 
percussl  essetis 
induti  essetis 
rapti  essetis 
spectatl 
torti  essetis 


Tempus  Plusquamperfectum 

II.  Sing.  III.  Sing 

percussus  esses  percussus 

indutus  esses  indutus  esset 

raptus  esses  raptus  esset 

spectatus  esses  spectatus 

tortus  esses  tortus  esset 


III.  Plu. 
percussl  essent 
induti  essent 
rapti  essent 
spectatl  essent 
torti  essent 


APPENDIX  GRAMMATICUS 


183 


MODUS  INFINITIVUS— VOX  ACTlVA 


Praesens 

ferire 

induere 

rapere 

spectare 

torquere 


Praeteritui 
percussisse 
induisse 
rapuisse 


torsisse 


Futurum 
percussurus  ess 
induturus  esse 
rapturus    esse 
spectaturus  ess 
torturus  esse 


VOX  PASSIVA 


Praesens 

Praeteritum 

FuTtfRUM 

ferlrl 

percussus  esse 

percussum  iri 

indui 

indutus  esse 

indutum  Iri 

rapl 

raptus  esse 

raptum  iri 

spectari 

spectatus  esse 

spectatum  iri 

torqueri 

tortus  esse 

tortum  Iri 

PARTICIPIA 

Act. 

Pass.  Fut. 

Pass. 

Act. 

Praes. 

(Gerundivum) 

Praet. 

Fut. 

feriens 

feriendiis 

percussus 

percussurus 

induens 

induendus 

indutus 

induturus 

rapiens 

rapiendus 

raptus 

rapturus 

spectans 

spectandus 

spectatus 

spectaturus 

torquens 

torquendus 

tortus 

torturus 

VERBA  ANOMALA:  SUM,  POSSUM,  VOLO,  NOLO, 
MALO,  EO,  FIO,  FERO 


Tempus  Praesens 


Impv. 

I.  Sing.  . 

II.  Sing. 

III.  Sing, 

Es 

sum 

es 

est 



possum 

potes 

potest 



volo 

vis 

volt 

noli 

nol5 

non  vis 

n5n  volt 



malo 

mavis 

mavolt 

I 

eo 

Is 

it 

fi 

fio 

fls 

fit 

184 


FIRST  LATIN  READER 


Impv. 

I.  Sing. 

II.  Sing. 

III.  Sing. 

fer 

fero 

fers 

fert 

(pass.)  ferre 

feror 

ferris 

fertur 

Impv. 

I.  Plu. 

II.  Plu. 

III.    PLtJ. 

este 

sumus 

estis 

sunt 



possumus 

potestis 

possunt 



volumus 

voltis 

volunt 

nolite 

nolumus 

non  voltis 

nolunt 



malumus 

mavoltis 

malunt 

ite 

Imus 

itis 

eunt 

fite 

(flmus) 

(fitis) 

fiunt 

ferte 

ferimus 

fertis 

ferunt 

(pass.)  ferimini 

ferimur 

ferimini 

feruntur 

SYNOPSIS— PRIMA  PERSONA— NUMERUS 
SINGULARIS 


Indicativus 

Imperf. 

Fut. 

Praet. 

PlOsq. 

Fut.  Perf. 

eram 

ero 

fui 

fueram 

fuerS 

poteram 

poter5 

potui 

potueram 

potuer5 

volebam 

volam 

volul 

volueram 

voluero 

nolebam 

nolam 

nSlui 

nSlueram 

n51uer5 

malebam 

malam 

malui 

malueram 

maluero 

Ibam 

ibo 

ii 

ieram 

iero 

fiebam 

flam 

factns  sum        factus  eram        factus  er5 

ferebam 

feram 

tuli 

tuleram 

tulero 

(pass.)  ferebar 

ferar 

latus  sum          latus  eram 

latus  er5 

SUBIUNCTIVUS 

Praes. 

Imperf. 

Perf. 

PLtJSQ. 

sim 

essem 

fuerim 

fuissem 

pbssim 

possem 

potuerim 

potui&sem 

velim 

vellem 

voluerim 

voluissem 

nolim 

nollem 

noluerim 

nSluissem 

malim 

mallem 

maluerim 

maluissem 

earn 

irem 

ierim 

issem 

flam 

flerem 

factus  sim 

factus  essem 

feram 

ferrem 

tulerim 

tulissem 

(pass.)  ferar 

ferrer 

latus  sim 

latus  essem 

APPENDIX   GRAMMATICUS 


185 


InfInitIvus 

PARTICIPIA 

Praes. 

Praet. 

Fut. 

Praes. 

Fut. 

esse 

fuisse 

futurus  esse 



futurus 

posse 

potuisse 



potens 



velle 

voluisse 



volens 



nolle 

n51uisse 



ndlens 



malle 

maluisse 







Ire 

Isse 

iturus  esse 

iens 

iturus 

fieri 

factus  esse 

factum  Iri 



faciendus 

ferre 

tulisse 

laturus  esse 

ferens 

laturus 

,)  ferri 

latus  esse 

latum  iri 



ferendus 

186  FIRST  LATIN  READER 

VOCABULA  DERIVATA 

SUBSTANTIVA 

(i)  -tor 

Verbo   additur,  indicat   quis   aliquid   faciat:   e.g.,  imperator- 
is  qui  imperat. 
Auctor  (augeo) — (increaser)  author. 
Conditor  (condo) — founder. 
Emptor  (emo). 
Explorator  (exploro). 
Imperator  (impero). 
Interfector  (interfici5). 
Inventor  (invenio). 
Praeceptor  (praecipio) — instructor. 
Proditor  (prodo). 
Quaestor  (quaero) — ^paymaster. 
Spectator  (specto). 
Successor  (succedo). 
Venditor  (vendo). 
Victor  (vinco). 

(ii)  -or 

Verbo  additur;  indicat  factum  aut  statum. 
Clamor  (clamo) — shout. 
Dolor  (doleo) — pain. 
Furor  (furo). 
Timor  (timeo). 

(iii)  -  ( t )  i  u  m 

Verbo  additur;  aliquid  de  facto  indicat. 
Aedificium  (aedifico) — building. 
Colloquium  (colloquor)— talk. 
Consilium  (consulo) — plan. 
Desidcrium  (desidero). 


APPENDIX   GRAMMATICUS  187 

Kxitium  (exeS) — destruction. 
[mperium  (imperS). 
Indicium  (indicS). 
Initium  (ineS) — beginning. 
Silentium  (sileS). 
Studium  (studeS). 

(iv)       -men,  -mentum,  -bulum,  -(c)ulum, 
-brum,  -crum,  -trum 

Verbo  additur;  indicat  plerumque  quo  Instruments  aliquid  fiat. 
Agmen  (ago) — marching  column  (id  quod  agitur). 
Flumen  (fluS) — river  (id  quod  fluit). 
Nomen  (nosco) — name  (id  quo  aliquis  nStus  est). 

Friimentum  (fruor) — grain  (id  quo  vita  fruimur). 
Impedlmentum  (impediS) — (plii.)  baggage  (id  quo  impeditur 

exercitus) . 
Ornamentum  (orno). 

Fabula  (for) — story  (id  quod  fatur). 

Perlculum  (pereo) — trial,  danger  (id  per  quod  Imus). 
Spectaculum  (specto). 
Vinculum  (vincio). 

Latebra  (lateo) — hiding-place  (locus  ubi  aliquis  latet). 

Simulacrum  (simulo) — image  (id  quo  aliquis  simulatur). 

Monstrum  (moneo) — warning,  monster  (id  quod  monet). 

(v)  -  ( t )  i  o 

Verbo  additur;  indicat   factum   aut  exitum   factl:   e.g.,   accu- 
satiS — aut  accusare  aut  exitus  accusandi. 

AccusatiS  (accusS) — accusation. 

AdmlratiS  (admiror). 

CSgitatiS  (cSgitS). 

ConiuratiS  (coniiirS). 

CunctatiS  (cunctor). 

DamnatiS  (damnS). 


188  FIRST  LATIN  READER 

Deditio  (dedo). 

Legio  (lego) — legion. 

Munitio  (munio). 

Natio  (nascor) — tribe. 

Navigatio  (navigo). 

Obsidio  (obsideo). 

Occasio  (occido). 

Oppugnatio  (oppugno). 

Optio  (opto). 

Oratio  (oro) — speech. 

Proditio  (prodo) — treason. 

Profectio  (proficlscor). 

Quaestio  (quaero). 

Ratio  (reor) — plan. 

Regio  (rego) — direction,  region. 

Sectio  (seco) — section. 

Simulatio  (simulo). 

Statio  (sto) — outpost. 

Suspicio  (suspicio). 

(vi)  - 1  u  s 

Item  ac  (v). 

Aditus  (adeo) — approach. 
Adventus  (advenio) — arrival. 
Ascensus  (ascendo). 
Casus  (cado) — chance. 
Concursus  (concurro). 
Consensus  (consentio). 
Conspectus  (conspicio). 
Conventus  (convenio). 
Cultus  (colo) — manner  of  living. 
Cursus  (curro) — course. 
Deiectus  (deicio) — slope. 
Delectus  (deligo). 
Discessus  (discedo). 
Eventus  (evenio). 
Exercitus  (exerceo) — army. 


APPENDIX  GRAMMATICUS  189 

Exitus  (exeo). 

FlQctus  (fluo)— billow. 

Motus  (moveo). 

Occasus  (occido) — setting. 

Ortus  (orior). 

Passus  (pando) — pace  (duo  gradus). 

Quaestus  (quaero) — profit. 

Receptus  (recipio) — retreat. 

Risus  (rideo). 

Successus  (succedo) — success. 

Usus  (utor). 

Victus  (vivo). 

(vii)  -  i  a 

Substantivo  additur: 

Adulescentia  (adulescens)— youth. 

Centuria  (centum)— century  (a  hundred  men). 

Familia  (famulus) — household. 

Militia  (miles) — military  service. 

Victoria  (victor) — victory. 

(viii)  - 1  a  s 

Item  ac  (vii). 

Auctoritas  (auctor) — influence. 

Civitas  (clvis) — citizenship,  state. 

Societas  (socius) — association. 

Tempestas  (tempus) — weather. 

(«)  -tus 

Item  ac  (vii). 

Iuventus  (iuvenis) — youth. 

Senectus  (senex) — old  age. 

Servitus  (servus) — slavery. 

Virtus  (vir) — manliness. 

(x)  -lus,  -ulus,  -cuius,  -ellus 

Substantivo  additur;  indicat  rem  minorem. 

Agellus  (ager)— a  little  field. 

Iugulum  (iugum)— (a  little  yoke)  collarbone. 


190  FIRST  LATIN   READER 

Lingula  (lingua). 
Parvulus  (parvus). 

Avunculus  (avus) — (a  little  grandfather)  uncle. 
Osculum  (6s) — (a  little  mouth)  kiss. 
Ponticulus  (pons). 

Castellum  (castrum). 

Puella  (puer) — (a  little  female  child)  girl. 

(xi)  -  ( t )  i  a 

Adiectlvo  additur;  indicat  vim  adiectivi;  e.g.,  magnopere  ami- 
cus est  =  magna  est  amicitia. 

Amicitia  (amicus) — friendship. 

Angustia  (angustus) — narrowness,  narrow  place. 

Audacia  (audax) — boldness. 

Continentia  (continens). 

Gratia  (gratus). 

Invidia  (invidus). 

Potentia  (potens). 

Reliquiae  (reliquus) — remnant. 

Sententia  (sentiens). 

(xii)  -  t  a  s 

Item  ac  (xi). 

Celeritas  (celer) — swiftness. 

Crudelitas  (crudelis). 

Cupiditas  (cupidus). 

Difficultas  (difficiUs). 

Dignitas  (dignus). 

Facultas  (facilis). 

Familiaritas  (familiaris). 

Humanitas  (humanus). 

Immortalitas  (immortalis). 

Integritas  (integer). 

Libertas  (liber). 

Necessitas  (necesse). 

Nobilitas  (nobilis). 

Poteetas  (potens). 


APPENDIX   GRAMMATICUS  191 

Severitas  (severus). 
Voluntas  (volens). 

(xiii)  -tudo 

Item  ac  (xi). 

Aegritiido  (aeger) — sickness. 

Altitiido  (altus). 

Consuetudo  (consuetus). 

Fortitudo  (fortis). 

Latitudo  (latus). 

Longitudo  (longus). 

Magnitudo  (magnus). 

Multitiido  (multus). 

Similitudo  (similis). 

Valetudo  (valens). 

ADIECTIVA 

(i)  -  i  1  i  s  ,  -  b  i  1  i  s 

Verbo  additur: 

Facilis  (facio) — (quod  fieri  potest)  easy. 

Utilis  (utor) — (quo  aliquis  utl  potest)  useful. 

(In)credibilis  (credo) — (quod  credi  non  potest)  unbelievable. 

Laudabilis  (laudo). 

Nobilis  (nosco) — (quod  nose!  potest)  distinguished. 

(ii)  -  o  s  u  s 

Substantivo  additur: 

Bellicosus  (bellum) — (bello  plenus)  warlike. 

Otiosus  (otium) — (otio  plenus)  peaceful. 

Religiosus  (religio). 

(iii)       -nus,   -anus,    -enus,    -inus,    -ernus, 
-aris,   -alis,   -ilis,   -ius,   -arius, 
-ester,    -estis,    -(i)cus,    -timus, 
-tivus 
Substantivo  additur;  indicat  quod  substantivo  pertinet: 
Fraternus  (f rater) — brotherly. 
Paternus  (pater). 


192  FIRST  LATIN   READER 

Cotidianus  (cotidie). 
Humanus  (homo). 
Oppidanus  (oppidum). 
Urbanus  (urbs). 

Alienus  (alius). 

Vicinus  (vicus) — neighboring. 

Hibernus  (hiems). 

Consularis  (consul). 
Familiaris  (familia). 
Militaris  (miles). 
Singularis  (singuli). 
Volgaris  (volgus). 

Fatalis  (fatum) — ^fated. 
Liberalis  (liber). 
Mortalis  (mors). 
Socialis  (socius). 

Aedilis   (aedes) — aedile   (commissioner  of  streets  and  build- 
ings). 
Civilis  (civis). 
Puerilis  (puer). 
Servilis  (servus). 

Patrius  (pater). 
Regius  (rex). 

Aerarius  (aes). 
Contrarius  (contra). 
Friimentarius  (frumentum). 
Legionarius  (legio). 
Necessarius  (necesse). 
Onerarius  (onus). 

Equester  (eques). 
Pedester  (pes). 

Agrestis  (ager). 
Caelestis  (caelum). 


APPENDIX  GRAMMATICUS  193 

Bellicus  (bellum). 
PQblicus  (populus). 

Finitimus  (fines). 
Maritimus  (mare). 

Captivus  (captus). 

VERBA 

(i)  -are,  -ere,  -ere,  -Ire 

Substantivo  aut  adiectivo  additur: 
Aequo  (aequus) — make  equal,  level. 
Armo  (arma) — arm. 
Bello  (bellum). 

Concilio  (concilium) — win  over. 
Curo  (ciira). 
Dominor  (dominus). 
Dono  (donum). 
Gravor  (gravis) — be  vexed. 
Hiemo  (hiems). 
Iudico  (iudex). 
Iuro  (ius) — take  an  oath. 
Laboro  (labor). 
Laudo  (laus). 
Libero  (liber). 
Loco  (locus). 

Maturo  (maturus) — ^hasten. 
Miror  (minis). 
Moror  (mora). 
Neco  (nex). 
Nobilito  (nobilis). 
Nomino  (nomen). 
Nudo  (nudus). 
Niintio  (nuntius). 
Oro  (6s) — pray. 
Paco  (pax). 
Praedor  (praeda). 


194  FIRST  LATIN  READER 

Precor  (preces). 

Publico  (pQblicus). 

Pugno  (pugna). 

Regno  (regnum). 

Scelero  (scelus) — contaminate. 

Sicco  (siccus). 

Simulo  (similis) — pretend. 

Spero  (spes). 

Spolio  (spolium). 

Supero  (superus) . 

Tempero  (tempus) — regulate. 

Triumpho  (triumphus) . 

Velo  (velum). 

Voco  (vox) — call. 

Volnero  (volnus). 

Floreo  (flos) — nourish. 

Minuo  (minus). 

Flnio  (finis) . 

(")  -sco 

Verbo,  vel  nonnumquam  substantivo  aut  adiectivo  additur;  in- 
dicat  plerumque  inceptum  factl: 
Cresco  (creo) — grow. 
Irascor  (Ira). 
Mltesco  (mltis). 

(iii)  -to 

Verbo  additur:  indicat  rem  saepius  fieri,  vel  conari. 
Capto  (capio) — try  to  take. 
Cogito  (cogo) — (keep  driving)  think. 
Consector  (consequor). 
Conspicor  (conspicio). 
Iacto  (iacio). 
Verso  (verto)— (med.)  live  in  a  place. 


APPENDIX    GRAMMATICUS  195 

CONSPECTUS  SYNTAXIS 

MODUS  SUBIUNCTlVUS 

I.  Quid  quaero  (quaesivi)  ? 

.       .  ,  /  nunc  torqueatis. 
V  1  antehac  torseritis. 

_    _         .  .       .,  f  illo  tempore  torqueretis. 
B.  Quaesivi  quid  <  .  ...       .     -,. 

x  lam  antea  torsissetis. 


II.  Quo  consilio  hoc  facio  (feci)  ? 

0  .,        (  scribo  1  [quod  volo  formulam  expli- 

A.  Sententiam  <       .    .  >        _    , 

{  scnpsi  J       care]. 

.  «._        ,       I  explicem. 
ut  formulam  <       %T_ 

{  exphcarem. 

n    ~  ,.        f  scribo  \  [quod   nolo    vos    formulam    per- 

B.  Sententiam  <_,_,>  _,.         , 

{  scnpsi  J       peram  ediscerej. 

,  ,_        ,  I  ediscatis. 

ne  formulam  perperam  <  _ ■ 

{  edisceretis. 

~    0  •  -       *.        f  scrlbo  \  [quod  volo  facilius  vos  formulam 

C.  Sententiam  <       .    .  >      .   ,  „  , 

{  scnpsi  J       intellegerej. 

quo  facilius  formulam  <  .      „ 

[  mtellegeretis. 

-.    ~  ,.        f  scribo  1  [quod  volo  illam  formulam  illus- 

D.  Sententiam  <       __>,_, 

{  scnpsi  J       trarej. 

,         .,        /  illustret. 
quae  formulam     illustraret. 


III.  A.  Qua  re  obstante,  tamen  hoc  facio? 

[Hostes  timeo,  tamen  .  .  .] 

timeam,  \   .  _    /  fugio. 

..     _      '   >  tamen  non  <  ,_  . 
tunerem,  J  {  fugi. 


196  FIRST  LATIN   READER 

B.  Cur  hoc  facio? 

[Quod  pensa  intellego  .  .  .] 

_  _        f  intellegam,  possum  \     _     ,     _ 

Cum  pensa  <  .  ,  .,  ,   _  >  vos  docere. 

[  mtellegerem,  potui  J 

C.  1.  Ubi  (qua  condicione)  hoc  feci? 

f  perlegebat 


Cum  libros 


lUbi      perlegit 
[  perlegerat 

perlegeret,  ea  legere  non  potui   (pote- 

ram). 
perlegisset,    ea     legere     potui     (pote- 
ram). 
2.  Quando  hoc  facio?  (faciam?) 

(a)  Cum  diligenter  laboro,  laetus  sum. 
(6)  Cum  librum  perlegero,  tibi  id  dabo. 

IV.  Quam  (lente,  diligenter,  etc.)  hoc  facio? 
[Clare  explico,  itaque  facile  intellegis.] 

A,  Tam  clarS  (  eXp!ic?  .  }  ut  facile  (  |n*e|Jegas: 
[  exphcavi  J  {  mtellegeres. 

*i**-*{S2-}---{23Sl 

V.  Quid  died? 

[Pueri  qui  semper  attenderunt,   progressus  facient,   quod 

omnia  intellegunt.] 
Dic5  \  f  attenderint     1  _     ,    . . 

Did  }  pueroS  qm  Semper(  attendissent  /  P™^88"8  factu" 

,  .     (  intellegant. 

rds  esse,  quod  omnia  |  .nteUegerent 


SUBSTANTlVA 

A.     I.   ...   (a)  Quis?      (6) 

Qui?     ....   (a)  Puer   scribit.      (b)  Puellae 
stant. 


APPENDIX   GRAMMATICUS  197 

II.   .    .    .    (a)  Quid?      (6) 

Quae?      ...   (a)  Effigies  manet.     (b)  Map- 
pae  iacent. 

B.  I.   .    .    .   (a)  Quern?    (6) 

Quos?  ....    (a)  Puerum,  te  video.    (6)  Pu- 
ellas,  nos  video. 
II.  .    .    .   (a)  Quid?      (6) 

Quae?      ...    (a)  Librum,  canem  possideo. 
(6)  Aquas,  equos  emo. 

III.  .    .    .  Quo?  Adquem?   Ad  ianuam,  in  ludum,  ad  te  eo. 

IV.  .    .    .  Quam       altum? 

Quam         Ion- 
gum  ?      Quam 

latum?     .    .    .  Decern    pedes,    iinam    unciam 
longum  est. 
V.  .    .    .  Quantum     spa- 

tl  ? xx  passus  ambulo. 

VI.  .    .    .  Quam  diu?     .    .   (Per)   totam  horam,   xii  men- 
ses laboro. 

C.  I.   .    .    .   Qualem?    Qua- 

les? Gravem  librum,  graves  libros 

vel  librum  (libros)  magnae  gra- 

vitatis 
vel  librum  (libros)  magna  gravi- 
tate tollo. 
II.   .    .    .  Cuius?       Qu5- 

rum?    ....   (a)  Meum,  puellae  librum  te- 
neo.    (6)  Nostram,  puerorum 
mensam  tango. 
III.  .    .    .  Quantum?  .    .    .  Non  totum  parietem,  sed  par- 
tem parietis  abstergeo. 

D.  I.   .    .    .   Cui?     Quibus?      (a)  Auri,  manui,  plagam  Infligo. 

(b)  Pueris,  puellis,  cretam  do. 
II.  .    .    .  Cui?     Quibus?      (a)  Puero  laborandum  est.    (6) 

Nobis  sunt  libri  legend!. 

E.  I.  .    .    .  Quando?     .    .    .  Octava  hora,  nunc  surgo;  heri 

surrexi. 


198 


FIRST  LATIN   READER 


II.  . 
III.  . 

.    .  Unde?     .    .    .    . 

.    .   Quo         (Instru- 
mento)  ?  Qui- 
bus      (Instru- 

Ex  corbe  chartam  capio;  a  ia- 
nua  abeo. 

mentls)  ?      .    . 

Manii,  non  pedibus,  scribo. 

IV.   . 

.    .   Quomodo?  .    .    . 

Maxima  (cum)  celeritate,  cele- 
riter  scribo. 

V.   . 

.  .  Ubi?    ......... 

In  mensa  librum  video;  ante 
sellam  sto. 

VI.   . 

.    .   Cur?      Qua   de 
causa,  ?  Quam- 

obrem?    .    .    . 

Propterea  quod  breves  lacertos 

habet,  vel  propter  brevita- 
tem  lacertorum,  vel  brevi- 
tate  lacertorum,  tivas  non 
tangit. 


VII.  . 

.    .  A  quo?    A  qui- 

bus?     .    .    .    . 

Ab   anu,    ab   hominibus   pueri 
puniuntur. 

VIII.  . 

.    .  Qua  ratione?  . 

.  Virtute  est  miles  eximius. 

IX.  . 

.    .  Qua  condicione  ? 

Ianua  aperta,  eximus.    Magistro 
nolente,  hoc  non  potest  fieri. 

r 

.    .  Quot?      .    .    .    . 

Multi,  Multos,  Multorum, 

Multis. 
Multae,  Multas,  Multarum 

et  c. 
Decern,  iii,  xxviii. 

VERBA  QUAE  GENETlVUM  REGUNT 

Fratrum  oblita  est  soror  (vii). 

Urbis  potitus  est : vide  ablativum. 

VERBA  QUAE  DATIVUM  REGUNT 

Mihi  accidit  calamitas. 

Convivio  adsunt  omnes (ad+  ace,  et  c.)* 

*  Vocabula  sic  inclusa  indicant  locutiSnes  quae  pr5  datlvo,  e.  g., 
usurparl  possunt. 


APPENDIX   GRAMMATICUS  199 

Moenibus  appropinquant  hostes (ad  +  ace.) 

Tibi  non  audivit  (id  est,  non  paruit). 
InsperantI  mihi  cecidit  (id  est,  accidit). 
Receptui  canebat  imperator  (xxxi). 
Fratri  non  cedebat  illc  (xlvi). 

VirtutI  mllitum  confidit  dux vide  ablatlvum. 

lis  consentiunt,  quibus  delectantur (cum+  abl.) 

Liberis  consulit  pater. 

Si  mihi  contingent  tales  mllites  (xxiv). 

Mihi  crede. 

Epulis  ne  desint  rosae. 

Si  quid  ill!  eveniat. 

Ceteris  scriptoribus  excellit. 

Pauca  tibi  expediam. 

Sclpionl  favet  populus  (xxxvii). 

Mihi  ignosce. 

Rel  publicae  imminent  hostes. 

lis  imperare  clarum  el  videtur  (xxvii). 

Arae  incidit  caput (in-f-  ace.) 

Mihi  indulge. 

Alternls  pedibus  insistit  Infans (in+  abl.) 

Cur  mihi  Instas?  (xxvi) (in+  abl.) 

Praetor!  intercedit  tribiinus. 

Quibus    (proelils)    interfuit,    ex   illls   rediit 

(xvii) (in+  abl.) 

VirtutI  invident  flnitiml  (lxii) vide  dat.  et  abl. 

Illls  iratus  est  rex. 

Omnibus  iubebo  pacem .ace.  et  Inflnltlvum. 

Oculls  auribusque  latent  haec. 
Null!  licet  exlre. 
Puero  minatur  poenam. 
Mihi  nocere  non  possunt. 
Poenls  occurrit  (xxxvii). 
Cui  (aetatl)  parcitur  (xix). 
Imperatori  non  paruisti  (xxiii). 
Volneri  patet  equus. 
Praefecto  persuadet  (xxxii). 


200  FIRST  LATIN   READER 

Si  tibi  placet. 

Ceteris  praestat  ea  (xiii). 

Equitibus  praefuit  Aruns  (xv). 

Rei  frumentariae  providet (de  +  abl.) 

Hostibus  resistunt  nostrl 

Cui  studet,  illud  consectatur  (xxxvi). 

Mihi  suadet  sapienter. 

Violis  succedit  rosa  in  Italia (in+  ace.,  et  c.) 

Patri  superfuit  filius. 

VERBA  QUAE  ABLATlVUM  REGUNT 

Maxima  parte  imperi  caruit  (liv). 

Natura  loci  confidunt vide  datlvum. 

Memoria  constat  omnis  disciplina (ex-f-  abl.) 

Provincia  decedere  iussit  eum  (xlix) (de+  abl.,  ex+  abl.) 

Caelo  descendit  deus (de+  abl.,  et  c.) 

Accusatione  desiste  (c/.  xxii) (de+  abl.,  et  c.) 

Rnibus  Ausoniae  discessit (ab+  abl.,  et  c.) 

Urbe  egreditur  (xix) (ex+  abl.) 

Oppido  evasit (ex+  abl.) 

Italia  excessit  (xxv) (ex+  abl.) 

Otio  fruemur  (xxv). 
Officio  functus  est  (xviii). 

Tarento  potitus  est  (xxxi) vide  genetlvum. 

Victoria  uti  nescis  (xxxiii). 

Vitio  vacat  bonus  homo (ab+  abl.) 

VERBA  QUAE  GEMINUM  ACCUSATIVUM  REGUNT 

Te  hoc  non  celabo. 
Virum  furem  clamat. 
Marcium  regem  creavit  (ix). 

Pueros  elementa  docet  magister (de-f-  abl.) 

Regem  amicum  faciunt  (i). 

Tiresiam  sapientem  fingunt  poetae. 

Aeduos  friimentum  flagitabat  Caesar. .    .  .  (ab+  abl.) 

Heredem  eum  habuit. 

Magistratum  virum  instituerunt. 


APPENDIX  GRAMMATICUS  201 

Eos  perlculum  monet. 
Hos  senatum  nominat  (iv). 
Iovem  auxilium  drat  (cf.  iv). 

Magistratum  nummos  poscunt (ab  +  abl.) 

Virum  praetorem  pronuntiat. 

Hominem  prae  se  neminem  putat. 

Haec  itinera  Infesta  reddidit. 

Nudum  eum  reppererunt  (xviii). 

Me  sententiam  rogat. 

Partem  copiarum  flumen  traduxerant  Helve  til. 

Equites  flumen  traiecit. 

Exercitum  Rhenum  transportat. 

Quam  (urbem)  Romam  vocamus  (ii). 

VERBA  QUAE  GENETIVUM  ET  ACCUSATIVUM 
REGUNT 

Ante  actarum  rerum  eum  non  accusant. 

Capitis  eum  arcessunt. 

Sceleris  eum  damnant. 

Pecuniae  ilium  iudicavit. 

Virtutis  milites  non  paenitet  (xxx). 

Fugae  eum  taeduit  (lxxvii). 

VERBA  QUAE  DATIVUM  ET  ACCUSATIVUM 
REGUNT 

Rebus  alienis  me  accommodo  (cf.  xlvi) . .  .  (ad+  ace.) 

Dicto  virtutem  adaequo  (li) (cum+  abl.) 

Nobilibus  sese  addicunt  (lxiv). 

Urbi  montem  addunt  (cf.  viii) (ad+  ace.) 

Captis  vincula  adhibent (ad,  in+  ace.) 

Militibus  arma  adimunt. 

Urbi  montes  adiungit  (xi) (ad-f  ace.) 

Magistro  magistrum  aequat  (xxxi) (cum+  abl.) 

Mihi  litteras  affert (ad-f  ace.) 

Saxo  caput  affligit (ad+  ace.) 

Illi  scripturas  aperit. 

Orae  me  appellit (ad,  in+  ace.) 


202  FIRST  LATIN   READER 

Host!  victoriam  cedunt vide  dat.  et  abl. 

Urbi  moenia  circumdat  (ix) vide  ace.  et  abl. 

Viro  flliam  collocat (in+  abl.) 

Populo  salutem  commendat. 

Dextrae  dextram  committit (in+  ace.) 

Captivo  vitam  concedit. 
Caesari  clvitates  conciliat. 

Amico  nihil  cdnfero (cum  +  abl.,  ad+  ace.) 

Urbi  montem  coniungit  (ix) (cum-f  abl.) 

Mihi  gratiam  debet. 
Hostibus  eum  dedunt. 

Consulibus  rem  defert  (cf.  xv) .  . .  . (ad-f-  ace.) 

Iacenti  ornamentum  detrahit  (xxii) (de,  ex+  abl.) 

Tibi  hoc  dico. 

Exercitui  pecunias  distribuit (in+  ace.) 

Mllitibus  praedam  dividit (in+  ace.) 

Fratri  optionem  dat  (ii). 

Illi  coronam  donant vide  ace.  et  abl. 

Tibi  socium  edidisti. 
Pompeio  rem  enuntiavit  (liii). 

Multitudini  eadem  exponit. . : (ad+  ace.) 

Mihi  auxilium  fer (ad+  ace.) 

Navibus  pecuniam  imposuit  (cf.  xxvi). .  . .  (in+  ace.) 
Tibi  cSnsilium  indicabo. 
lis  bellum  non  indixit  (ix). 

Domui  se  inf ert  (cf.  xxxvi) . (in,  ad  +  ace.) 

Ignl  dextram  iniecit  (xvi) (in+  ace.) 

Sibi  reditum  interclusit (ab+  abl.) 

Populo  mare  interdicit vide  dat.  et  abl., 

ace.  et  abl. 

Bello  se  interposuit (inter+  ace.) 

FerocI  mitem  iunxit  (cf.  xii) (cum+  abl.) 

Adulescenti  virginem   (in  matrimonium) 

locavit. 
Els  hoc  mandabit  (xxxvii). 
Tibi  fabulam  narro.. 
Patriae  opem  negavit. 


APPENDIX  GRAMMATICUS  203 

Populo  victSriam  nuntiavit. 
Sororl  hoc  obicit  (vii). 
CertaminI  se  offert  (xv). 
Populo  spolia  ostendit. 

Viro  feminam  pact!  sunt (cum+  abl.) 

Bello  se  paravit (ad-f  ace.) 

Romanis  vectigal  pendunt. 

Mihi  hoc  permittite  (xvi). 

Vobis  caedem  polliceor  (xvi). 

Liberis  cibum  praebuit  (xxix). 

El  hoc  praecepit  (lxi). 

Adulescenti  facem  praetulit. 

Supplicio  centurionem  praeposuit  (xxiii). 

Civibus  iiira  praescripsit. 

Iiidicibus  hoc  probabo. 

Memoriae  haec  produnt  (xiv). 

Militibus  dona  pronuntiat vide  geminum  ace. 

Hostibus  pacem  proposuit. 

IlHs  salutem  reddunt vide  geminum  aco. 

El  mandata  ref ert (ad+  ace.) 

Filils  peciiniam  relinquit. 
Els  militiam  remittet  (xl). 
Pyrrho  acta  renuntiate  (xxiv). 

Mihi  vera  respondit (ad+  ace.) 

Tibi  epistulam  scribo (ad+  ace.) 

Mihi  modum  statu! (in-f-  abl.,  et  c.) 

Capiti  gladium  subduxit (ex+  abl.) 

Imperio  Sabinos  subiecit  (xi) (sub+  ace.) 

Periculo  animum  submittit (in,  ad+  ace.) 

Sibi  legationem  suscipit (in+  ace.) 

Patri  urbem  tradidit  (xiii) (in+  ace.) 

Uni  omnia  non  tribuunt  (liv). 

VERBA  QUAE  ABLATIVUM  ET  ACCUSATIVUM 
REGUNT 

Litteris  se  abdunt  poetae (in+  abl.,  et  c.^ 

Proelio  se  abstinebat  (c/.  lxi) (ab+  abl.) 


204  FIRST  LATIN   READER 

Antonio  se  avertit (ab+  abl.) 

Corpore  animum  deus  circumdedit vide  dat.  et  ace. 

Morte  hominem  damnant vide  gen.  et  ace. 

Montibus  arbores  deduxit (de-f-  abl.,  et  c.) 

Equo  militem  deiecit (de+  abl.,  et  c.) 

Caelo  imbrem  Iuppiter  demittit (ex+  abl.,  et  c.) 

Umeris  arma  deponit. 

Corona  Marcium  donavit  (xvii) vide  dat.  et  ace. 

Castris  Cimbros  educunt  (xlviii) (ex+  abl.,  et  c.) 

Porta  pedem  effert (ex+  abl.,  et  c.) 

Eodem  pretio  sex  libros  non  emit  (xiv). 

Civitate  Ciceronem  expellit  . (ex+  abl.,  et  c.) 

Umero  vestem  exuit (ex+  abl.,  et  c.) 

lure  eos  interdicunt vide  dat.  et  ace, 

dat.  et  abl. 

Crimine  ilium  liberat (ab+  abl.) 

Terra  Teutones  non  privabunt  (xlviii) 

Finibus  hostes  prohibent (ab+  abl.) 

Armis  militem  spoliat. 
Pectinia  libros  vendidit. 

VERBA  QUAE  DATIVUM  ET  ABLATIVUM  REGUNT 

Fratri  motus  afferendo  non  cedebat  (xlvi) ....  vide  dat.  et  ace. 

M.  Tullio  igni  interdicebant  (lxxvi) vide  dat.  et  ace, 

abl.  et  ace. 
Nobis  voluptate  invident vide  dativum. 

ADIECTlVA  QUAE  GENETIVUM  REGUNT 

Rei  publicae  alienae  sunt  res  (xlvi) vide  dativum, 

vide  ablativum. 

Laudis  avidi  sunt (in+  ace.) 

Sui  consili  certiorem  me  fecit (de+  abl.) 

Boni  contrarium  est  malum vide  dativum. 

Pacis  cupidi  sumus. 

Vesitatis  diligentes  debemus  esse (in+  abl.) 

Proximi  regis  dissimilis  f uit  (vi) vide  dativum. 


APPENDIX   GRAMMATICUS  205 

Auguri  peritus  est vide  ablativum. 

Rerum  omnium  potens  est  deus. 

Avi  similis  fuit  (ix) vide  dativum. 

ADIECTIVA  QUAE  DATlVUM  REGUNT 

Rel  publicae  alienae  sunt  res  (xlvi) vide  genetlvum, 

vide  ablatlvum. 
Mihi  amicus  est. 

Dignitati  Romanae  aptum  fuit  (xxviii) (ad-f-  ace.) 

Sclpioni  carus  erat  (xlvii). 
Vobis  commodum  est  hoc. 

Albo  contrarium  est  atrum vide  genetlvum. 

Equo  dissimilis  est  canis .vide  genetlvum. 

Gallis  finitimi  sunt  German!. 
Omnibus  grata  est  libertas. 

Iuvenibus  idoneum  exemplum  eris  (xxiii) (ad+  ace.) 

Regl  ignota  fuit  mulier. 
Caesarl  infesta  fuit  Gallia. 
Gallis  non  ingrata  fuit  oratio. 
Canibus  inimicae  sunt  feles. 
Mihi  minim  est  hoc. 
Horatio  obvia  est  soror  (vii). 
Nobis  opportunum  est  hoc. 

Tribus  par  non  est  (c/.  vi) (cum+  abl.) 

Tertio  proximum  est  quartum (ab+  abl.) 

Sibi  reliquum  esse  dixit  nihil. 
Deo  sacrum  est  templum. 
Nobis  secundum  est  proelium. 

Avo  similis  est vide  genetivum. 

Equiti  utilis  est  equus. 
Silvae  vicina  est  villa. 

ADIECTIVA  QUAE  ABLATIVUM  REGUNT 

Maiestate  sua  alienum  hoc  di  non  putant ....  vide  genetivum, 

vide  dativum. 
Ingenti  turba  conferta  erant  templa. 
Suis  rebus  contentus  fuit. 


206  FIRST  LATIN   READER 

Sententiis  crSber  fuit  auctor. 

Volnere  defessus  est  (cf.  vii) (ob+  ace,  et  c.) 

Factu  difficile  est  opus. 
Imperio  dignds  se  credunt  (xxxviii). 
Dictu  facilis  est  sententia. 
Laudibus  indignus  est  puer. 
Catenae  stridore  laetus  fuit. 

Bello  peritus  fuit  dux vide  genetivum. 

Defensoribus  vacua  fuerunt  moenia (ab+  abl.) 

PRAEPOSITIONES  QUAE  ACCUSATIVUM  POSTULANT 

Ad  (i),  ante  (vii),  apud  (vi),  circum  (iii),  contra  (iv),  erga  (xvi), 
extra  (iv),  inter  (iii)  intra  (ix),  ob  (iv),  per  (v),  post  (i), 
praeter  (xxvi),  prope  (ii),  propter  (ii),  trans  (ix),  ultra  (ii). 

PRAEPOSITIONES  QUAE  ABLATIVUM  POSTULANT 

Ab  (vi),  coram  (xxxii),  cum  (ix),  de  (xii),  ex  (x),  prae  (xxvi), 
pro  (xiv),  sine  (xiii). 

PRAEPOSITIONES  QUAE  AUT  ACCUSATIVUM  AUT 
ABLATIVUM  ADMITTUNT 

In  (ii),  sub  (vii),  super  (iii). 


EXEMPLA   PROBATIONIS 

I 

Delige  v  quaestiones:  unam  quidem  ex  una  quaque  parte. 
Pars  I 

1  Verte  in  Anglicum:   [20] 

1  Anus  incognita  ad  Tarquinium  quondam  Superbum  regem 

2  iit,  novem  libros  ferens,  quos  esse  dicebat  a  dls  immortalibus 

3  sibi  datos;    eos  se  velle  vendere.     Tarquinius  pretium  quae- 

4  sivit;    mulier  nimis  magnam  pectiniam  rogavit.     Rex,  quasi 

5  anus  aetate  fatua  esset,  negavit.     Turn  ilia  ad  focum  iit  et 

6  tres  libros  ex  novem  flammis  dedit;  deinde  num  reliquos  sex 

7  eddem  pretio  capere  vellet,  regem  rogavit.     Rex  iterum  negavit. 

8  [Reliqua  in  altera  fabula  legere  poteris.] 

2  Scribe  responsa  Latlne:    [20] 

Qualem  anum  rex  vidit?  Quot  libros  habuit?  Unde  vene- 
runt  libri?  Quid  putavit  rex  anum  fecisse  stupidam?  Ubi 
erat  ignis?  Quantam  pecuniam  voluit  anus  recipere?  Quid 
dixit  rex?  Fuitne  mulier  vetus,  annon?  Quis  fuit  hie  rex? 
Qualis  dicebatur  ille  esse? 

Pars  II 

3  Declina  in  sententiis  duo  ex  his:  (a)  anus  incognita  (ver- 
sus 1)  (plu.),  (b)  dis  immortalibus  (versus  2)  (sing.),  (c)  eddem 
pretio  (versus  7)  (sing.)  [10].  Scribe  in  sententiis  partes  prin- 
cipales  trium  ex  his:  (a)  iit  (versus  2),  (b)  dicebat  (versus  2), 
(c)  quaesivit  (versus  3-4),  (d)  vellet  (versus  7)  [10]. 

4  " Dicebat  libros  datos  esse."  Quid  factum  est?  Quid 
nunc  fit  ?  Quid  dlcis  ?  Quid  posthac  flet  ?  Quid  dlcis  ?  "  Mulier 
pecuniam  petlvit."  Quid  dlcis?  Quid  nunc  facit  mulier?  Quid 
dlcis?    Quid  posthac  faciet  mulier?    Quid  dlcis?    [10] 

"Dies  est  longus."  (Responde  proprio  casti  et  numero  vo- 
cabull  dies.)  Qui  sunt  longl?  Cui  horas  addimus?  A  quo  horas 
capimus?  Quorum  sunt  h< 
bus  omnibus  est  finis?     [5] 

207 


208  FIRST  LATIN   READER 

A  quibusdam  adiectlvls  ducuntur  substantlva;  exempli 
gratia,  a  longus  ducitur  longitudo,  a  brevis  ducitur  brevitas. 
Scribe  in  sententiis  adiectlva  a  quibus  qulnque  ex  his  substan- 
tivis  ducta  sunt:  magnitude,  paupertas,  pietas,  pulchritudo, 
qualitas,  solitude,  severities.    [5] 

Pars  III 

5  Verte  in  Anglicum:    [20] 

lam  scimus  regem  iterum  negavisse.  Mulier  statim  tres 
alios  libros  in  ignem  iecit,  atque  id  iterum  rogat,  ut  tres  re- 
liquos  eodem  illo  pretio  capiat.  Tarquinius  voltii  iam  severo 
et  attentiore  animo  fit;  libros  non  reiciendos  esse  intellegit; 
tres  reliquos  capit  nihilo  minore  pretio  quam  quod  erat  petitum 
pro  omnibus.  Ea  mulier  postea  numquam  visa  est.  Libros 
tres  Sibyllinos  appellatos  legebant  cum  scire  vellent  quid  dl 
immortales  imperarent. 

6  Scribe  responsa  Latlne :    [20] 

Quae  reiecit  mulier  ?  Quantum  dedit  rex  pro  reliquis  ?  Quando 
postea  vlderunt  anum?  Ubi  lectl  sunt  libri?  A  quibus  im- 
peratum  est  Romanls?  Quid  significat  nego,  reliquus,  pretium, 
animus,  immartdlis? 

Pars  IV 

7  Scribe  pro  Hnea  proprium  vocabulum  vel  proprias  htteras; 
delige  octo  sententias:    [20] 

(a)  Magn —  cum  dolor —  hoc  facio,  (6)  Ad  urb —  pulchr — 
eo,  (c)  Nescio  quid  dlx — ,  (d)  Puellae  et  pueri  sunt  bon — ,  (e)  Si 
m —  confldis,  bene  est,  (/)  Ab  omni —  homin —  amatur,  (g)  Puto 
te  hoc  posthac  — ,  (h)  Cum  amlcos  hab — ,  itaque  nihil  timebat, 
(i)  Tarn  stupidus  est  discipulus,  ut  nihil  didic — ,  (j)  Credunt  se 


8  Scribe  Latlne  fabulam  (l  vocabula  fortasse)  de  una  ex  his 
rPbus:  (a)  De  Proelio  Caesaris,  (6)  De  Romulo  et  Remo,  (c)  De 
Cincinnato,  (d)  De  Magistro  vel  Magistra.    [20] 


EXEMPLA   PROBATIONIS  209 


II 

Responde  qulnque  quaestionibus,  ex  quibus  una  saltern  ex  una 
quaque  parte  sit. 

Pars  I 

1  Verte  hanc  fabulam  in  Anglicum:     [20] 

Naslca  ad  poetam  Ennium  venit,  elque  ab  ostio  quaerentl 
Ennium  ancilla  dixit  domi  non  esse.  Naslca  autem  sensit  illam 
domini  iussu  dixisse,  et  ilium  intus  esse.  Paucis  post  diebus, 
Ennius  ad  Naslcam  venit  et  eum  a  ianua  quaesivit.  Exclamat 
Naslca  se  domi  non  esse.  Turn  Ennius:  ''Quid?  ego  non  cognosco 
vocem  tuamV  Hie  Naslca:  "Homo  es  impudens.  Ancillae 
tuae  credidl  te  domi  non  esse;  tu  mihi  non  credis  ipsl?" 

poeta  =  is  qui  poemata  scribit 

ostium  =  ianua 

ancilla  =  serva,  quae  in  domo  laborat 

intus  =  in  aliqua  re 

impudZns  =  qui  facit  id  quod  non  decet 

2  Scribe  responsa  Latine:  [20]  (a)  Unde  quaesivit  Ennium 
Naslca?  (6)  Ubi  fuit  Ennius?  (c)  Cur  verum  non  dixit  ancilla? 
(d)  Quando  venit  Ennius  ad  Naslcam  ?  (e)  Cuius  vocem  cogno- 
vit Ennius?  (/)  Qualem  dixit  Naslca  Ennium  esse?  (g)  Quid 
slgnificat  sensit,  ianua,  homo,  credidl  ? 

Pars  II 

3  Declina,  in  sententiis  duo  ex  his :  (a)  poetam  Ennium  (versus 
1)  (sing.),  (6)  paucis  diebus  (versus  3)  (pltir.),  (c)  vocem  tuam 
(versus  6)  (sing.).     [10] 

Scribe  in  sententiis  partes  principales  trium  ex  his:  (a)  venit 
(versus  1),  (6)  quaesivit  (versus  4),  (c)  exclamat  (versus  4),  (d)  cog- 
nosco (versus  5).     [10] 

4  Scribe  responsa  Latine:  (a)  "Ancilla  dixit  eum  domi  non 
esse."  Quae  erant  verba  ancillae?  (b)  "Naslca  ad  poetam 
venit."  Quid  posthac  faciet ?  (c)  "Naslca  sensit  illam  dixisse." 
Quid  fecit  ilia?  (d)  "Eum  a  ianua  quaesivit."  Quid  factum 
est?     (e)  Quid  fit?     [10] 


210  FIRST  LATIN  READER 

Declina  in  sententiis  duo  ex  his:  Mam  (versus  2)  (sing,  et 
pliir.  fern.),  eum  (versus  4)  (sing,  et  plur.  masc),  mihi  (versus  7) 
(sing,  et  pliir.).     [10] 

Pars  III 

5  Verte  in  Anglicum:     [20] 

Idibus  Martiis  cum  Caesar  in  senatum  venisset,  adsidentem 
coniurati  eum  circumsteterunt,  statimque  unus,  quasi  aliquid 
rogaturus,  propius  accessit,  recusantlque  ab  utroque  umero 
togam  apprehendit.  Deinde  Casca,  unus  e  coniiiratis,  adversum 
volnerat  paulum  infra  iugulum.  Caesar  Cascae  bracchium 
adreptum  stilo,  quern  forte  ferebat,  traiecit,  conatusque  prosilire 
aliud  volnus  accepit.  Deinde  ut  animadvertit  undique  se  strictls 
pugionibus  peti,  toga  caput  velavit,  et  ita  tribus  et  viginti  plagls 
confossus  prope  Pompei  statuam  prolapsus  est. 

Partes  corporis  sunt  iugulum,  umerus,  bracchium. 

pugio  :  brevis  gladius 

6  Scribe  responsa  Latlne:     [20] 

Ubi  et  quo  modo  mortuus  est  Caesar?  Quo  consilio  con- 
venerunt  coniurati  ?  Quid  induerat  Caesar  ?  Quid  dicis  Cascam 
fecisse?  Cur  Caesaris  togam  apprehendit  unus  e  coniiiratis? 
Quando  aliud  volnus  accepit  Caesar?  "Animadvertit  se  pugi- 
onibus peti."  Quae  erant  fortasse  verba  Caesaris?  Cur  caput 
velavit  Caesar?  Quot  et  quales  erant  coniurati?  Quando 
haec  omnia  facta  sunt? 

Pars  IV 

7  Scribe  pro  llnea  vocabulum  proprium  vel  litteras  proprias; 
delige  octo  sententias:     [20] 

(a)  Quaero  quis  hoc  fac — ,  (6)  ScripsI  ut  vos  intelleg — ,  (c) 
Spero  te  eras  ven — ,  (d)  Dixit  se  saepe  ven — ,  (e)  Mllitem  mlserat 
qui  imperatori  die — ,  (/)  Cum  hostes  tim —  tamen  non  fii^, 
(g)  Sententiam  scribo  quo  facil —  intelleg — ,  (h)  Ante  sell —  stat 
et  inter  sell —  ambulat,  (i)  Amb —  man —  erige,  (J)  111 —  voca- 
bulum brev —  est. 

8  Scribe  Latlne  fabulam  (circiter  l  vocabula)  de  una  ex  his 
rebus:  (a)  De  C.  lull  Caesaris  in  Gallia  victorils,  (6)  De 
Phaethonte  solisque  curru,  (c)  De  schola  atque  de  pensls  Latlnls. 
[20] 


INDEX  VERBORUM 


a  vel  ab  (cum  abl.)  (vi) from,  by  (c/.  de,  ex). 

abdo,   abdere,   abdidl,   abditum 

(xl) put  away,  hide  (celo;  pono  ubi 

non  facile  reperls). 

absens,  gen.  absentis  (xxi) absent    (contrarium    quam 

praesens). 
accommodo,    accommodare,    ac- 
commodavi,   accommodatum 

(xlvi) fit  (aptum  vel  idSneum  facio). 

accusatio,    accusatioms,    acctisa- 

tionum,  /.  (xxii) (vide  deriv.). 

accuso,  acciisare,  accusavi,  ac- 

ciisatum  (xix) accuse    (ad    causam    provoco, 

culpam  in  aliquem  confero). 

acer,  acris,  acre  (xi) keen  (qui  bene  sentit,  qui  bene 

secat) . 
acervus,  acervl,  m.  (lxiii) heap   (multae  res  eiusdem  ge- 
neris collectae). 

acies,  aciei,  /.  (vi) edge,    battle-line    (acris    pars 

alicuius;  mllites  ad  pugnam 
parati) . 

ad  (cum  ace.)  (i) to,  at. 

addo,    addere,    addidl,    additum 

(viii) add  (adiungo). 

adipiscor,  adipiscl,  adeptus  sum 

(xvii) reach,   get    (pervenio  ad;  po- 
tior) . 

aditus,  aditus,  m.  (xliv) (vide  deriv.). 

administro,    administrare,    ad- 

ministravi,  administratum  (x). manage  (rego,  dirigS). 
211 


212  FIRST  LATIN  READER 

admlratio,  admirationis,  admira- 

tionum,  /.  (xli) (vide  deriv.). 

adolesco,    adolescere,    adolevi, 

adultum  (xi) grow  up  (a  pueritia  cresco). 

adulescens,         adulescentis, 

adulescentium,  m.  velf a  youth  (cf.  puer,  iuvenis). 

adulescentia,     adulescentiae,    /. 

(xxxvii) (vide  deriv.). 

adventus,  adventus,  m.  (xx) (vide  deriv.). 

aedes,  aedis,  aedium,  /.  (iv) temple,   pi.   house    (templum; 

domus). 

aedificium,  aedifici,  n.  (xl) (vide  deriv.). 

aedifico,   aedificare,    aedificavi, 

aedificatum  (iii) build  (aedes  facio). 

aedihs,     aedilis,     aedihum,     m. 

(lvii) (vide  deriv.). 

aeger,  aegra,  aegrum  (iii) sick     (contrarium    quam    in- 
teger), 
aegritudo,    aegritudinis,  aegritii- 

dinum,  /.  (viii) (vide  deriv.). 

aequo,  aequare,  aequavi,  aequa- 

tum  (xxxi) (vide  deriv.). 

adaequo,     adaequare,     adae- 

quavi,  adaequatum  (li) 

aequus,  aequa,  aequum  (ix) level,   fair   (planus,   bonus,   et 

idem), 
iniquus,  iniqua,  iniquum  (lxiii) .  (contrarium  quam  aequus). 
AERAitius,  aeraria,  aerarium  (xix) .  (vide  deriv.). 

aes,  aeris,  n.  (lxiv) copper,  money  (pecunia). 

aestas,    aestatis,    aestatum,   /. 

(liv) summer  (contrarium  quam 

hiems). 

aestus,  aestiis,  m.  (lviii) heat,  tide  (accessus  et  recessus 

bis  spatio  xxiv  horarum  ac- 
cidunt). 
aetas,  aetatis,  aetatum,  /.  (xiv) .  .  age  (numerus  annorum  alicu- 

ius). 


INDEX   VERBORUM  213 

aeternus,  aeterna,  aeternum  (xxx) .  everlasting    (quod    per    omne 

tempus  est). 
affligo,  affllgere,  afflixi,  affllctum 

(xviii) strike  down  (deicio ;  et  noceo) . 

agellus,  agelll,  w.  (xxix) (vide  deriv.). 

ager,  agrl,  m.  (ix) land  (terra,  fortasse  ubi  pecus 

agitur). 
agger,     aggeris,     aggerum,     m. 

(xxxv) mound  (terra,  et  c,  alte  iacta). 

aggredior,    aggredl,    aggressus 

sum  (xviii) attack  (impetum  facio). 

agmen,    agminis,    agminum,    n. 

(xxii) (vide  deriv.). 

ago,  agere,  egi,  actum  (i) drive,  do    (pello,  facio,  et  c, 

et  c). 
adigo,  adigere,  adegi,  adactum 

(xix) 

cogo,  cogere,   coegi,   coactum 

(xxi) compel. 

perago,  peragere,  peregi,  per- 

actum  (vii) 

redigo,  redigere,  redegl,  red- 

actum  (xiii) reduce. 

agrestis,  agreste  (xxii) (vide  deriv.). 

aio,  ais,  ait,  aiunt,  aiebam  (xi).  .  .say  (contrarium  quam  nego). 
alacer,  alacris,  alacre  (xxxviii) . .  lively  (contrarium  quam  lan- 

guidus). 

albus,  alba,  album  (i) white  (contrarium  quam  ater) . 

alienus,  aliena,  alienum  (xlvi) . . .  (vide  deriv.). 

aliquT,  aliqua,  aliquod  (xi) some,  any  (contrarium  quam 

nullus) . 
aliquis,    aliquid,    m.   vel  /.,    n. 

(xlvii) some   one    (contrarium   quam 

nemo) . 

aliquot  (xv) several  (nonnulli). 

alius,  alia,  aliud  (i) other  (contrarium  quam  Idem). 

alias  (xvi) elsewhere  (alio  loco). 

aliter  (lvii) otherwise  (alio  modo) . 


214  FIRST  LATIN  READER 

alo,  alere,  alui,  alitum  (v) nourish  (cf.  alma  mater).. 

alter,  altera,  alterum  (vi) the  other  (tinus  ex  du5bus). 

altitudo,    altitudinis,     altitudi- 

num,  /.  (lviii) (vide  deriv.). 

altus,  alta,  altum  (x) high    (contrarium    quam    hu- 

milis). 

ambo,  ambae,  ambo  (iii) both   (uterque,   alter  cum  al- 
tera). 

AMiciTTA,  amicitiae,  /.  (xxxix) ....  (vide"  deriv.). 

amIcus,  arnica,  amicum  (i) friendly  (contrarium  quam  in- 

imicus). 
inimicus,  inimica,  inimlcum  (xhx) . 

amor,  amoris,  amorum,  m.  (vii) . .  .  love    (contrarium    quam    odi- 
um). 

amplector,    amplecti,    amplexus 

sum  (lxxiii) embrace  (circumeo,  incltido) . 

amplus,  ampla,  amplum  (iv) big  (magnus,  clarus). 

an  (ii) or  (cf.  utrum  . . .  an). 

anceps,  gen.  ancipitis  (xxx) double,  doubtful  (quod  ambo 

vel  duo  capita  habet). 

ancora,  ancorae,  /.  (lviii) anchor  (Instrumentum  quo  mi- 
vis  suo  loco  tenetur). 

ANGUSTIA,  angustiae,  /.  (xxx) (vide  deriv.). 

angustus,    angusta,    angustum 

(iii) narrow  (contrarium  quam  la- 

tus). 

anima,  animae,  /.  (ii) spirit     (animus,    et    vita;    cf. 

animal). 

animadverts,      animadvertere, 
animadvert!,      animadversum 

(xxxii) attend  to   (animum  verto  ad 

ahquem  vel  aliquid). 

animus,  animl,  m.  (iii) mind    (animus    sentit;    mens 

cogitat). 

annus,  anni,  m.  (i) year  (xii  menses). 

ante  (cum  ace.)  (vii) before  (contrarium  quam  post). 

antea  (v) beforehand  (contrarium  quam 

postea). 


INDEX  VERBORUM  215 

antiquus,  antiqua,  antiquum 

(xiv) old  (quod  prioribus  temporibus 

pertinet). 
appello,     appellare,     appellavi, 

appellatum  (i) call  (voco,  nomino). 

appropinqu5,       appropinquate, 
appropinquavi,    appropinqua- 

tum  (xxxii) approach    (prope   ad   aliquem 

eo). 

aptus,  apta,  aptum  (xxviii) fit  (idoneus). 

apud  (cum  ace.)  (vi) near  (prope,  et  inter). 

aqua,  aquae,  /.  (iv) water  (aqua  est  ad  bibendum, 

lavandum,  navigandum). 

aquila,  aquilae,  /.  (x) eagle. 

ara,  arae,  /.  (v) altar   (locus  ubi  animalia  dis 

sacrificantur) . 
arbor,  arboris,  arborum,  /. 

(xlviii) tree. 

arcesso,  arcessere,  arcessivl,  ar- 

cessitum  (viii) summon  (invito). 

arduus,  ardua,  arduum  (lxiii).  . .  .steep     (altus,     excelsus,    sub- 

limis) . 

aridus,  arida,  aridum  (xxx) dry  (siccus). 

arma,  armorum,  n.  (v) arms  (tela,  scuta,  gladil,  et  c). 

armo,    armare,    armavi,    arma- 

tum  (xvi) (vide  deriv.). 

ars,  artis,  artium,  /.  (x) art,  skill  (e.  g.,  ars  poetae  est 

carmina  componere). 

arx,  arcis,  arcium,  /.  (iv) citadel    (locus    a    quo    hostes 

prohiberi  vel  arceri  possunt). 
ascendo,      ascendere,     ascendi, 

ascensum  (xxi) climb  up  (ad  locum  superiorem 

eo). 

ascSnsus,  ascgnstis,  m.  (lxi) (vide  deriv.). 

at  (xv) but  (sed,  autem,  tamen). 

atque,  vel  ac  (x) and  also  (et). 

ATTiNGO,    attingere,    attigi,    at- 

tactum  (xx) touch  (tango). 


216  FIRST  LATIN  READER 

attono,    attonare,    attonui,    at- 

tonitum  (xvi) thunder  at,  amaze  (perturbo, 

terreo) . 
auctor,  auctoris,  auctorum,  m. 

(xxvii) (vide  deriv.). 

auctoritas,  auctoritatis,  auctori- 

tatum,  /.  (xxix) (vide  deriv.). 

audacia,  audaciae,  /.  (ix) (vide  deriv.). 

audax,  gen.  audacis  (viii) bold  (qui  maxime  audet). 

audeo,      audere,     ausus      sum 

(xxxviii) dare  (contrarium  quam  timeo). 

audio,  audire,  audivi,  auditum 

(i) hear  (auribus  sentio). 

augeo,    augere,    auxi,    auctum 

(viii) increase   (contrarium  quam 

minuo). 

augurium,  auguri,  n.  (x) augury   (augur  avibus  f utura 

discit). 

aureus,  aurea,  aureum  (xli) golden  (quod  ex  auro  factum 

est). 

auris,  auris,  aurium,  /.  (xxv) ear  (membrum  qu5  audimus). 

aurum,  auri,  n.  (xxi) gold. 

auspicium,  auspici,  n.  (iii) (augurium:  aves  +  specto). 

aut  (xvii) or  (vel). 

autem  (ii) moreover  (sed,  tamen,  et). 

auxilium,  auxili,  n.  (iv) aid  (opes,  subsidium). 

avidus,  avida,  avidum  (xv) greedy  (qui  multum  desiderat). 

avis,  avis,  avium,  /.  (iii) bird. 

avunculus,  avunculi,  m.  (Ixxi).. . .  (vide  deriv.). 
avus,  avi,  m.  (ii) grandfather. 

proavus,  proavi,  m.  (lxxv) great-grandfather. 


B 

barbarus,    barbara,    barbarum 

(xxxix) foreign  (qui  "bar-bar"  loqui- 
tur). 


INDEX  VERBORUM  217 

bellicSsus,    bellicosa,    bellicosum 

(viii) (vide  derlv.). 

bellicus,  bellica,  bellicum  (viii). . .  (vide  derlv.). 
bello,  bellare,  bellavi,  bellatum 

(xliii) (vide  derlv.). 

rebello,     rebellare,     rebellavi, 

rebellatum  (lxvii) revolt. 

bellum,  belli,  n.  (iii) war  (c/.  tumultus). 

beneficium,  benefici,  n.  (xvi) kindness  (id  quod  aliquis  bene 

facit). 

beo,  beare,  beavi,  beatum  (i) bless  (beatum  officio). 

bibo,  bibere,  bibi,  potum  (xlvii).  .drink. 

bIduum,  bidul,  n.  (xliv) two  days  (bis  +  dies). 

bini,  blnae,  blna  (lviii) two  each. 

bis  (xxxviii) twice. 

bonus,  bona,  bonum  (i) good    (contrarium   quam   ma- 

lus). 

bene  (xxix) well. 

bos,  bovis,  bourn,  m.  vel  f.  (xii) . .  ox,  bull,  cow. 
bracchium,  bracchi,  n.  (lviii). .  .  .arm  (n.  b.,  umerus — lacertus — 

bracchium— manus) . 

brevis,  breve  (xxxiii) short    (contrarium  quam  lon- 

gus). 

C 

cado,  cadere,  cecidi,  casum  (vi)..fall  (labor). 
accido,  accidere,  accidl  (xi) .  .  .  happen. 
incido,  incidere,  incidi  (xiii). .  . 

occido,  occidere,  occidi  (liii) perish. 

caedes,  caedis,  caedium,  /.  (xvi) . .  slaughter   (ubi   caeduntur  ho- 
mines, fit  caedes). 
caedo,   caedere,   cecidi,   caesum 

(xv) cut,    kill    (seco;    neco,    inter- 

ficio,  et  c). 
concido,    concldere,    concldi, 

concisum  (xvi) 

occido,    occidere,    occidi,    oc- 
cisum  (ii) kill. 


218  FIRST  LATIN  READER 

caelestis,  caeleste  (lxv) (vide  deriv.). 

caelum,  caeli,  n.  (iii) sky  (vel  locus  ubi  di  habitant). 

calamitas,  calamitatis,  calami- 
tat  um,  /.  (xxi) disaster  (id  quod  male  accidit). 

callidus,  callida,  callidum  (xii).  .shrewd  (contrarium  quam  stu- 

pidus). 

campus,  campi,  ra.  (xxxviii) plain  (ager) . 

canis,    canis,    canum,    m.  vel  f. 

(xx) dog. 

cano,  canere,  cecini,  cantum  (v).  .sing  (vel  signum  do). 
capio,  capere,  cepl,  captum  (i). .  .take  (sumo). 
accipio,  accipere,  accepi,  ac- 

ceptum  (i) 

decipio,  decipere,  decepl,  de- 

ceptum  (liii) deceive. 

excipio,  excipere,  excepi,  ex- 

ceptum  (xii) 

incipio,  incipere,  coepi,  coep- 

tum  (vii) begin. 

praecipio,  praecipere,  praecepi, 

praeceptum  (Lxi) direct. 

recipio,   recipere,   recepi,   re- 

ceptum  (xi) 

suscipio,    suscipere,    suscepl, 

susceptum  (xi) 

captTvus,  captiva,  captivum  (xi).  (vide  deriv.). 
capto,    captare,    captavi,    cap- 

tatum  (lii) (vide  deriv.). 

caput,  capitis,  capitum,  n.  (ix). .  .head  (vel  vita), 
career,    carceris,    carcerum,    m. 

(ix) prison  (custodia,  vincula;  locus 

ubi    malos    homines    custo- 
dimus). 
careo,     carere,     carui,     caritum 

(liv) lack  (desider5). 

caro,  carnis,  carnium,  /.  (lix) ....  flesh    (pars    corporis    mollior 

quae  ossa  vestit). 


INDEX  VERBORUM  219 

carrus,  carri,  m.  (x) cart  (n.  b.,  duas  habet  rotas). 

earns,  cftrs,  cfirum  (xlvii) dear  (amatus,  gratus). 

castellum,  castelli,  n.  (xxviii). .  .  (vide  deriv.). 
castra,  castrorum,  n.  (xvi) camp  (castrum  (sing.)  est  cas- 
tellum). 

casus,  casus,  m.  (vi) (vide  deriv.). 

catena,  catenae,  /.  (xxxiv) chain  (vinculum). 

causa,  causae,  /.  (iv) cause  (abl.  =  ob,  propter,  cum 

gen.). 
CAUTfis,  cautis,  cautium,/.  (liv).  .cliff  (saxum,  rupes). 
caveo,    cavere,    cavi,    cautum 

(xxxiii) beware  (curam  adhibeo  ne  quid 

accidat). 

cautus,  cauta,  cautum  (lii) cautious  (prudens). 

cedo,  cedere,  cessi,  cessum  (xlvi) .  yield,  move. 
accedo,  accedere,  acceSvSi,  ac- 

cessum  (vii) et  be  added. 

concedo,  concedere,  concessl, 

concessum  (xix) withdraw. 

decedo,  decedere,  decessl,  de- 

cessum  (xlix) die. 

discedo,    discedere,    discessl, 

discessum  (xix) 

excedo,  excedere,  excess!,  ex- 

cessum  (xxv) 

intercedo,  intercedere,  inter- 

cessi,  intercessum  (xxi) 

procedo,  procedere,  processi, 

processum  (vi) 

succedo,   succedere,   success!, 

successum  (v) succeed. 

celer,  celeris,  celere  (xviii) swift  (rapidus,  velox). 

CELERiTAS,celeritatis,  celeritatum, 

/.  (xviii) (vide  deriv.)- 

celo,  celare,  celavi,  celatum  (xi).hide  (abdo,  occulo). 

centum  (iv) c  (numerus). 

centuria,  centuriae,  /.  (x) (vide  deriv.). 


220  FIRST  LATIN  READER 

centdrio,    centurionis,    centuri- 

onum,  m.  (xxi) centurion   (is  qui   c   militibus 

praeest). 
cerno,    cernere,    crevi,    ere  turn 

(xxiii) perceive    (video,    intellego;    et 

constituo). 

certus,  certa,  certum  (v) sure. 

decerno,     decernere,     decrevi, 

decretum  (iii) decide,  fight. 

certamen,  certaminis,  certami- 

num,  n.  (vi) contest  (pugna). 

cervix,     cervlcis,     cervlcum,    /. 

(xxiii) neck,    shoulders    (cf.    collum, 

umerus). 

ceteri,  ceterae,  cetera  (xiii) rest  (reliquus). 

cibus,  cibi,  m.  (xxi) food  (id  quod  edimus). 

cingo,    cingere,    cinxi,    cinctum 

(xviii) encircle  (circumdo). 

circiter  (cum  ace.)  (liii) about  (circum,  fere). 

circuitus,  circuitus,  m.  (xvi). . .  .circuit  (cf.  circum  +  eo). 

circum  (cum  ace.)  (iii) around. 

circumdo,   circumdare,   circum- 

dedi,  circumdatum  (ix) put  around  (cingo). 

circumsisto,  circumsistere,  cir- 

cumsteti  (vi) surround  (circumsto). 

citerior,  citerius  (xxii) on  this  side  (comp.,  cf.  citra). 

civili?3,  civile  (xlviii) (vide  deriv.). 

civis,  civis,  civium,  m.  vcl  f.  (i) . . .  citizen    (is    qui    iura   patriae 

habet). 
cIvitas,  civitatis,  civitatum    vel 

civitatium,  /.  (xi) (vide  deriv.). 

clam  (liii) secretly  (occulto). 

clamo,    clamare,    clamavi,    cla- 

matum  (vii) shout  (voco,  exclamo). 

conclamo,    conclamare,    con- 

clamavi,  conclamatum  (xiii). 

clamor,  clamoris,  clamorum,  m. 

(x) (vide  deriv.). 


INDEX  VERBORUM  221 

clarus,  clara,  clarum  (xxii) brilliant  (contrarium  quam  ob- 

scurus). 
classis,  classis,  classiuni,/.  (xi).  .class,     fleet     (multl    discipull, 

multae  naves), 
claudo,  claudere,  clausl,  clausum 

(v) close  (contrarium  quam aperio). 

intercludo,   intercludere,  in- 

terclusi,  interchlsum  (xxxiii)..shut  off. 
clients,    clientis,    clientium,    m. 

(Hi) dependent  (cf.  patronus). 

cogitatio,    cogitationis,   cogitati- 

onura,  /.  (lxxviii) (vide  derlv.). 

cogito,   cogitare,   cogitavi,   cogi- 

tatum  (x) (vide  deriv.). 

cogo (vide  sub  ago). 

cohors,  cohortis,  cohortium,  m. 

(xxxv) cohort  (decima  pars  legionis). 

collis,  collis,  collium,  m.  (iv) hill  (mons). 

colloquium,  colloqui,  n.  (xiii) . . .  (vide  derlv.). 

collum,  colli,  n.  (xxii) neck  (cf.  cervix). 

colo,  colere,  colui,  cultum  (xvii).  .cultivate   (euro,  incolo;  et 

studeo) . 

incolo,  incolere,  incolui  (i). . .  .inhabit. 

occulo,  occulere,  occului,  oc- 

cultum  (xx) cover. 

comes,  comitis,  comitum,  m.  vel 

f.  (lvi) companion  (is  qui  cum  altero 

it). 
commeatus,  commeatus,  m.  (xlvi)  supplies  (com  +  meo  (=  eo)). 
commodus,    commoda,    commo- 

dum  (xlii) suitable  (aptus,  idoneus). 

communis,  commune  (xi) common     (contrarium     quam 

prlvatus) . 
coMMUTATio,     commutationis, 

commutationum,  /.  (iv) change  (cf.  miito). 

complector,     complect!,     com- 

plexus  sum  (vii) embrace  (amplector). 


222  FIRST  LATIN   READER 

compleo,     complere,     complevi, 

completum  (xxxviii) fill  up  (plenum  facio). 

complures,  complura  (ix) many  (permultl). 

comprehendo,      comprehendere, 

comprehend!,     comprehensum 

(xvi) seize    (capi5,    rapio;    et    intel- 

lego). 
concilio,    conciliate,   conciliavT, 

conciliatum  (iv) (vide  deriv.). 

concilium,  concili,  n.  (xxv) meeting  (conventus). 

concito,   concitare,   concitavl, 

concitatum  (xv) arouse  (excito). 

concursus,  concursiis,  m.  (xxiii)  (vide  deriv.). 
condicio,   condicionis,  condicio- 

num,  /.  (xxv) agreement  (cf.  con  +  dico). 

conditor,  conditoris,  conditorum, 

m.  (xxi) (vide  deriv.). 

condo,   condere,   condidi,  condi- 

tum  (i) put  together  (statuo,  vel  celo). 

confertus,  conferta,  confertum 

(xvi) crowded     (contrarium     quam 

rarus) . 

confestim  (xxii) immediately     (continuo,     sta- 

tim). 
confido,  confidere,  confisus  sum 

(xvi) trust  (credo). 

confirmo,     confirmare,     confir- 

mavi,  confirmatum  (xxxiii). .  .  .make  firm  (firmum  facio). 
confiteor,  confiteri,  confessus  sum 

(xxxi) confess  (agnosco,  concedo). 

confligo,  confligere,  conflixi,  con- 

fllctum  (xi) fight  (pugno). 

congredior,  congredl,  congres- 

sus  sum  (vi) meet  (convenio,  et  pugno). 

coniunx,  coniugis,  coniugum,  m. 

vel  f.  (i) husband,  wife  (is  qui — ea  quae 

— alteil  coniunctus  est). 


INDEX   VERBORUM  223 

coniuratio,   coniurationis,  coniu- 

rationum,  /.  (lxxii) (vide  deriv.). 

conor,  conari,  conatus  sum  (xv)  try  (nitor,  tento). 
consanguineus,     consanguinea, 

consanguineum  (xlv) kindred  (cf.  con  +  sanguis). 

conscendo,     conscendere,    con- 

scendl,  conscensum  (xliv) climb  (cf.  ascendo,  descendo). 

consector,    consectari,    consec- 

tatus  sum  (xxxvi) .  (vide  deriv.)- 

consensus,  consensus,  m.  (xviii).  .(vide  deriv.). 
consIdo,  considere,  consedi,  con- 

sessum  (vi) sit    down    (contrarium    quam 

surgo). 
consilium,  consili,  n.  (iv) .......  (vide  deriv.). 

consisto,     consistere,     constiti 

(xvi) stand  firm  (cf.  sto). 

conspectus,      conspectus,      m. 

(xxiv) (vide  deriv.). 

conspicio,  conspicere,  conspexi, 

conspectum  (iii) view  (cf.  video,  specto). 

conspicor,  conspicari,  conspica- 

tus  sum  (xxiii) (vide  deriv.). 

consuesco,     consuescere,     con- 

suevi,  consuetum  (xlii) become  accustomed  (cf.  soled) . 

consuetudo,  consuetudinis,  con- 

suetiidinum,  /.  (xxvii) (vide  deriv.). 

consul,    consulis,    consulum,    m. 

(xv) consul    (magistratus    princeps 

Romanus) . 

proconsul,     proconsulis,     pro- 

consulum,  m.  (xxxviii) (is  qui  iam  consul  fuit). 

consularis,  consulare  (xxxiii) (vide  deriv.). 

consulatus,  consulatiis,  m.  (lxvi)  .consulship   (ubi  vir  consul  est 

consulatum  habet). 
consulo,     consulere,     consului, 

consultum  (xiv) consult  (cum  aliquo  consilium 

confero). 


224  FIRST  LATIN  READER 

contendo,  contendere,  contend!, 

contentum  (iii) strain  with  (maturo,  pugno). 

continentia,  continentiae, /.  (1).  .  .(vide  deriv.). 
contingo,     contingere,     contigi, 

contactum  (xxiv) touch  (attingo,  el  accido). 

continuus,  continua,  continuum 

(xxxv) continuous  (perpetuus). 

continuo  (xxvii) immediately  (statim). 

contra  (cum  ace.)  (iv) against,  opposite. 

contrarius,    contraria,    contra- 

riiim  (v) (vide  deriv.). 

controversia,     controversiae,    /. 

(lxiv) dispute  (c/.  contra  +  verto). 

contumelia,      contumeliae,     /. 

(xxi) insult  (iniuria). 

coniibium,  coniibi,  n.  (iii) marriage  (matrimonium). 

conventus,  conventiis,  m.  (iv). .  .(vide  deriv.). 

convivium,  convivi,  n.  (xiii) banquet  (epulae). 

copia,  copiae,  /.  (xix) plenty,     pi.     troops     (oppor- 
tunities; exercitus). 

coram  (cum  abl.)  (xxxii) in  the  presence  of  (apud). 

cornu,  cornus,  n.  (xxx) horn  (vel  pars  extrema  aciel). 

corona,  coronae,  /.  (xvii) wreath. 

corpus,   corporis,   corporum,  n. 

(vii) body  (e.  g.,  totus  homo  quem 

videre  et  tangere  possumus). 
corrumpo,   corrumpere,    corriipi, 

corruptum  (iv) break  up  (deled,  frango). 

cotIdianus,    cotidiana,    cotidia- 

num  (lx) (vide  deriv.). 

cotIdie  (lx) daily    (in    diem    ex    die,    per 

omnes  dies). 
creber,  crebra,  crebrum  (xxxiv)  abundant    (contrarium    quam 

rarus) . 
credo,  credere,  credidi,  creditum 

(iv) trust    (confido;    puto    verum 

esse) . 
creo,  creare,  creavi,  creatum  (ix)  make  (produco,  facio). 


INDEX  VERBORUM  225 

cresco,    crescere,    crevi,    cretum 

(viii) (vide  deriv.). 

crinis,  crinis,  crlnium,  m.  (vii) hair  (capillus). 

cruciatus,  cruciatus,  m.  (xxix) ..  torture  (cf.  crucio  =  torqueo). 

crfidelis,  crudele  (li) cruel  (contrarium  quam  mltis). 

crudelitas,  crudelitatis,  /.  (xiii) .  . .  (vide  deriv.). 

cruor,  cruoris,  m.  (xxviii) gore  (cf.  sanguis). 

culpa,  culpae,  /.  (xxv) fault. 

cultus,  cultus,  m.  (lxv) (vide  deriv.). 

cum  (cum  abl.)  (ix) with. 

cum  (vi) when,    since,    although    (ubi, 

quoniam,  quamquam). 
cunctatio,   cunctationis,  cuncta- 

tionum,  /.  (xxxi) (vide  deriv.). 

cunctor,     ctinctari,     cunctatus 

sum  (xii) delay  (moror). 

cunctus,  ciincta,  ciinctum  (lxii) .  .  all  (omnis,  totus) . 
cupiditas,   cupiditatis,   cupidita- 

tum,  /.  (xxv) (vide  deriv.). 

cupidus,  cupida,  cupidum  (xxxv) .  desirous  (cf.  cupio). 
cupio,   cupire,   cupivi,    cupltum 

(xxxv) desire  (desidero,  volo). 

cur  (iii) why  (qua  de  causa,  quam  ob 

rem). 

cura,  curae,  /.  (xxxviii) care  (diligentia,  opera,  studium, 

labor). 

curia,  curiae,  /.  (xxv) senate-house. 

ctJRo,    curare,    curavi,    curatum 

(ii) (vide  deriv.). 

curro,   currere,   cucurri,   cursum 

(lxxvii) run  (celeriter  pedibus  eo). 

accurro,  accurrere,  accucurri, 
accursum  (lxi) 

concurro,  concurrere,  concur- 
ri,  concursum  (vi) 

decurro,  decurrere,  decucurri, 
decursum  (xlv) 


226  FIRST  LATIN  READER 

occurro,    occurrere,    occurrl, 

occursum  (lxxvii) 

currus,  currus,  m.  (xviii) chariot. 

cursus,  cursus,  m.  (v) (vide  deriv.). 

custos,    custodis,    custodum,    m. 

(v) guard  (cf.  praesidium) . 

D 

damnatio,    damnationis,  damna- 

tionum,  /.  (xxiii) (vide  deriv.). 

damno,  damnare,  damnavi,  dam- 

natum  (vii) condemn     (contrarium    quam 

libero,  dimitto). 

de  (cum  abl.)  (xii) from,  concerning  (cf.  ab,  ex). 

debeo (vide  sub  habeo). 

decem  (i) x   (numerus). 

decerto,    decertare,    decertavi, 

decertatum  (vi) fight  (pugno). 

decimus,       decima,       decimum 

(xviii) tenth. 

decus,  decoris,  decorum,  n.  (xi)..  .grace. 

dedecus,    dedecoris,    dedeco- 

rum,  n.  (vii) disgrace. 

deditio,  deditionis,  deditionum, 

/.  (xx) (vide  deriv.). 

defendo,  defendere,  defend!,  de- 

fensum  (xliii) defend  (munio). 

defessus,  defessa,  defessum  (vii)  tired  (fatigatus) 
defigo,     defigere,     defixi,     de- 

fixum  (xli) fix  (fingo) . 

deiectus,  deiectus,  m.  (lxii) (vide  deriv.). 

deinde  (i) next  (cf.  primum,  deinde,  ter- 

tium). 
delabor,  delabi,  delapsus  sum  (v)  slip  down  (cado). 
delecto,  delectare,  delectavi,  de- 

lectatum  (viii) please  (placed). 

delectus,  delectus,  m.  (xxvii) (vide  deriv.). 


INDEX   VERBORUM  227 

deleo,    delere,    delevi,    deletum 

(viii) destroy  (contrarium  quam  ex- 

struo). 

demens,  gen.  dementis  (xiv) (vide  sub  mens). 

demonstro,     demonstrate,     de- 

monstravi,  demonstratum  (x)..show  (indico,  probO) 

demum  (xvii) at  last  (denique). 

denique  (i) at  last  (demum). 

deprehendo,    deprehendere,    de- 

prehendi,  deprehensum  (xiii) ..  seize  (comprehendo). 
descends,   descendere,  descendl, 

descensum  (v) descend      (contrarium      quam 

ascendo) . 
desero,    deserere,    deserul,    de- 

sertum  (vi) leave  (relinquo). 

desiderium,  desideri,  n.  (xix) (vide  deriv.). 

desldero,  desiderare,  desideravi, 

desideratum  (i) want  (volo,  cupio;  careo). 

desilio,  desilire,  desilui,  desul- 

tum  (xvi) leap  down  (me  deicio). 

desisto,  desistere,  destiti,  desti- 

tum  (xxii) cease  (intermitto). 

despicio,  despicere,  despexi,  de- 

spectum  (xix) despise  (sperno). 

deterior,  deterius  (xxxiv) worse  (peior).  , 

deterreo,    deterrere,    deterrul, 

deterritum  (x) frighten  off  (vel  impediS). 

detrimentum,     detriment!,     n. 

(xxx) loss  (iniuria). 

deus,  del,  m.  (ii) god. 

dexter,  dextra,  dextrum  (xvi). .  .right    (contrarium   quam   lae- 

vus,  sinister). 
Dlco,  dicere,  dixi,  dictum  (v) say. 

dictum,  dicti,  n.  (xlii) 

addico,   addicere,   addlxi,   ad- 
dictum  (lxiv) assign. 

indico,  indicere,  indixl,  indic- 

tum  (ix) proclaim. 


228  FIRST  LATIN  READER 

interdico,     interdicere,     inter- 

dixi,  interdictum  (lxxvi) prohibit. 

dies,  diei,  m.  velf.  (viii) day     (xxiv    horae;    vel    con- 
trarium quam  nox). 
difficultas,  difficultatis,  difficul- 

tatum,  /.  (liii) (vide  deriv.). 

dignitas,   dignitatis,    dignitatum, 

/.  (x) (vide  deriv.). 

dignus,  digna,  dignum  (xxxviii).  .worthy  (merens). 
indignus,     indigna,    indignum 

(xiii) (contrarium  quam  dignus) . 

dIligens,  gen.  diligentis  (xxxvi) . .  diligent  (contrarium  quam  ne- 

gligens). 
discessus,  discessus,  m.  (xiv) ....  (vide  deriv.). 
disciplina,  disciplinae, /.  (xxiii). .  .training  (ars,  scientia,  et  c.). 

disco,  discere,  didici  (i) learn  (percipio,  cognosco,  et  c). 

edisco,  ediscere,  edidicl  (lxiv) .  .  learn  thoroughly. 
dispergo,    dispergere,    dispersi, 

dispersum  (iii) spread. 

Diu  (viii) long  (per  longum  tempus). 

dives,  gen.  divitis  (xxvii) rich  (contrarium  quam  pauper). 

dIvido,  dividere,  divisi,  divisum 

(v) divide  (distribuo,  scindo). 

divinus,  divina,  divinum  (xiv) . . .  divine  (cf.  deus) . 

do,  dare,  dedi,  datum  (ii) give  (dono). 

dedo,  dedere,  dedidi,  deditum 

(ix) give  up. 

edo,     edere,     edidi,     editum 

(xxviii) 

prodo,  prSdere,  prodidi,  pro- 

ditum  (xiv) 

reddo,  reddere,  reddidi,  red- 

ditum  (xviii) 

trado,   tradere,   tradidi,   tra-  ^ 

ditum  (xiii) 

doceo,    docere,    docul,    doctum 

(xxvi) teach     (Instruo,     educo — edu- 

care) . 


INDEX   VERBORUM  229 

doleo,    dolere,    dolul,    dolitum 

(vii) feel  pain  (vet  miser  sum). 

dolor,  doloris,  dolorum,  ra.(xxxiii) .  (vide  deriv.). 

dolus,  doli,  m.  (xii) trick  (fraus). 

domicilium,  domicili,  n.  (v) dwelling  (domus,  aedes). 

dominor,    dominari,    dominatus 

sum  (lxii) (vide  deriv.). 

dominus,  domini,  in.  (xxii) master  (contrarium  quam  ser- 

vus). 

domus,  domus,  /.  (i) house  (aedes). 

donee  (ii) while,  until  (dum,  quoad). 

dono,  donare,  donavi,  donatum 

(xvii) (vide  deriv.). 

condono,  condonare,  condonavi, 

condonatum  (xvii) forgive. 

donum,  doni,  n.  (xxxviii) gift  (id  quod  datur). 

dubito,  dubitare,  dubitavl,  dubi- 

tatum  (xxi) doubt  (non  certo  scio). 

dubius,  dubia,  dubium  (xiv) doubtful     (contrarium     quam 

certus). 
ducentI,   ducentae,   ducenta 

(xlvii) '. . . cc  (numerus). 

duco,  dticere,  duxi,  ductum  (i). .  .lead. 
adduco,  adducere,  adduxi,  ad- 

ductum  (xxi) 

conduco,  conducere,  conduxi, 

conductum  (xl) 

deduco,  deducere,  deduxi,  de- 

ductum  (vii) 

educo,  educere,  eduxi,  educ- 

tum  (xlviii) 

induco,  inducere,  induxi,  in- 

ductum  (xxix) 

introdiico,   introdiicere,   intro- 

diixi,  introductum  (xxv) introduce. 

perduco,  perducere,  perduxi, 
perductum  (iv) 


230  FIRST  LATIN   READER 

produco,  producere,  produxi, 

productum  (xxix) 

reduco,  reducere,  reduxl,  re- 

ductum  (xix) 

subduco,  subdQcere,  subdiixi, 

subductum  (viii) withdraw. 

traduco,    traducere,   traduxi, 

traductum  (ix) 

dulcis,  dulce  (xxv) sweet. 

dum  (vi) while,  until  (donee,  quoad). 

dummodo  (Hi) provided  (dum  +  modo). 

duo,  duae,  duo  (ii) ii  (numerus). 

duodecim  (iii) xii  (numerus). 

duplex,  gen.  dtiplicis  (vii) double. 

durus,  dura,  durum  (xxviii) hard  (contrarium  quam  mollis, 

mitis). 
dux,  ducis,  ducum,  m.  (i) leader  (is  qui  ducit). 

E 

effigies,  effigiei, /.  (xvi) .likeness  (pictura,  imago). 

ego,  mel  (viii) I. 

egredior,  egredl,  egressus  sum  x 

(xix) go  out  (exeo). 

egregius,  egregia,  egregium  (xxi).  excellent  (clarus,  eximius). 
emo,  emere,  emi,  emptum  (xiv).  .buy  (contrarium  quam  vends). 

adimo,  adimere,  ademi,  ademp- 

tum  (vii) take  away. 

redimo,  redimere,  redeml,  re- 
demptum  (xxiv) 

sumo,   sumere,  stimpsi,  siimp- 

tum  (iv) take. 

emptor,  emptoris,  emptorum,  m. 

(xxxv) (vide  deriv.). 

enim  (i) for  (nam). 

eo,  Ire,  ii,  itum  (vii) go. 

abeo,  ablre,  abii,  abitum  (vii) . . 

adeo,  adlre,  adil.  adilum  (xiv). 


INDEX   VERBORUM  231 

exeo,  oxiro,  exil,  exitum  (xli) .  . 

ineo,  inlrc,  inil,  initum  (xxxvi) . 

obe5,  obire,  obii,  obitum  (ix). .  .go  to  meet,  die. 

pere5,    perire,    peril,    peritum 

(xii) go  through,  die. 

prodeo,  procure,  prodil,  prod- 
it  um  (xxxviii) 

redeo,  redire,  redil,  reditum 
(xii) 

subeo,  subire,  subii,  subitum 
(xliii) 

transeo,      transire,      transil, 

transitum  (iv) 

epulae,  epularum,  /.  (xviii) feast  (convivium). 

eques,  equitis,  equitum,  m.  (x) .  .horseman  (is  qui  in  equo  it). 
equester,  equestris,  equestre  (xl) .  (vide  deriv.) . 
equitatus,  equitatus,  m.  (xv) .  .  .  cavalry  (equites) . 

equus,  equi,  m.  (viii) horse. 

erga  (cum  ace.)  (xvi) towards  (in  cum  ace). 

ergo  (x) therefore  (igitur,  itaque). 

erro,  en-are,  erravl,  erratum  (i). .  .wander  (vagor). 
eruptio,  eruptionis,  eruptionum 

/.  (xxxv) breaking  out  (exitus). 

et  (i) and  (-que,  atque). 

etiam  (vi) also  (quoque). 

etsi  (xli) although  (quamquam). 

evado,   evadere,   evasi,   evasum 

(xx) . .  . go  forth  (exeo,  evenio). 

eventus,  eventus,  m.  (xxiii) (vide  deriv.). 

ex  vel  e  (cum  abl.)  (vi) out  of,  from  (c/.  ab,  de). 

exanimo,  exanimare,  exanimavi, 

exanimatum  (xxviii) fatigue,  kill  (fatigS,  occido). 

excelsus,  excelsa,  excelsum  (x) .  .  .  high,  (altus,  clarus) . 
excito,  excitare,  excitavi,  excita- 

tum  (xx) arouse  (evoco, 

excutio,  excutere,  excussl,  excus- 

sum  (lxxi) shake  out. 


232  FIRST  LATIN  READER 

exemplum,  exempli,  n.  (xxiii) ....  example  (una  res  ex  toto  ge- 

nere). 
exerceo,  exercere,  exercul,  exerci- 

tum  (lxxiv) keep  in  motion,  train. 

exercitatio,  exercitationis,  exer- 

citationum,  /.  (xlv) training     (cf.    exercito,     exer- 

citare). 

exercitus,  exercitus,  m.  (iv) (vide  deriv.). 

eximius,  eximia,  eximium  (xxii) .  .excellent  (bonus,  illustris). 
existimo,  existimare,  existimavi, 

existimatum  (xxx) think  (puto,  credo). 

exitium,  exiti,  n.  (viii) (vide  deriv.). 

exitus,  exitiis,  m.  (xxix) (vide  deriv.). 

expedio,  expedire,  expedivi,  ex- 

peditum  (xxi) let  loose  (cf.  ex  +  pes). 

experior,  experiri,  expertus  sum 

(x) try  (probo,  conor). 

explorator,  exploratoris,  explo- 

ratorum  (xxiv) (vide  deriv.). 

exploro,    explorare,    exploravi, 

exploratum  (xxxvi) reconnoitre  (quaero). 

exsilium,  exsili,  n.  (xiii) exile. 

exstruo,  exstruere,  exstriixi,  ex- 

striictum  (1) build  (aedifico,  condo) . 

exsulto,  exsultare,  exsultavi,  ex- 

sultatum  (vi) leap  up  (et  contrarium  quam 

doleo). 
exterus,  extera,  exterum  (xvi) outside  (contrarium  quam  in- 
terns), 
extra  (cum  ace.)  (iv) beyond  (contrarium  quam  in- 
tra), 
exuo,  exuere,  exui,  exutum  (xv)..put  off  (contrarium   quam  in- 

duo). 
exuro,  exiirere,  exussi,  exustum 

(viii) burn  (cf.  incendo). 


INDEX   VERBORUM  233 

F 

fabula,  fiibulae,  /,  (i) (vide  deriv.). 

facilis,  facile  (xxi) (vide  deriv.). 

difficilis,  difficile  (xxv) hard. 

f acinus,  facinoris,  facinorum,  n. 

(ix) deed  (et  scelus) . 

facio,  facere,  feci,  factum  (i) do,  make  (ago,  reddo). 

factum,  facti,  n.  (xxxviii) 

conficio,    conficere,    confecl, 

conf  ectum  (vii) complete. 

deficio,  deficere,  defeci,  defec- 
tum (viii) fail. 

efficio,  efficere,  effeci,  effec- 
tual (xl) effect. 

interficio,   interficere,   inter- 

fecl,  interfectum  (ii) kill. 

perficio,     perficere,     perfecl, 

perf ectum  (xxvi) 

reficio,  reficere,  refecl,  refec- 

tum  (xxx) 

facultas,  facultatis,  facultatum, 

/.  (lii) (vide  deriv.). 

fallo,  fallere,  fefelli,  falsum  (xx) . .  deceive  (decipio) . 

fama,  famae,  /.  (xi) report     (id    quod    de    aliquo 

f  atur) . 

fames,  famis,  /.  (xxi) hunger  (desiderium  cibi). 

familia,  famiUae,  /.  (xxii) (vide  deriv.). 

familiaris,  familiare  (xxv) (vide  deriv.). 

familiaritas,  familiaritatis,  famili- 

aritatum,  /.  (x) (vide  deriv.). 

famulus,  m.,  vel  famula,  /.  (xi) . . .  attendant    (c/.    minister,    ser- 

vus). 

fas,  n.  (lxiv) divine    law    (id    quod    a    dis 

fatum  est). 

fatalis,  fatale  (xi) (vide  deriv.). 

fatlgo,  fatigare,  fatigavi,  fatiga- 

tum  (viii) weary  (defessum  facio). 


234  FIRST   LATIN   READER 

faveo,     favere,     favl,     fautum 

(xxxvii) favor  (studeo,  amo). 

felix,  gen.  felicis  (xxxiv) fortunate  (beatus). 

femina,  feminae,  /.  (iii) woman  (mulier). 

fere  (xvi) about  (paene). 

ferio,  ferire,  percussi,  percussum 

(xix) strike  (percutio) . 

fero,  ferre,  tuli,  latum  (v) bear  (gero,  porto,  permitto). 

affero,  afferre,  attuli,  allatum 

(xiii) 

confero,  conferre,  contuli,  col- 

latum  (xiii) 

defero,  deferre,  detuli,  dela- 

tum  (xv) 

differo,  differre,  distuli,  dila- 

tum  (xlv) 

effero,   efferre,   extuli,  elatum 

(x) 

infero,  Inferre,  intuli,  illatum 

(xxxvi) 

offero,  offerre,  obtuli,  oblatum 

(iv) 

perfero,  perferre,  pertuli,  per- 

latum  (xlix) 

praefero,  praeferre,  praetuli, 

praelatum  (xviii) 

profero,  proferre,  protuli,  pro- 

latum  (xviii) 

refero,  referre,  rettuli,  relatum 

(xi) 

transfers,  transferre,  transtuli, 

translatum  (lxiv) 

ferox,  gen.  ferocis  (vi) wild  (ferus,  crudelis). 

ferreus,  ferrea,  ferreum  (xlix) .  .  iron  (f erro  f actus) . 

ferrum,  ferri,  n.  (xxii) iron  (et  gladius). 

ferus,  fera,  ferum  (v) wild   (contrarium  quam  man- 

suetus). 


INDEX    YKKBOIUM  235 

fides,  fidei,  /.  (xiv) faith  (cf.  confido). 

fIlia,  flliac,  /.  (i) daughter  (puella  quae  patrem 

vel  matrem  habet). 
filius,  fill,  m.  (i) son  (puer  qui  patrem  vel  ma- 
trem habet). 
fingo,  fingere,  flnxl,  fictum  (li).  .shape, 
finio,  finire,  finivl,  finitum  (lxv) .  .  (vide  deriv.). 

fTnis,  finis,  finium,  m.  (i) end  (fines,  pl.}  =  terra). 

fInitimus,    finitima,    flnitimum 

(iii) (vide  deriv.) . 

fio,  fieri,  f actus  sum  (xxxiv) become  (cf.  facio).       >k 

firmus,  firma,  firmum  (ii) strong  (constans). 

flagito,  flagitare,  flagitavi,  fla- 

gitatum  (xliii) demand  (impero,  postulo,  rogo) . 

flamma,  flammae,  /.  (xi) flame  (ignis). 

fleo,  flere,  flevi,  fletum  (vii) weep  (lacrimo,  doleo). 

floreo,  florere,  florui  (xliv) (vide  deriv.). 

flos,  floris,  florum  m.  (xiii) flower. 

fluctus,  fluctus,  m.  (xl) (vide  deriv.). 

flumen,  fluminis,  fluminum,  n. 

(xii) (vide  deriv.) . 

fluo,  fluere,  fluxi,  fhixum  (ii). . .  .flow  (aqua  fluit,  i.  e.,  currit). 

refluo,     refluere,     refluxi,     re- 

fluxura  (ii) 

fluvius,  fluvi,  m.  (i) (flumen). 

focus,  foci,  m.  (xxvii) hearth  (locus  in  domo  ubi  solet 

fieri  ignis), 
foedus,  foeda,  foedum  (xxviii). . .  .foul  (turpis). 
foedus,  foederis,  foederum,  n.  (iv)  .agreement. 

for,  farl,  fatus  sum  (xxiii) speak  (dico,  loquor). 

forma,  formae,  /.  (v) shape  (et  pulchritudo) . 

fortasse  (xlvii) perhaps  (potest  esse). 

forte  (vi) by  chance  (casu;  ut  accidit). 

fortis,  forte  (xi) strong    (firmus,    incolumis;   et 

qui  non  timet), 
fortitiido,    fortitudinis,  fortitudi- 

num,  /.  (lxxv) (vide  deriv.). 


236  FIRST  LATIN  READER 

fortuna,  forttinae,  /.  (iv) fortune  (casus;  et  fatum). 

forum,  fori,  n.  (iv) market-place. 

fossa,  fossae,  /.  (xi) ditch  (id  quod  foditur). 

frango,  frangere,  fregi,  fractum 

(viii) break. 

refringo,  refringere,  refregi,  re- 

fractum  (lxiii) 

frater,  fratris,  fratrum,  m.  (ii).  .brother. 
fraternus,  fraterna,  fraternum 

(xlvi) (vide  deriv.). 

fremitus,  fremitus,  m.  (xliv). . .  .uproar  (strepitus). 

frequens,  gen.  frequentis  (viii) in  large  numbers  (creber). 

frigidus,  frigida,  frigidum  (xlvii) . .  cold    (contrarium    quam    cali- 

dus). 
frons,  frondis,  frondium,/.  (xxx).  .leaf  (folium). 
frons,  frontis,  frontium, /.  (xlix) .  forehead  (c/.  voltus,  os;. 
frumentarius,    frtimentaria, 

frumentarium  (xlvi) (vide  deriv.). 

FRtJMENTUM,  frumenti,  n.  (v). . . .  (vide  deriv.). 
fruor,  frui,  friictus  sum  (xxv). . .  .enjoy  (c/.  utor). 

frustra  (xlviii) in  vain  (frustra  conor  facere  id 

quod  facere  non  possum). 

fuga,  fugae,  /.  (vi) flight  (exsilium). 

fugio,  fugere,  fugi,  fugitum  (i). .  .flee  (ab  aliquo  curro). 

confugio,    confugere,    confugi, 
confugitum  (iii) 

effugio,  effugere,  effugi,  effugi- 
tum  (xxxiii) 

profugio,  profugere,  profugi, 

profugitum  (xxxvii) 

fulmen,   fulminis,   fulminum,   n. 

(v) lightning  (ignis  quern  Iuppiter 

de  caelo  iacit). 
fundo,     fundere,     fudl,     fusum 

(xlviii) pour. 

fungor,  fungi,  functus  sum  (xviii) .  perform  (efficio). 
funis,  fiinis,  funium,  m.  (xlviii).  .rope  (cf.  vinculum). 


INDEX   VERBORUM  237 

funus,  funeris,  funerum,  n.  (xv).  .funeral. 

furo,  furere,  furul  (xxiii) be  mad  (saevio). 

furor,  furoris,  furorum,  m.  (xlvi).  .(vide  deriv.). 

furtum,  f urtl,  n.  (v) theft  (scelus  eius  qui  capit  id 

quod  non  suum  est). 

G 

gaudium,  gaudl,  n.  (xxiii) joy  (c/.  laetitia). 

geminus,  gemina,  geminum  (ii). .  .twin  (et  duplex). 

gens,  gentis,  gentium,/,  (iii) race  (familia,  genus,  natio). 

genus,     generis,     generum,     n. 

(xxiv) kind  (gens). 

gero,  gerere,  gessl,  gestum  (iii).  .carry  (fero;  et  facio). 

gladius,  gladl,  m.  (vi) sword. 

gloria,  gloriae,  /.  (viii) glory  (laus). 

gracilis,  gracile  (xxxii) slender  (tenuis). 

gradus,  gradiis,  m.  (xii) step. 

gratia,  gratiae,  /.  (xi) (vide  deriv.). 

gratus,  grata,  gratum  (iii) pleasing  (acceptus,  dulcis). 

ingratus,     ingrata,      ingratum 

(xix) (contrarium  quam  gratus). 

gravis,  grave  (viii) heavy  (contrarium  quam  levis). 

gravor,  gravari,  gravatus  sum 

(xli) (vide  deriv.). 

gubernator,   gubernatoris,  gu- 

bernatorum,  m.  (Ii) pilot  (is  qui  navem,  e.  g.,  regit). 

H 

habeo,  habere,  habul,  habitum 

(i) have,  hold  (possideo,  teneo). 

adhibeo,    adhibere,    adhibul, 

adhibitum  (iii) apply. 

cohibeo,  cohibere,  cohibul,  co- 

hibitum  (lxxiii) restrain. 

debeo,  debere,  debul,  debitum 

(xii) : owe. 


238  FIRST   LATIN   READER 

praebeo,    praebere,    praebul, 

praebitum  (xxix) furnish. 

prohibeo,  prohibere,  prohibul, 

prohibitum   (xvi) prevent. 

hasta,  hastae,  /.  (ix) spear  (pilum,  telum). 

hIbernus,     hiberna,     hibernum 

(xxxv) (vide  deriv.). 

hic,  haec,  hoc  (i) this  (contrarium  quam  ille). 

hic  (xxxix) here  (hoc  loco). 

hinc  (iv) hence  (ex  hoc  loco). 

huc  (xxx) hither  (ad  hunc  locum). 

hiemo,    hiemare,    hiemavl,    hie- 

matum  (xix) (vide  deriv.). 

hiems,  hiemis,  hiemum, /.  (xxxv). winter  (contrarium  quam  aes- 

tas). 
homo,  hominis,  hominum,  m.  (iii)  human  being  (vir,  femina). 
honor,  honoris,  honorum,  m.  (xvi)  honor  (fama). 

hora,  horae,  /.  (xxxix) hour  (duodecima  pars  die!  vel 

noctis). 
hortor,   hortarl,   hortatus  sum 

(xxxiii) urge. 

cohortor,    cohortari,    cohor- 

tatus  sum  (xi) 

hospes,   hospitis,   hospitum,   m. 

(xiv) host,   guest   (is  qui  apud  me 

manet;  is  apud  quern  maneo). 
hospitium,  hospiti,  n.  (xxxvii). .  .hospitality  (cf.  hospes). 
hostis,  hostis,  hostium,  m.  (iv) .  .  enemy  (is  qui  contra  patriam 

pugnat). 
humanitas,  humanitatis, /.  (xxiv).(vide  deriv.). 
humanus,     htimana,     humanum 

(xhx) (vide  deriv.). 

humilis,  humile  (xlvii) low  (contrarium  quam  altus). 

I 

ibi  (viii) there  (contrarium  quam  hic). 

ictus,  ictus,  m.  (viii) stroke  (volnus). 

Idem,  eadem,  idem  (v) 


INDEX  VERBORUM  239 

idoneus,  idonea,  idoneum  (xxiii).  suitable  (aptus,  utilis). 

igitur  (i) therefore  (itaque). 

ignis,  ignis,  ignium,  ra.  (v) fire. 

ignosco (vide  sub  nosco). 

ignotus,  ignota,  ignotum  (xiv) ....  unknown    (contrarium    quam 

notus). 
ille,  ilia,  illud  (i) that  (contrarium  quam  hie). 

illIc  (xlvii) there  (contrarium  quam  hie). 

illuc  (xxx) thither  (contrarium  quam  hue). 

imago,    imaginis,    imaginum,   /. 

(iii) likeness  (effigies,  simulacrum). 

immineo,  imminere  (xvii) threaten  (insto) . 

immortalitas,  immortalitatis,  im- 

mortalitatum,  /.  (Lxxiii) (vide  deriv.). 

impedimentum,  impediment!,  n. 

(xxii) (vide  derlv.). 

impedio,  imped!re,  impedivi,  im- 

pedltum  (xxv) hinder  (prohibeo,  interdlco) . 

imperator,   imperatoris,   impera- 

torum,  m.  (iv) (vide  deriv.). 

imperium,  imperi,  n.  (iii) (vide  deriv.). 

impero,  imperare,  imperavi,  im- 

peratum  (xxvii) order  (iubeo). 

imperatum,       imperati,       n. 

(xxxvii) 

impetro,   impetrare,   impetravi, 

impetratum  (xx) '. get    (pbtineo,    adipiscor,    con- 

sequor) . 

impetus,  impetus,  m.  (vi) attack  (vis  alicuius  currentis). 

imploro,    implorare,    imploravi, 

imploratum  (xix) entreat  (lacrimis  peto). 

improvisus,  improvisa,  improvi- 

sum  (xxxvii) unforeseen  (in  +  pro  +  visus). 

in  (cum  ace.)  (ii) into  (ad). 

in  (cum  abl.)  (x) in  (intra). 

incendo,  incendere,  incendi,  in- 

censum  (i) set  on  fire  (c/.  exiiro). 


240  FIRST  LATIN  READER 

inceptum,  incepti,  n.  (xxxvii) undertaking  (cf.  incipio). 

incito,  incitare,  incitavi,  incita- 

tum  (xii) arouse  (excito). 

incolumis,  incolume  (xvi) safe  (tutus). 

incredibilis,  incredibile  (xxxvi).  (vide  deriv.). 
inde  (xvii) from  there  (illinc,  deinde,  post- 
ed). 

indicium,  indici,  n.  (x) (vide  deriv.). 

indico,   indicare,   indicavi,   indi- 

catum  (v) show  (monstro). 

indulgeo,  indulgere,  indulsi,  in- 

dultum  (xxv) favor  (faveo;  et  ignosco,  cedo). 

induo,  induere,   indul,   indutum 

(xviii) put  on  (contrarium  quam  exuo) . 

inermis,  inerme  (li) unarmed  (in  +  arma). 

inferus,  Inf era,  Inferum  (xxxv).  .below    (contrarium   quam  su- 

perus). 
Infestus,  Infesta,  Infestum  (xv). .  .unsafe  (et  inimlcus). 

ingenium,  ingeni,  n.  (xii) nature  (natura). 

ingens,  gen.  ingentis  (xxiii) huge  (magnus,  immensus,  vas- 
tus). 
ingredior,  ingredl,  ingressus  sum 

(x) advance  (progredior) . 

initium,  initl,  n.  (xx) (vide  deriv.). 

iNitJRiA,  iniuriae,  /.  (xvii) wrong  (id  quod  non  iure  fit). 

inopia,  inopiae,  /.  (xx) want  (contrarium  quam  copia). 

inquam,  inquis,  inquit,  inquiunt 

(i) say  (dico,  aio). 

insidiae,  insidiarum,  /.  (xxx). .  .  .ambush  (dolus). 
Insigne,    insignis,    insignium,  n. 

(xx) sign  (signum). 

insignis,  insigne  (xxvii) distinguished  (illustris,  clarus). 

insisto,  insistere,  institi  (xxxvii). set  foot  on  (super  vel  in  aliquo 

sto). 
Institutum,  instituti,  n.  (lvii).  .  .custom  (cf.  instituo). 
Instruo,  instruere,  instriixi,  in- 

structum  (xviii) arrange  (et  doceo). 


INDEX   VERBORUM  241 

Insula,  Insulae,  /.  (liv) island  (parva  terra  aqua  cir- 

cumdata). 
integer,  integra,  integrum  (vi) .  .  .whole  (in  +  tactus). 
integrities,  integritatis,  /.  (xxvi) .  .  (vide  deriv.). 
intendo,  intendere,  intend!,  inten- 

tum  (x) stretch  out  (extends). 

inter  (cum  ace.)  (iii) among,  between. 

interdum  (lvii) sometimes  (nonnumquam). 

interea  (vii) meanwhile  (interim). 

interfector,  interfectoris,  interfec- 

torum,  m.  (lxvii) (vide  deriv.). 

interim  (viii) meanwhile  (interea) . 

interior,  interius  (lix) inner  (contrarium  quam  exte- 
rior) . 

interitus,  interitus,  m.  (xi) destruction  (rulna,  •  mors) . 

intervallum,  intervalll,  n.  (vi).  .interval  (spatium  inter  aliqua) . 

intra  (cum  ace.)  (ix) within  (in). 

inventor,  inventoris,  inventorum 

m.  (lxv) (vide  deriv.). 

invidia,  invidiae,  /.  (xxxi) (vide  deriv.). 

invito,  invitare,  invltavl,  invita- 

tum  (iii) ask  (rogo). 

invItus,  invita,  invitum  (xlvi) ...  unwilling  (nolens). 

ipse,  ipsa,  ipsum  (iv) self. 

Ira,  Irae,  /.  (xvii) anger    (libido    ulclscendl    eum 

qui  me  laesit). 

Irascor,  IrascI,  Iratus  sum  (x) (vide  deriv.). 

is,  ea,  id  (i) that  (cf.  ille,  hie). 

eo  (iii) thither. 

iste,  ista,  istud  (xxv) that  (inter  hie  et  ille). 

ita  (ix) so  (sic,  tarn). 

itaque  (i) therefore  (igitur). 

item  (lx) ". .  .likewise  (eodem  modo). 

iter,  itineris,  itinerum,  n.  (xvi) .  .way  (via). 
iterum  (xiv) again. 


242  FIRST  LATIN  READER 


I    CONSONANS 

iace5,  iacere,  iacul  (vii) lie  (situs  sum,  mortuus  sum). 

iacio,  iacere,  iecl,  iactum  (xliv) . .  throw. 
conicio,  conicere,  coniecl,  con- 

iectum  (iv) 

deicio,  deicere,  deiecl,  deiec- 

tum  (ii) 

eicio,    eicere,    eiecl,    eiectum 

(xxvi) 

inicio,  inicere,  iniecl,  iniectum 

(xvi) 

obicio,  obicere,  obieci,  obiec- 

tum  (vii) 

proicio,  proicere,  proieci,  pro 

iectum  (xl) 

reicio,  reicere,  reieci,  reiectum 

(xv) 

subicio,  subicere,  subieci,  sub- 

iectum  (xi) 

traicio,  traicere,  traiecl,  traiec- 

tum  (iii) {el  transeo). 

iacto,  iactare,  iactavi,  iactatum 

(xxi) (vide  deriv.). 

tam  (ii) already  (nunc). 

ianua,  ianuae,  /.  (xliv) door  (porta). 

iubeo,  iubere,  iussi,  iussum  (iv).. order  (impero). 

iussuai,  iussi,  n.  (xii) 

iudex,  iudicis,  iudicum,  m.  (vii).  .judge  (cf.  praetor). 

iudicium,  iudici,  n.  (lxiv) judgment    (id   quod   a   iudice 

fit). 
iudico,  iudicare,  iudicavi,  iudica- 

tum  (xiii) (vide  denv.). 

iugulum,  iuguli,  n.  (lxix) (vide  deriv.). 

iugum,  iugi,  n.  (vii) yoke  (id  quod  boves  iungit). 

iungo,   iungere,   iunxi,   iunctum 
(xii) join. 


INDEX  VERBORUM  243 

adiungo,    adiungere,    adiunxi, 

adiimctum  (xi) 

coniungo,     coniungere,     con- 

iiinxi,  coniunctum  (ix) 

iuro,     iiirare,     iuravl,     iuratum 

(xxx) (vide  deriv.). 

coniuro,  coniurare,  coniuravl, 

coniuratum  (xiii) 

njs,  iuris,  iurium,  n.  (vii) right  (cf.  lex,  fas). 

iusiurandum,     iurisiurandl,     n. 

(xix) oath  (ius  +  iuro). 

iustitia,  iustitiae,  /.  (v) justice. 

iuvenis,  iuvene  (ii) young    (contrarium   quam  se- 

nex). 
iuventus,  iuventutis,  /.  (xxxiv) . . .  (vide  deriv.)- 
iuvo,  iuvare,  iuvi,  iutum  (xxxi)..help  (auxilium  do). 
adiuvo,  adiuvare,  adiuvi,  adiu- 
tum  (vi) 

L 

labor,  laboris,  laborum,  m.  (1). .  .toil  (negotium  quod  fessos  red- 

dit  homines). 
laboro,    laborare,    laboravi,    la- 

boratum  (xiii) (vide  deriv.). 

lac,  lactis,  n.  (lix) milk. 

lacesso,  lacessere,  lacesslvl,  la- 

cessltum  (xix) harass  (provoco,  aggredior) . 

lacrima,  lacrimae,  /.  (vii) tear  (id  quod  de  oculo  cadit 

ubi  dolemus). 
lacus,  lacus,  m.  (lix) lake  (parvum  mare  in  medio 

terrarum  situm). 
laedo,  laedere,  laesi,  laesum  (xix). injure  (volnero,  noceo). 
laetus,  laeta,  laetum  (xviii) joyful  (contrarium  quam  tris- 

tis). 

laevus,  laeva,  laevum  (iv) left  (sinister). 

lapis,  lapidis,  lapidum,  m.  (x) — stone  (saxum). 


244  FIRST  LATIN  READER 

largus,  larga,  largum  (xlv) copious. 

largiter 

latebra,  latebrae,  /.  (xvii) (vide  deriv.). 

lateo,  latere,  latui  (xlix) be  hidden   (contrarium  quam 

pateo). 
latitudo,  latitudinis,  latitudinum, 

/.  (lix) (vide  deriv.). 

latro,  latronis,  latronum,  m.  (iii). robber  (praedo). 

latus,  lata,  latum  (lii) wide    (contrarium    quam    an- 

gustus). 
latus,  lateris,  laterum,  n.  (lv) . . .  side  (contrarium  quam  f rons  et 

tergum). 

laudabilis,  laudabile  (xxii) (vide  deriv.). 

laudo,   laudare,   laudavi,   lauda- 

tum  (xiii) (vide  deriv.). 

laus,  laudis,  laudum,  /.  (xxx) praise  (gloria). 

legatio,  legationis,  legationum, 

/.  (xxxiv) embassy. 

legatus,  legati,  m.  (iii) lieutenant,  envoy. 

legio,  legionis,  legionum, /.  (xv).(vide  deriv.). 
legionarius,    legionaria,    legio- 

narium  (liv) (vide  deriv.). 

lego,  legere,  legi,  lectum  (v) gather. 

coUigo,  colligere,  collegi,  col- 

lectum  (xxi) 

deligo,  deligere,  delegi,  delec- 

tum  (iv) 

dIligo,  diligere,  dilexi,  dilec- 

tum  (xl) love. 

intellego,    intellegere,   intel- 

lexi,  intellectum  (viii) understand. 

levis,  leve  (xxvii) light  (contrarium  quam  gravis) . 

lex,  legis,  legum,  /.  (xlii) . . .   law  (cf.  ius,  fas). 

libenter  (iii) willingly  (cum  gaudio). 

lIber,  libera,  llberum  (xxiii) free  (contrarium  quam  servus). 

lTberT,  liberorum  (vii) children    (pueri   llberorum   vi- 

rorum). 


INDEX  VERBORUM  245 

liber,  libri,  ra.  (xiv) book. 

lIberalis,  liberate  (xxvi) (vide  deriv.). 

libero,  liberare,  liberavi,  libera- 

tum  (vii) (vide  deriv.). 

libertas,  llbertatis,  /.  (xv) (vide  deriv.). 

licet,  licere,  licuit  vel  licitum  est 

(ii) it  is  permitted  (permittitur). 

lingua,  linguae,  /.  (xxii) tongue  (membrum  quo  loqui- 

mur). 

lingula,  lingulae,  /.  (lviii) (vide  deriv.). 

LiTTERA,  litterae,  /.  (xv) letter  (A,  B,  C,  et  c.) :  pl.f  docu- 
ment. 
litus,  litoris,  lltorum,  n.  (xxvi).  .shore  (ora;  pars  terrae  prope 

mare). 
loco,    locare,    locavl,    locatum 

(xxix) (vide  deriv.). 

colloco,   collocare,  collocavi, 

collocatum  (xliv) 

locus,  loci,  m.;  pi.  loca,  n.  (i) place. 

longinquus,  longinqua,  longin- 

quum  (xl) distant  (qui  longe  abest). 

longitudo,    longitudinis,  longitu- 

dinum,  /.  (lix) (vide  deriv.). 

longus,  longa,  longum  (i) long  (contrarium  quam  brevis). 

longe  (vi) far  off  (contrarium  quam 

prope) . 
loquor,      loqul,      lociitus     sum 

(xxxix) talk  (c/.  dlco). 

colloquor,     colloqul,     collo- 

ctitus  sum  (xv) 

liictus,  luctus,  m.  (1) sorrow  (dolor). 

ltido,  ludere,  lusl,  lusum  (lxii) play. 

ludus,  ludl,  m.  (iii) game  (et  schola). 

lumen,     liiminis,     luminum,     n. 

(lxxvi) light  (lux). 

luna,  lunae,  /.  (v) moon   (reglna  noctis,  quae  in 

caelo  lucet). 


246  FIRST  LATIN  READER 

lustro,  lustrare,  lustravi,  lustra- 

tum  (iv) cleanse,  traverse  (et  specto). 

lux,  lucis,  lucum,  /.  (xxii) light  (contrarium  quam  tene- 

brae). 

M 

magister,  magistri,  m.  (x) master  (cf.  magis). 

magistrates,    magistratus,    m. 

(xx) magistracy,  magistrate  (is  qui 

negotia  publica  curat). 
magnitudo,  magnitudinis,  magni- 

tudinum,  /.  (xii) (vide  deriv.). 

magnus,  magna,  magnum  (iii) . .  .  large    (contrarium   quam  par- 
vus). 
magnopere,  comp.  magis  (iii).  .very  much. 
maleficium,  malefic!,  n.  (vii). . .  .evil  (male  +  facio). 

malo,  malle,  malui  (xxv) prefer  (magis  -f-  volo). 

malus,  mala,  malum  (ii) bad  (contrarium  quam  bonus) . 

mando,  mandare,  mandavi,  man- 
datum  (xxxvii) entrust  (in  manus  do;  vel  im- 

pero). 
mandatum,  mandati,  n.  (xiv) . . 
commendo,  commendare,  com- 
mendavi,     commendatum 

(xlv) * 

maneo,    manere,    mansi,    man- 
sum  (viii) remain. 

remaneo,  remanere,  remansl, 

remansum   (xlii) 

manifestus,   manifesta,  manifes- 

tum  (xv) evident  (apertus). 

manus,  manus,  /.  (iv) hand,  band  (nonnulli  homines 

collect!). 
mare,  maris,  marium,  n.  (xxix)..  .sea  (oceanus). 
maritimus,     maritima,     mariti- 

mum  (liii) (vide  deriv.). 

mater,  matris,  matrum,  /.  (xiv) . .  mother. 


INDEX  VERBORUM  247 

materia,  materiac,  /.  (1) timber  (id  quo  res  composita 

est). 
maturo,     maturare,     maturavi, 

matiiratum  (xxxii) (vide  deriv.). 

maturus,    matura,  maturum 

(xxvii) ripe,  early. 

immaturus,  immatura,  imma- 

turum  (vii) (contrarium  quam  maturus). 

medius,  media,  medium  (vi) middle   (quod  inter  finem  et 

initium  est). 

membrum,  membri,  n.  (1) limb  (crus,  bracchium,  et  c). 

memoria,  memoriae,  /.  (xiv) memory. 

memoro,   memorare,   memoravi, 

memoratum  (i) bring  to  mind  (vel  narro). 

mens,  mentis,  mentium,  /.  (iii). .  .mind  (cf.  animus). 

demens,  gen.  dementis  (xiv) foolish. 

mensis,  mensis,  mensium,  m.  (v) .  month  (duodecima  pars  anni). 
mercator,    mercatoris,    merca- 

torum,  m.  (hv) trader  (is  qui  res  emit  et  ven- 

dit). 
mereo,  merere,  merui,  meritum 

(vii) deserve    (dignus    sum    aliqua 

re). 
mereor,    merer!,    meritus    sum 

(xxxii) deserve. 

merito  (xiv) 

meritum,  merit!,  n.  (Iii) 

metus,  metus,  m.  (xviii) ....  .fear  (timor). 

meus,  mea,  meum  (i) my. 

mico,  micare,  micui  (vi) flash  (celeriter  pro  et  retro  me 

moveo) . 
dImico,  dimicare,  dlmicavi,  di- 

micatum  (xi) fight. 

miles,  militis,  militum,  m.  (xi). .  .soldier  (is  qui  pro  patria  pug- 

nat). 

militaris,  militare  (xvii) (vide  deriv.). 

militia,  mllitiae,  /.  (viii) (vide  deriv.). 


248  FIRST  LATIN  READER 

mille,    pi.    milia,    milium,    n. 

(xxix) m  (numerus). 

minor,  minari,  minatus  sum  (ix) .  threaten  (immineo). 
minuo,  minuere,  minui,  minutum 

(xxxv) (vide  deriv.). 

mlror,  mirari,  miratus  sum  (xlii) .  (vide  deriv.). 
admiror,  admirari,  admiratus 

sum  (vii) 

mirus,  mira,  mirum  (xi) wonderful     (quod    vix    credi- 

mus). 

miser,  misera,  miserum  (xxvi) wretched     (contrarium    quam 

beatus). 

mitesco,  mitescere  (xxxv) (vide  deriv.). 

mitis,  mite  (xii) mild  (placidus). 

mitto,  mittere,  misi,  missum  (iii).send,  let  go  (dico  alicui  MI"). 
admitto,     admittere,     admisi, 

admissum  (lxi) 

AMiTTo,  amittere,  amisi,  amis- 
sum  (x) lose. 

committo,   committere,    com- 

misi,  commissum  (iv) entrust. 

demitto,  demittere,  demisi,  de- 

missum  (v) 

dImitto,  dimittere,  dimisi,  di- 

missum  (xxii) 

immitto,    immittere,    immisi, 

immissum  (ix) 

INTERMITTO,  intermittere,  in- 

termisi,  intermissum  (xxxiii).  interrupt, 
omitto,  omittere,  omisi,  omis- 

sum  (xlviii) let  go. 

permitto,  permittere,  permisi, 

permissum  (xvi) allow. 

praemitto,  praemittere,  prae- 

misi,  praemissum  (lx) 

remitto,  remittere,  remisi,  re- 
missum  (xl) 


INDEX  VERBORUM  249 

submitto,  submitterc,  submlsl, 

submissum  (xxxiv) yield. 

modus,  modi,  m.  (ix) measure,  manner  (ratio). 

modo  (xv) merely,  just  now. 

moenia,  moenium,  n.  (ix) walls  (murus). 

moles,  molis,  molium.  /.  (xxiv) .  .mass  (pondus). 

mollis,  molle  (xxxix) soft  (contrarium  quam  durus). 

moneo,  monere,  monui,  monitum 

(xxxi) warn,  advise  (suadeo,  doceo). 

mons,  montis,  montium,  m.  (viii) .  mountain  (terra  altissima). 
monstrum,  monstri,  n.  (xxviii). .  .(vide  deriv.). 

mora,  morae,  /.  (xxiii) delay  (id  quo  res  tardius  fit). 

morior,  mori,  mortuus  sum  (v). .  .die  (vitam  amitto). 
moror,    morari,    moratus    sum 

(xiii) (vide  deriv.). 

mors,  mortis,  mortium,  /.  (iv) death  (finis  vitae). 

mortalis,  mortale  (xxxix) (vide  deriv.). 

immortalis,  immortale  (lxxvi) . .  (contrarium  quam  mortalis). 

mos,  moris,  morum,  m.  (ix) custom  (consuetudo,  usus). 

motus,  motus,  m.  (xlvi) (vide  deriv.). 

moveo,   movere,    movi,   motum 

(vii) move. 

commoveo,  commovere,  com- 
movi,  commotum  (xx) 

permoveo,     permovere,     per- 
movi,  permotum  (1) 

removeo,    removere,    removi, 

remotum  (xvi) 

mox  (i) soon     (post     breve     tempus; 

brevi). 
mulier,    mulieris,   muUerum,  /. 

(iv) woman  (femina). 

multitudo,    multitudinis,     mul- 

titudinum,  /.  (ix) (vide  deriv.). 

multus,  multa,  multum  (ii) much,   pi.   many    (contrarium 

quam  pauci). 

permultus,  permulta,  permul- 
tum  (iii) 


250  FIRST  LATIN   READER 

munio,  munire,  munivi,  munitum 

(xxviii) fortify  (firmum  facio  ut  hostes 

arceam). 
munItio,    munitionis,   munitio- 

num,  /.  (lix) (vide  deriv.). 

munus,    muneris,   munerum,   n. 

(iv) task,  gift  (officium,  donum). 

murus,  miiri,  m.  (iv) wall  (moenia). 

muto,  mutare,  mutavi,  mutatum 

(x) change  (genus  rel  aliud  facio). 

N 

nam  (i) for  (enim). 

namque  (xxxiv) for  indeed. 

nanciscor,  nancisci,  nactus  sum 

(xxix) get  (obtineo,  reperio). 

narro,  narrare,  narravi,  narratum 

(i) tell  (fabulam  dico). 

nascor,  nasci,  natus  sum  (xi) be  born  (orior). 

NATio,    nationis,    nationum,    /. 

(xlvii) (vide  deriv.). 

natura,  naturae,  /.  (ii) nature  (ingenium). 

nauta,  nautae,  m.  (liv) sailor  (is  qui  in  nave  habitat  et 

laborat). 
navigatio,  navigationis,  naviga- 

tionum,  /.  (liv) (vide  deriv.). 

navigo,  navigare,  navigavi,  navi- 

gatum  (xxxv) sail  (navem  ago). 

navis,  navis,  navium,  /.  (xxvi) . . .  ship. 

ne  (xxi) lest  (in  clausula  finali  contra- 

rium  quam  ut). 

-ne  (x) (vocabulum  interrogationis). 

nec  vel  neque  (vii) and  not  (et  non). 

necessarius,  necessaria,  neces- 

sarium  (xiii) (vide  deriv.). 

necesse  (i) necessary  (quod  effugi  non  pot- 
est). 


INDEX  VERBORUM  251 

necessities,    necessitatis,   necessi- 

tfituin,/.  (xxi) (vide  deriv.). 

nkco,  oecSre,  neeavi,  necatum  (x).(vidc  derlv.). 
neglego,  neglegerc,  neglexl,  ne- 

glectum  (xiv) neglect  (ncc  -f-  lego). 

nego,  negarc,  negavi,  negatum  (x)  .say  no  (ne  +  aio). 

negotium,  negoti,  n.  (xlvi) business     (contrarium      quam 

otium). 
nemo,    dat.    nemini,    m.    vel   f. 

(xxxviii) no  one  (ne  +  homo). 

ncmus,  nemoris,  ncmorum,  n.  (v)  .grove  (silva). 
nepos,  nepotis,  ncpotum,  m.  (ix). grandson, 
nescio,  nesclre,  nescii,  nescltum 

(xvi) not  know  (ne  +  scio). 

neuter,  ncutra,  ncutrum  (xli) . . .  neither  (neque  hie  neque  ille) . 

neu  vel  neve  (xliii) nor. 

niger,  nigra,  nigrum  (lxx) black  (contrarium  quam  can- 

didus). 

nihil,  n.  (xiii) nothing  (nulla  res;  vel  non). 

nimius,  nimia,  nimium  (xiv) too    much    (plus    quam   bene 

est). 

nisi  (viii) unless  (si  non). 

nitor,  niti,  nisus  sum  (xxxiv) strive  (conor;  vel  confido). 

nobilis,  nobile  (xi) (vide  deriv.). 

nobilitas,    nobilitatis,    nobilita- 

tum,  /.  (xx) (vide  deriv.). 

nobilito,     nobilitare,    nobilitavi, 

nobilitatum  (xlii) (vide  deriv.). 

noceo,   nocere,   nocui,    nocitum 

(xlii) injure  (laedo). 

nolo,  nolle,  nolul  (vii) be  unwilling  (ne  +  volo). 

nomen,    nominis,    nominum,    n. 

(iii) (vide  deriv.). 

cognomen,  cognominis,  cogno- 

minum,  n.  (xxii) surname. 

nominatim  (xlviii) by  name  (cf.  nomen). 

nomino,     nominare,     nominavT, 

nominatum  (iv) (vide  deriv.). 


252  FIRST  LATIN  READER 

non  (i) not. 

nonaginta  (xlvii) xc  (numerus). 

nondum  (iii) not    yet     (contrarium     quam 

iam). 
nongenti,  nongentae,  nongenta 

(li) dcccc  (numerus). 

nonnullus,    nonnulla,    nonnul- 

lum  (xxviii) some  (aliquot,  aliqui). 

nonus,  nona,  nonum  (lvi) ninth. 

nosco,  noscere,  novT,  notum  (xl). learn  (novi  =  scio). 
agnosco,     agnoscere,     agnovi, 

agnitum  (xxiii) 

cognosco,     cognoscere,     cog- 

novi,  cognitum  (v) 

ignosco,  ignoscere,  ignovi,  ig- 

notum  (liii) forgive. 

noster,  nostra,  nostrum  (ii) our. 

novem  (xiv) ix  (numerus) 

novus,  nova,  novum  (i) new  (contrarium  quam  vetus). 

nox,  noctis,  noctium,  /.  (xx) night  (tempus  ubi  luna  lucet). 

noctu  (xxxv) at  night. 

nudo,  nudare,  nudavi,  nudatum 

(xv) (vide  deriv.). 

niidus,  nuda,  nudum  (xviii) naked  (qui  veste  caret). 

nullus,  nulla,  nullum  (ii) none. 

num  (x) (vocabulum  interrogationis). 

numerus,  numeri,  m.  (iii) number. 

numquam  (ii) never. 

nunc  (i) now  (iam). 

nuntio,  nuntiare,  nuntiavi,  ntin- 

tiatum  (xviii) (vide  deriv.). 

Jenuntio,    enuntiare,    enunti- 

avi,  enuntiatum  (liii) 

prSnuntio,  pronuntiare,  pro- 
nuntiavi,  pronuntiatum 

(xxiii) 

renuntio,  renuntiare,  reniin- 
tiavi,  renuntiatum  (xxiv) 


INDEX  VERBORUM  253 

nuntius,  nunti,  m.  (ix) messenger,  message  (is  qui  lit- 

teras  portat;  litterae  quas 
nuntius  portat). 

nuper  (xxv) recently  (recenter). 

nusquam  (xiv) nowhere. 

nutus,  nutus,  m.  (lv) nod  (et  voluntas). 

O 

ob  (cum  ace.)  (iv) on  account  of  (propter). 

obliviscor,  oblivisci,  oblitus  sum 

(vii) forget  (contrarium  quam  me- 

moria,  teneo). 
obses,  obsidis,  obsidum,  m.  velf. 

(xvi) hostage    (homo    quem    hostes 

capiunt,  ut  pro  aliquo  postea 
reddant) . 

obsidio,  obsidionis,  /.  (xviii) (vide  deriv.). 

obvius,  obvia,  obvium  (vii) in  the  way  (ob  +  via). 

obviam to  meet. 

occasio,  occasionis,  occasionum, 

/.  (xxix) (vide  deriv.). 

occasus,  occastis,  m.  (xvi) (vide  deriv.). 

occulo (vide  sub  colo). 

occupo,  occupare,  occupavl,  oc- 

cupatum  (xiii) seize  (expugno). 

oceanus,  oceani,  m.  (liv) ocean  (mare). 

octavus,  octava,  octavum  (lvi) .  .  eighth. 
octingenti,  octingentae,  octin- 

genta  (lix) dece  (numerus). 

octo  (xlviii) viii  (numerus). 

octoginta  (xlviii) lxxx  (numerus). 

oculus,  oculi,  m.  (iii) eye  (membrum  quo  videmus). 

odium,  odl,  n.  (xxx) hatred    (contrarium    quam 

amor). 

officium,  offici,  n.  (xv) service  (munus) . 

omen,  ominis,  ominum,  n.  (xi) . . .  sign  (prodigium) . 
omnino   (xliii) altogether. 


254  FIRST  LATIN  READER 

omnis,  omne  (ii) all  (cunctus,  totus). 

onerarius,  oneraria,  onerarium 

(liv) (vide  deriv.). 

onus,  oneris,  onerum,  n.  (xliii). .  .burden  (pondus). 

opera,  operae,  /.  (xxiii) work,  help  (labor,  opus). 

opinio,  opinionis,  opinionum,  /. 

(xlii) belief    (id  quod  puto,   vel  de 

me  putatur). 
oportet,    oportere,    oportuit 

(xxiii) it  is  fitting  (decet). 

oppidanus,  oppidana,  oppidanum 

(xxxv) (vide  deriv.). 

oppidum,  oppidi,  n.  (v) town  (cf.  vicus,  urbs). 

opportunus,  opportuna,  oppor- 

tunum  (1) fit  (aptus,  idoneus). 

oppugnatio,  oppugnationis,  op- 

pugnationum,  /.  (xxxii) (vide  deriv.). 

(ops),  opis,  opum, /.  (xxvi) aid;  pi.  resources   (facultates, 

copiae). 

optio,  optionis,  /.  (ii) (vide  deriv.). 

opto,    optare,    optavi,    optatum 

(lxix) choose  (deligo). 

opus,  operis,  operum,  n.  (xxvii).  .work  (labor);  need  (necesse). 

ora,  orae,  /.  (Uv) shore  (litus). 

oratio,  orationis,  orationum,  /. 

(xxv) (vide  deriv.). 

orbis,  orbis,  orbium,  m.  (xxiv) — circle,   earth   (id  quod  rotun- 

dum  est). 
ordo,  ordinis,  ordinum,  m.  (xxiii). row    (modus   quo   res   ponun- 

tur). 
orior,  oriri,  ortus  sum  (xx) arise  (surgo,  nascor). 

adorior,  adoriri,  adortus  sum 

(xv) attack. 

coorior,  cooriri,  coortus  sum 

(iv) 

ornamentum,  ornamenti,  n.  (iv) .  (vide  deriv.). 
orno,    ornarc,    qrnavi,    ornatum 

(xx) adorn  (aliquid  pulchrum  facio). 


INDEX  VERBORUM  255 

oro,  orare,  oravi,  oratum  (iv) (vide  deriv.). 

adoro,  adorare,  adoravl,  ado- 

ratum  (liii) worship. 

ortus,  ortus,  m.  (xvi) (vide  deriv.). 

os,  oris,  — ,  n.  (ix) mouth. 

osculum,  oscull,  n.  (xiv) (vide  deriv.). 

ostendo,      ostendere,      ostendi, 

ostentum  (vii) show  (monstro). 

ostium,  osti,  n.  (liv) entrance  {cf.  os). 

otiosus,  otiosa,  otiosum  (lxxviii) .  (vide  deriv.). 

otium,  oti,  n.  (xxv) leisure  (contrarium  quam  ne- 

gotium). 

P 

paco,   pacare,   pacavT,   pacatum 

(xliv) (vide  deriv.). 

paciscor,  pacisci,  pactus  sum  (vii)  .make  an  agreement. 

paene  (xv) almost  (fere). 

paenitet,    paenitere,    paenituit 

(xxx) it  repents  one  (doleo  propter 

maleficium  meum). 

pagus,  pagi,  m.  (xlviii) district. 

palus,  paludis,  pallidum,  /.  (iv).  .swamp  (terra  numquam  sicca). 
pando,  pandere,  pandl,  passum 

(Iviii) spread  out. 

par,  gen.  paris  (vi) equal  (aequalis,  similis). 

pariter  (xvii) 

parco,  parcere,  pepercl,  parsum 

(xix) spare    (contrarium   quam   no- 

ceo). 
parens,  parentis,  parentium,  m. 

vel  f.  (xv) parent  (cf.  pario) . 

pareo,  parere,  parul  (xxiii) obey   (facio  id  quod  impera- 

tur). 
pario,  parere,  peperi,  partum  (ii).. bring  forth  (cf.  parens). 

aperio,  aperlre,  aperui,  aper- 
tum  (v) open. 


256  FIRST  LATIN  READER 

comperio,  comperlre,  comperi, 

compertum  (xxv) find  out. 

reperio,  reperire,  repperi,  re- 

pertum  (xviii) find. 

paro,   parare,   paravi,   paratum 

(iii) prepare     (idoneum    f  acio    ad 

agendum). 
comparS,  comparare,  compa- 

ravi,  comparatum  (xxxv) 

pars,  partis,  partium,  /.  (iii) part. 

parum  (xviii) too    little    (contrarium    quam 

nimis,  nimius). 
parvulus,      parvula,      parvulum 

(lxii) (vide  deriv.). 

parvus,  parva,  parvum  (xvii) little  (contrarium  quam  mag- 

nus). 

passim  (xxxi) everywhere  (c/.  pando). 

passus,  passus,  m.  (lix) (vide  deriv.). 

pastor,    pastoris,    pastorum,    m. 

(ii) shepherd  (custos  ovium). 

pateo,  patere,  patui  (xx) be  open  (c/.  aperio). 

pater,  patris,  patrum,  m.  (i) father. 

paternus,  paterna,  paternum 

(xxii) (vide  deriv.). 

patior,  pati,  passus  sum  (xxxiii) .  suffer  (sentio;  vel  permitto). 

patrius,  patria,  patrium  (vi) (vide  deriv.). 

patria  (terra),  / 

paucI,  paucae,  pauca  (vi) few  (contrarium  quam  multi). 

paulum  (vi) a  little  (contrarium  quam  mul- 

tum). 

paulatim  (xiii) 

paulisper  (xli) (per  paulum  temporis). 

paulo  (xxxiv) 

pax,  pacis,  pacum,  /.  (iv) peace   (contrarium  quam  hel- 
ium). 

pecunia,  pecuniae,  /.  (ii) money    (id    quod    accipio    si 

quid  vendo). 


INDEX  VERBORUM  257 

pecus,  pecoris,  pecorum,  n.  (xxxi). cattle  (contrarium  quam  ferae). 
pedes,  peditis,  peditum,  m.  (xl).  .foot-soldier  (is  qui  pedibus  it). 
pedester,     pedestris,     pedestre 

(xl) (vide  deriv.). 

pellis,  pellis,  pellium, /.  (xix).  .  .skin  (cutis). 
pello,   pellere,   pepuli,    pulsum 

(xxvi) drive  {vel  deicio). 

appello,  appellere,  appuli,  ap- 

pulsum  (xxxix) 

compello,  compellere,  compuli, 

compulsum  (xlvii) 

expello,  expellere,  expuli,  ex- 

pulsum  (xv) 

impello,  impellere,  impuli,  im- 

pulsum  (viii) 

bepello,  repellere,  reppuli,  re- 

pulsum  (xxviii) 

pendeo,  pendere,  pependi  (xlviii) .  hang    (sub   aliqua    re  sustine- 

or). 
pendo,  pendere,  pependi,  pensum 

(xvi) weigh,  pay  (expendo). 

penitus  (x) inwardly  (vel  omnino). 

per  (cum  ace.)  (v) through. 

pergo (vide  sub  rego). 

perictjlum,  periculi,  n.  (xxvii) . . .  (vide  deriv.). 

peritus,  perita,  peritum  (x) skilled  (exercitatus). 

perpetuus,  perpetua,  perpetuum 

(lx) .continuous  (aeternus). 

perspicio,   perspicere,   perspexl, 

perspectum  (xxv) see  through  (bene  video). 

perterreo,  perterrere,  perterrul, 

perterritum  (vi) frighten  (alicui  terrorem  peni- 
tus Infero). 
perturbo,    perturbare,    pertur- 

bavl,  perturbatum  (xvi) disturb. 

pes,  pedis,  pedum,  m.  (xxiv) foot     (pars    corporis;    vel    xii 

unciae). 


258  FIRST  LATIN  READER 

peto,  petere,  petivi,  petitum  (iv).aim  at  (aggredior,  posco,  rogo). 
repeto,  repetere,  repetlvi,  re- 

petitum  (ix) 

phalanx,  phalangis,  phalangum, 

/.  (lv) phalanx  (conf  ertus  ordo  mlli- 

tum). 
pietas,  pietatis,  /.  (xxii) devotion  (amor  parentum,  pa- 
triae, deorum). 

pilum,  pill,  n.  (xlviii) javelin  (hasta,  telum). 

placeo,  placere,  placui,  placitum 

(xiii) please  (delectd). 

placidus,  placida,  placidum  (xiv).calm  (quietus,  mollis). 

planus,  plana,  planum  (1) flat  (aequus). 

plebs,  plebis,  /.  (vii) common    people     (contrarium 

quam  nobilitas). 
plerusque,  pleraque,  plerumque 

(xlii) most  (maior  pars). 

poena,  poenae,  /.  (iv) penalty  (ubi  aliquis  me  punit, 

poenam  do). 
polliceor,    pollicerl,    pollicitus 

sum  (xvi) promise  (promitto). 

pondus,  ponderis,  ponderum,  n. 

(xxi) weight  (onus). 

pono,    ponere,    posui,    positum 

(xvi) place  (statuo). 

depono,  deponere,  deposui,  de- 

positum  (xvi) 

dispono,   disponere,    disposui, 

dispositum  (xlviii) 

expono,  exponere,  exposul,  ex- 

positum  (xiii) 

impono,     imponere,     imposul, 

impositum  (xxvi) 

interpono,  interponere,  inter- 
posul,  interpositum  (xxviii).. 
praepono,    praepOnere,    prae- 
posui,  praepositum  (xxiii) . . . 


INDEX  VERBORUM  259 

propono,  proponere,  propositi, 

propositum  (xxv) 

pons,  pontis,  pontium,  m.  (ix) bridge  (aliquid  aedificatum  quo 

flumen  translmus). 
ponticulus,  ponticull,  ra.  (lxvi) .  .  .  (vide  deriv.). 
populor,     popularl,     populatus 

sum  (xvii) lay  waste  (vasto). 

populus,  popull,  ra.  (v) people  (natio,  gens). 

porta,  portae,  /.  (v) gate  (c/.  ianua). 

porto,  portare,  porta  vl,  portatum 

(i) carry  (fero). 

comporto,   comportare,    com- 

portavi,  comportatum  (xviii) 

transporto,         transportare, 

transportavl,  transportatum 

(xxi) 

portus,  portus,  m.  (xxxix) harbor  (pars  maris  prope  ur- 

bem  ubi  sunt  naves). 

posco,  poscere,  poposcl  (ix) demand  (postulo,  rogo). 

possum,  posse,  potui  (ii) be  able  (potis  +  sum). 

post  (cum  ace.)  (i) after  (contrarium  quam  ante). 

postea  (i) .afterwards   (contrarium  quam 

antea) . 
posterus,  postera,  posterum 

(viii) following  (qui  postea  venit). 

postquam  (xi) after  (contrarium  quam  ante- 

quam). 

postridie  (v) next  day  (postero  die). 

postulo,    postulare,    postulavl, 

postulatum  (ix) demand  (posco,  rogo) . 

POSTULATUM,  pOStulatl,  71 

potens,  gen.  potentis  (xvi) powerful  (cf.  possum). 

potentia,  potentiae,  /.  (lxxiv) (vide  deriv.). 

potestas,  potestatis,  potestatum, 

/.  (xiii) (vide  deriv.). 

potior,  potlrl,  potltussum  (xxxi).get  (adipiscor,  occupo). 
prae  (cum  abl.)  (xxvi) before. 


260  FIRST  LATIN  READER 

praebeo (vide  sub  habeo). 

praeceps,  gen.  praecipitis  (xii). .  .headlong  (prae  -f*  caput), 
praeceptor,    praeceptoris,    prae- 

ceptorum,  m.  (lxxiv) (vide  deriv.). 

praeda,  praedae,  /.  (xviii) booty  (spolium). 

praedo,    praedonis,    praedonum, 

m.  (liv) robber  (latro). 

praedor,     praedari,     praedatus 

sum  (xxxvi) (vide  deriv.). 

praefectus,  praefecti,  m.  (xxxi) .  commander  (prae  +  facio). 

praemium,  praemi,  n.  (xvii) reward  (munus,  donum). 

praesens,  gen.  praesentis  (lx) present  (contrarium  quam  ab- 

sens). 

praesertim  (lii) especially  (praecipue). 

praesidium,  praesidi,  n.  (xvi) guard  (prae  +  sedeo). 

praeter  (cum  ace.)  (xxvi) beyond  (c/.  ultra,  extra). 

praeterea.  (xxv) besides     (praeter  +  ea;     quo- 

que). 
praetor,  praetoris,  praetorum,  m. 

(xlix) praetor    (magistratus    qui   itis 

dat:  is  qui  praeit). 

preces,  precum,  /.  (iv) prayers  (id  quod  dicimus  ubi 

deum  aliquid  rogamus). 
precor,    precari,    precatus    sum 

(lxii) (vide  deriv.). 

premo,  premere,  pressi,  pressum 

(xxxi) press. 

opprimo,  opprimere,  oppressi, 

oppressum  (xxviii) 

pretium,  preti,  n.  (xiv) price   (tantum  quanti  aliquid 

emimus). 

prime  (lv) the  day  before  (priore  die). 

primus,  prima,  primum  (i) first  (cf.  pro,  prior). 

primo  (iv) 

primum  (v) 

princeps,  principis,  principum,  m. 

(vii) chief  (dux,  imperator). 


INDEX  VERBORUM  261 

prior,  prius  (i) former  {cf.  primus). 

prIstinus,    prlstina,     prlstinum 

(lvii) of  old  (antlquus). 

priusquam  (xlii) before  (antequam). 

privo,  privare,  prlvavi,  privatum 

(xlviii) deprive  (praedor,  spolio). 

prIvatus,    privata,    privatum 

(liv) private  (contrarium  quam  pub- 

licus). 

prIvatim  (xlii) 

pro  (cum  abl.)  (xiv) for,  in  front  of  (ante). 

probo,  probare,  probavi,  proba- 

tum  (xxxiii) prove,    approve    (aliquid    bo- 

num  esse  dlco). 

procul  (xv) far  (longe). 

procumbo,     procumbere,     pro- 

cubui,  procubitum  (lv) fall  down  (cado,  ruo). 

proditio,  proditionis,  proditionum, 

/.  (iv) (vide  deriv.). 

proditor,  proditoris,  proditorum, 

m.  (xv) (vide  deriv.). 

proelium,  proeli,  n.  (iv) battle  (pugna). 

profectio,  profectionis,  profec- 

tionum,  /.  (lvi) (vide  deriv.)- 

proficTscor,  proficlscl,  profectus 

sum   (x) set  forth  (progredior). 

progredior,  progredi,  progressus 

sum  (xxxii) advance  (prodeo). 

promissum,  promissi,  n.  (v) promise  (cf.  promitto) . 

pronus,  prona,  pronum  (lv) bent  forward  (contrarium  quam 

supinus) . 

prope  (cum  ace.)  (ii) near  (contrarium  quam  longe). 

propero,    properare,    properavi, 

properatum  (xii) hasten  (maturo). 

propinquus,  propinqua,  propin- 

quum  (xxix) near  (vel  cognatus — nascor). 

propositum,  propositi,  n.  (xli).  .  .plan  (consilium;  cf.  propono). 
proprius,  propria,  proprium  (ix).  .one's  own. 


262  FIRST  LATIN   READER 

propter  (cum  acc.)  (ii) . on  account  of  (ob). 

propterea  (vii) for  this  reason  (ea  de  causa). 

provincia,  provinciae,  /.  (xl) ....  province   (terra  extra  Italiam 

quam  Roman!  regebant). 
publico,  ptiblicare,  piiblicavi, 

publicatum  (lxviii) (vide  deriv.). 

publicus,  publica,  publicum  (ix).  (vide  deriv.). 

pudor,  pudoris,  m.  (lxvii) shame. 

puella,  puellae,  /.  (i) (vide  deriv.). 

puer,  pueri,  m.  (i) boy. 

puerilis,  puerile  (lxxiv) (vide  deriv.). 

pugna,  pugnae,  /.  (xvii) fight  (proelium). 

pugno,  pugnare,  pugnavi,  pugna- 

tum  (i) (vide  deriv.). 

expugno,    expugnare,    expug- 

navi,  expugnatum  (i) storm. 

oppugno,   oppugnare,   oppug- 

navi,  oppugnatum  (i) 

pulcher,  pulchra,  pulchrum  (i) . . .  beautiful  (quod  bonum  est  vi- 

dere). 
puppis,  puppis,  puppium,/.  (lviii).  stern  (cf.  quoque  mi  vis). 

purus,  pura,  purum  (xii) pure  (integer,  bonus) . 

puto,  putare,  putavi,   putatum 

(ii) think  (exlstimo). 

Q 

quadraginta  (v) xl  (numerus). 

quadringentT,     quadringentae, 

quadringenta  (lix) cccc  (numerus). 

quaero,      quaerere,      quaesivi, 

quaesltum  (i) ask  (rogo,  interrogo;  vel  peto). 

quaestio,   quaestionis,   quaestio- 

num,  /.  (lxv) (vide  deriv.). 

quaestor,   quaestoris,   quaesto- 

rum,  m.  (xlvii) (vide  deriv.). 

quaestus,  quaestus,  m.  (lxv) (vide  deriv.). 

qualis,  quale  (xxv) of  what  kind  (cf.  talis). 


INDEX  VERBOltUM  263 

quam  (iii) how,  than  (c/.  tam). 

quamdiu  (lvi) as  long  as. 

quamquam  (xvi) although  (quam vis,  cum). 

qiAMVis  (xlvi) although  (quamquam,  cum). 

quandoquidem  (xxiii) since  (quoniam,  cum). 

quantus,  quanta,  quantum  (xvi). how  great  (cf.  tantus). 
quartus,  quarta,  quartum  (xvii). fourth. 

quasi  (vii) as  if  (eodem  modo  ac). 

quaternI,   quaternae,   quaterna 

(lvii) four  by  four. 

quattuor  (viii) iv  (numerus) . 

quattuordecim  (lv) xiv  (numerus). 

-que  (i) and  (et,  atque) . 

queror,  queri,  questus sum  (xiii). complain  (dlco  mala  non  me- 

rito  mihi  accidisse). 

qui,  quae,  quod  (adj.)  (xlix) what? 

qui,  quae,  quod  (i) who,  which. 

quo  (xvii) whither    (vel    ut,    ante    com- 

paratlvum). 

quia  (vi) because  (quod,  quoniam). 

quIcumque,  quaecumque,  quod- 

cumque  (xxiv) whoever. 

quocumque  (li) whithersoever. 

quIdam,    quaedam,    quiddam 

(quoddam)  (vii) a  certain  (unus  praecipue). 

quidem  (viii) at  least  (vel  vero). 

quies,  quietis.  quietum,  /.  (viii).  .rest  (somnus). 
quiesco,  quiesccre',  quievi,  quie- 
tum (lxxiii) rest  (quiete  frul  incipio). 

quIn  (xxxiv) in  fact,  that. 

quIndecim  (xiv) xv  (numerus). 

quIngenti,     quingentae,     quin- 

genta  (xxxiii) d  (numerus). 

quIni,  qulnae,  qulna  (lvi) five  by  five. 

quTnquaointa  (liii) 1  (numerus). 

quInque  (xxxviii) v  (numerus). 

quinquies  (lvi) five  times. 


264  FIRST  LATIN  READER 

quintus,  quinta,  quintum  (lxix) .  fifth. 

quis,  quid,  m.  velf.,  n.  (xiii) who?  what? 

quis,  quae  (qua),  quid  (xlvii). . .  .any  (post  si,  nisi,  ne,  num). 
quisquam,  quaequam,  quicquam 

(xxvi) any. 

quisque,  quaeque,  quidque  (iii)..each  (singuli,  singulares). 
quivis,  quaevis,  quod  vis  (xlvi). .  .whoever  (qui  +  vis — volo). 

quoad  (xlv) until  (dum,  donee). 

quod  (iii) because  (quia,  quoniam). 

quominus  (xxv) in  order  that  not  (ne). 

quondam  (v) once  (longe  antehac) . 

quoniam  (xliii) since  (quod,  cum). 

quoque  (i) also  (etiam). 

quot  (xxiv) how  many ?  (cf.  tot). 

R 

radix,  radicis,  radicum,/.  (xxxv).root  (pars  Inferior,  a  qua  cres- 

cit  aliquid). 
rapio,  rapere,  rapui,  raptum  (iii). seize  (capio  magna  vi). 

diripio,  diripere,  diripui,  direp- 

tum  (viii) 

rarus,  rara,  rarum  (lviii) wide  apart  (contrarium  quam 

frequens,  densus). 
ratio,     rationis,     rationum,    /. 

(xvii) (vide  deriv.). 

ratis,  ratis,  ratium,  /.  (xlix) raft  (quoque  navis). 

recens,  gen.  recentis  (lx) fresh  (contrarium  quam  vetus) . 

receptus,  receptus,  m.  (xxxi) (vide  deriv.). 

rectus,  recta,  rectum  (xi) straight,  right  (cf.  rego). 

recuso,   recusare,   reciisavi,   re- 

cusatum  (xxvii) refuse  (nego,  nolo). 

regio,  regionis,  regionum,/.  (lix) .  (vide  deriv.). 

regius,  regia,  regium  (v) (vide  deriv.). 

regno,   regnare,   regnavi,   regna- 

tum  (viii) (vide  deriv.). 

regnum,  regni,  n.  (ii) kingdom    (terra  quam  aliquis 

regit). 


INDEX   VERBORUM  265 

rego,  regere,  rexi,  rectum  (i) direct    (impero,    recto    itinere 

duco). 
pergo,   pergere,   perrexi,   per- 

rectum  (xxii) go  on. 

surgo,  surgere,  surrexi,  surrec- 

tum  (xliii) rise. 

religio,  religionis,  religionum,/.(v)  conscientiousness    (cf.    res   dl- 

vlnae  et  sacrae). 
religiosus,    religiosa,    religiosum 

(ix) (vide  deriv.). 

relinquo,  relinquere,  reliqui,  re- 

lictum  (ii) leave  (ab  aliquo  discedo). 

reliquiae,  reliquiarum,  /.  (xxi) (vide  deriv.). 

reliquus,  reliqua,  reliquum  (xiv) . remaining  (cf.  relinquo). 

remus,  remi,  m.  (lviii) oar  (instrumentum  quo  navis 

propellitur). 
renovo,  renovare,  renovavi,  re- 
no  vatum  (xix) renew  (cf.  novus) . 

reor,  rerl,  ratus  sum  (lxvi) think  (puto,  existimo). 

repentinus,  repentlna,  repenti- 

num  (xli) sudden  (subitus). 

reprehendo,   reprehendere,   re- 

prehendi,  reprehensum  (xliii). .  .seize    (rapio;    vel    contrarium 

quam  laudo). 
repudio,  repudiare,  repudiavi,  re- 

pudiatum  (xxvi) reject  (reicio). 

res,  rel,  /.  (i) thing    (quodcumque    non    ex- 

acte  nominari  potest). 
resisto,  resistere,  restiti  (xxxvii). resist  (repugno). 
respicio,  respicere,  respexi,  re- 

spectum  (vi) look  back   (contrarium   quam 

prospicio) . 
respondeo,  respondere,  respond!, 

responsum  (ii) answer      (contrarium      quam 

quaero). 
responsum,  responsT,  n.  (iii) . . . 
respublica,    reipiibUcae,   /. 

(xxvii) state  (civitas). 


266  FIRST  LATIN   READER 

rex,  regis,  regum,  m.  (i) king  (is  qui  terram  regit). 

rideo,  ridere,  risi,  risum  (iii) laugh. 

rIpa,  ripae,  /.  (ii) bank  (c/.  ora,  litus). 

risus,  risus,  m.  (lxxviii) (vide  derlv.). 

rite  (xxvii) in  due  form. 

robur,     roboris,     roborum,    n. 

(xxiv) oak,  strength  (c/.  vires). 

rogo,    rogare,    rogavi,    rogatum 

(vi) ask  (peto,  quaero). 

rostrum,  rostri,  n.  (xliv) beak  (pars  avis  vel  pars  navis). 

ruina,  ruinae,  /.  (xxi) downfall  (c/.  ruo). 

rumor,   rumoris,    riimorum,    m. 

(iii) .report  (fama,  serm5). 

ruo,  rucre,  rui,  rutum  (xxiii) throw  down,  rush  (deicio,  cele- 

riter  eo). 

eruo,     eruere,     erui,     erutum 

(xxxv) 

obruo,  obruere,  obrui,  obrutum 

(iv) 

rupes,  rupis,  riipium,  /.  (xxii) rock  (saxum). 

rursus  (xxiv) again  (iterum). 

riis,  riiris,  n.  (xxii) country      (contrarium     quam 

urbs). 

S 

sacer,  sacra,  sacrum  (v) holy  (deo  idoneus). 

sacerdos,  sacerdotis,  sacerdotum 

m.velf.  (v) priest,  priestess  (is  qui  sacris 

praecst). 

saepe  (xxx) .". often. 

SAEVio,  sacvire,  saevii,  saevitum 

(xlii) rage  (furo). 

bagitta,  sagittae,  /.  (Hi) arrow  (c/.  telum). 

salus,  salutis,  /.  (xii) health  (valetudo). 

sanguis,  sanguinis,  m.  (xlvii) blood  (cruor). 

sano,    sanare,    sanavl,    sanatum 

(lxv) cure  (euro) 


INDEX   VERBORUM  267 

sapio,  sapere,  sapivi  (xi) have  taste,  be  wise. 

satis  (xi) enough  (quantum  bene  est). 

saucius,  saucia,  saucium  (xxxiii)  .wounded  (volneratus). 

saxum,  saxi,  n.  (xx) rock  (rupes). 

scelero,  scelerare,  sceleravi,  scele- 

ratum  (xii) (vide  deriv.). 

scelus,     sceleris,     scelerum,     n. 

(xiii) crime  (id  quod  facit  homo  con- 
tra morem,  legem,  fas). 

scilicet  (xiv) of  course  (scire  licet). 

scindo,    scindere,   scidi,   scissum 

(v) cut  (seco). 

scio,  scire,  scil,  scltum  (ii) know  (cognovi). 

scribo,  scribere,  scrips!,  scriptum 

(xiv) write. 

conscribo,     conscribere,     con- 
scripsi,  conscriptum  (ix) 

describo,  describere,  descripsi, 
descriptum  (xxxvi) 

praescribo,  praescribere,  prae- 

scripsi,  praescriptum  (lii) dictate. 

scutum,  scuti,  n.  (iv) shield   (arma  quibus  miles  se 

tegit). 
secerno,    secernere,    secrevi,    se- 

cretum  (xxvi) separate  (cf.  cerno). 

secretus,  secreta,  secretum secret  (vel  solus,  remotus). 

secreto 

seco,  secare,  secui,  sectum  (iv). .  .cut  (scindo). 
sectio,    sectionis,    sectionum,   /. 

(lxiii) (vide  deriv.). 

secundus,    secunda,    secundum 

(xxx) second  (alter;  cf.  sequor). 

seciiris,  securis,  securium,  /.  (x)..axe  (cf.  seco). 

sed  (i) but  (autem). 

sedecim  (lvi) xvi  (numerus). 

sedeo,  sedere,  sedi,  sessum  (xvi).  .sit. 

obsideo,  obsidere,  obsedi,  ob- 
sessum  (xiii) 


268  FIRST  LATIN  READER 

sedes,  sedis,  sedium,  /.  (viii).  i  .  .seat  (locus  ubi  sedemus). 

semel  (lvi) once. 

semen,     seminis,     seminum,     n. 

(xxxv) seed  (id  quod  in  terra,  ponimus, 

ut  aliquid  ex  eo  crescat). 

semper  (ii) always  (per  omne  tempus). 

senatus,  senatus,  ra.  (iv) senate   (senes,  qui  in  civitate 

imperant). 

senectus,  senectutis,  /.  (iv) (vide  deriv.). 

senex,  senis,  senum,  m.  (i) old    man    (contrarium    quam 

iuvenis) . 
sententia,  sententiae,  /.  (xxv) . . .  (vide  deriv.). 
sentio,    sentlre,    sensi,    sensum 

(xxxvi) feel  (percipio,  vel  intellego). 

consentio,     consentire,     con- 
sensi,  consensum  (xxxvii) . . . 
sepelio,  sepelire,  sepelivi,  sepul- 

tum  (xxiv) bury  (ilium  qui  mortuus  est  in 

terra  pono). 

septem  (i) vii  (numerus). 

septendecim  (xlii) xvii  (numerus). 

septentrio,    septentrionis,   sep- 

tentrionum,  m.  (Ii) north  (septem  +  triones). 

Septimus,     septima,     septimum 

(lix) seventh. 

septingentT,  septingentae,  sep- 

tingenta  (lix) dec  (numerus). 

septuaginta  (1) lxx  (numerus). 

sequor,  sequi,  secutus  sum  (iv).  .follow  (post  aliquem  eo). 
consequor,    consequi,    conse- 

cutus  sum  (vi) 

insequor,    insequi,    Insecutus 

sum  (xxxvi) 

prosequor,    prosequi,    prose- 

ciitus  sum  (xxxix) 

subsequor,    subsequi,    subse- 
cutus  sum  (xxxiv) 


INDEX  VERBORUM  269 

sermo,  sermonis,  scrmonum,  ra. 

(xv) talk  (colloquium). " 

serpo,   serpere,    serpsi,    serptum 

(xxviii) creep  (tarde  et  pronus  in  terra 

eo). 

serpens,  serpentis,  serpentium, 

/ serpent  (bestia  serpens). 

servilis,  servile  (lxv) (vide  deriv.). 

servitus,  servitiitis,  servitutum, 

/.  (xxvii) (vide  deriv.). 

servo,  servare,  servavi,  servatum 

(liii) save  (tutum  facio,  defendo). 

observo,  observare,  observavl, 

observatum  (lxv) watch. 

seservo,  reservare,  reservavi, 

reservatum  (lvii) 

servus,  servl,  m.  (xv) slave  (homo  quern  homo  pos- 

sidet) . 
sescentI,  sescentae,  sescenta  (lx).dc  (numerus). 

seu  vet  sive  (xii) or  if . 

severitas,  severitatis,  severitatum, 

/.  (xxii) (vide  deriv.). 

severus,  severa,  severum  (xiv) . .  .stern  (contrarium  quam mollis). 

sex  (iii) vi  (numerus). 

sexaginta  (lii) lx  (numerus). 

sextus,  sexta,  sextum  (xviii) sixth. 

si  (ix) if. 

sic  (i) so  (ita). 

sicco,  siccare,   siccavi,   siccatum 

(lxviii) (vide  deriv.). 

siccus,  sicca,  siccum  (ii) dry  (aridus). 

sIcut  (xix) just  as  (eodem  modo  ac). 

signum,  sign!,  n.  (v) sign  (indicium). 

silentium,  silenti,  n.  (xxii) (vide  deriv.). 

sileo,  silere,  silui  (v) be  silent  (taceo). 

silva,  silvae,  /.  (xxx) forest  (nemus). 

similis,  simile  (ix) • .  tlike  (fere  Idem). 

dissimilis,  dissimile  (vi) 


270  FIRST  LATIN   READER 

similitudo,  similitudinis,  similitu- 

dinum,  /.  (xii) (vide  deriv.). 

simul  (vii) at  the  same  time  (eodem  tem- 
pore). 

simulacrum,  simulacri,  n.  (xx) (vide  deriv.). 

simulatio,    simulationis,    simu- 

lationum,  /.  (liii) (vide  deriv.). 

simulo,  simulare,  simulavi,  simu- 

latum  (xiv) (vide  deriv.). 

dissimulo,     dissimulate,     dis- 

simulavi,  dissimulatum  (iii) .  conceal. 

sin  (xxvi) but  if. 

sine  (cum  abl.)  (xiii) without      (contrarium     quam 

cum). 

singularis,  singulare  (xxiii) (vide  deriv.). 

singuli,  singulae,  singula  (vi) one  by  one. 

sinister,  sinistra,  sinistrum  (iv).left  (laevus). 

socialis,  sociale  (hi) (vide  deriv.). 

societas,    societatis,    societatum, 

/.  (iii) (vide  deriv.). 

socius,  socia,  socium  (xv) fellow  (qui  cum  altero  coniun- 

gitur). 

sol,  solis,  solum,  m.  (xvi) sun    (rex    diei,    qui    in    caelo 

lucet). 
soleo,  solere,  solui,  solitum  (xxv).be  accustomed  (consuesco). 
solus,  sola,  solum  (iii) alone  (unus,  singularis) . 

solum  (vi) only  (tantum). 

solvo,  solvere,  solvi,  solutum  (vii). loose  {vet  llbero). 

somnus,  somnl,  m.  (xi) sleep    (id    quod    capimus   ubi 

dormimus) . 

sonitus,  sonitus,  m.  (xxii) .sound  (cf.  strepitus). 

soror,  sororis,  sororum,/.  (vii).  .sister. 
sors,  sortis,  sortium,/.  (xxv). .  .  .fate  (casus). 

spatium,  spatl,  n.  (vi) space    (locus   qui   suis  finibus 

continetur). 

species,  speciel,  /.  (xi) appearance  (forma). 

spectaculum,  spectaculi,  n.  (iii).  .(vide  deriv.). 


INDEX   VERBORUM  271 

spectator,     spectatoris,     specta- 

torum,  m.  (xv) (vide  deriv.). 

specto,  spectare,  spectavi,  spec- 

tatum  (iii) look  at  (Inspicio). 

exspecto,  exspectare,  exspec- 

tavl,  exspectatum  (v) 

sperno,  spernere,  sprevi,  spretum 

(1) despise  (contrarium  quam  colo). 

spero,   sperare,   speravi,   spera- 

tum  (vi) (vide  deriv.)- 

spes,  spel,  /.  (vi) hope    (exspectatio    eius    quod 

volumus). 

splritus,  splritus,  m.  (viii) breath  (et  virtus). 

spolio,  spoliare,  spoliavi,  spolia- 

tum  (vii) (vide  deriv.). 

spolium,  spoil,  n.  (vii) spoil  (praeda). 

sponte  (xxxiv) voluntarily  (ultro) . 

statim  (iv) immediately  (continuo). 

statio,   stationis,   stationum,  /. 

(xxi) (vide  deriv.). 

statuo,  statuere,  statu!,  statu- 

tum  (xx) set  up  (euro  ut  stet). 

constituo,    constituere,    con- 

stitui,  constitutum  (vi) determine. 

instituo,   instituere,   institui, 

institutum  (ii) 

restituo,  restituere,  restitui, 

restitutum  (xv) 

sterno,  sternere,  stravi,  stratum 

(xxi) throw  down  (vel  pando). 

STiPENDiUM,  stipend!,  n.  (xvi) pay  (et  militia). 

sto,  stare,  steti,  statum  (xv) stand  (contrarium  quam  sedeo, 

eo,  iaceo). 
consto,     constare,     constitl, 

constatum  (xiv) 

disto,  distare  (lvi) 

insto,  instare,  Institi,  Instatum 

(xxvi) impend. 


272  FIRST  LATIN  READER 

praesto,  praestare,  praestitl, 
praestatum    vel    praestitum 

(xiii) (vel  faci5). 

strepitus,  strepitus,  m.  (xxi). . .  .noise  (cf.  sonitus). 
stringo,  stringere,  strum,  stric- 

tum  (vii) draw  (vel  tango). 

astringo,    astringere,    astrlnxl, 

astrictum  (1) 

studeo,  studere,  studui  (xxxvi) . .  be  zealous   {vel  operam  libris 

do). 

studium,  studi,  n.  (xliii) (vide  deriv.). 

suadeo,  suadere,  suasi,   suasum 

(xxv) persuade  (cf.  moneo). 

persuadeo,    persuadere,    per- 

suasl,  persuasum  (xxxii) 

sub  (cum  ace.  vel  abl.)  (vii) under  (contrarium  quam super). 

subitus,  subita,  subitum  (xxvii).. sudden  (improvisus) . 

subito  (iv) 

subsidium,  subsidi,  n.  (xxxviii). .  .aid  (auxilium). 
successor,   successoris,    successo- 

rum,  m.  (xxix) (vide  deriv.). 

successus,  successus,  m.  (lxvii).  .  .(vide  deriv.). 

sui,  sibi,  se,  se  (ii) himself,,  herself,  themselves. 

sum,  esse,  fui,  f uturus  (i) be. 

absum,  abesse,  afui,  afuturus 

(vi) 

adsum,  adesse,  adf  ul,  adf  uturus 

(xx) 

desum,    deesser    defui,    defu- 

turus  (iii) 

intersum,    interesse,    interfui, 

interf uturus  (xvii) (et  adsum). 

praesum,     praeesse,     praeful, 

praefuturus  (xv) 

supersum,  superesse,  superful, 

superf uturus  (vi) 

summa,  summae,  /.  (xxxvii) sum  (cf.  superus). 


INDEX  VERBORUM  273 

sumo (vide  sub  emo). 

consumo,     consumere,      con- 

sumpsi,  consiimptum  (xxxv) .  use  up. 

super  (cum  ace.  vel  abl.)  (iii) above  (contrarium  quam  sub). 

superbus,    superba,    superbum 

(ix) proud  (qui  se  iactat). 

supero,  superare,  superavi,  su- 

peratum  (x) (vide  deriv.). 

superus,  supera,  superum  (xi) . .  .  above    (contrarium   quam  In- 

ferus). 

supplex,  gen.  supplicis  (xlii) humble  (humilis). 

supplicium,  supplici,  n.  (vii) punishment  (poena). 

supra  (li) above    (contrarium   quam    In- 
fra). 

surgo (vide  sub  rego). 

suspiciO,    suspicionis,    suspicio- 

num,  /.  (lv) (vide  deriv.). 

suspicor,    suspicari,    suspicatus 

sum  (xliv) suspect   (puto  fortasse  verum 

esse) . 
suus,  sua,  suum  (i) his,  her,  its,  their  own. 

T 

tabula,  tabulae,  /.  (li) board. 

taceo,  tacere,  tacui  (xli) be  silent  (sileo). 

taedet,  taedere,  taeduit  (lxxvii) . .  it  disgusts  (dedecus  esse  vide- 

tur). 

talis,  tale  (xxiv) such  (eius  modi). 

tam  (iii) so  (ita,  sic). 

tamen  (iii) nevertheless  (vel  sed) . 

tandem  (xxvi) at  length  (postremo) . 

tantopere  (1) so  greatly  (tanto  opere). 

TANTUS,  tanta,  tantum  (ix) so  great  (tam  magnus). 

tardus,  tarda,  tardum  (liv) slow  (lentus). 

tectum,  tecti,  n.  (xviii) roof  (et  domus). 

telum,  tell,  n.  (x) javelin  (pilum). 

temere  (xxxi) rashly  (cf.  forte). 


274  FIRST  LATIN  READER 

tempero,  temperare,  temperavi, 

temperatum  (xli) (vide  deriv.). 

tempestas,  tempestatis,  tempes- 

tatum,/.  (iv) (vide  deriv.). 

templum,  templi,  n.  (xi) temple  (aedes). 

tempus,  temporis,  temporum,  n. 

(iii) time  (pars  aeternitatis  quae  est 

praesens  vel  praeterita  vel 
futura). 
tenebrae,  tenebrarum,  /.  (lxxvi) . .  darkness     (contrarium     quam 

lux). 
teneo,  tenere,  tenui,  tentum  (ii).hold  (habeo,  possideo). 
abstineo,    abstinere,    abstinui, 

abstentum  (lxi) 

contineo,  continere,  continui, 

contentum  (iii) 

obtineo,  obtinere,  obtinui,  ob- 

tentum  (xlix) 

pertineo,  pertinere,  pertinul, 

pertentum  (lv) extend. 

retineo,  retinere,  retinul,  re- 

tentum  (xxix) 

sustineo,  sustinere,  sustinui, 

sustentum  (vii) 

tento,  tentare,   tentavi,  tenta- 

tum  (xxxix) try  (experior). 

tenuis,  tenue  (lvii) thin  (gracilis). 

ter  (liii) thrice. 

tergum,  tergi,  n.  (viii) back  (postera  pars  corporis). 

terni,  ternae,  terna  (vi) three  by  three. 

terra,  terrae,  /.  (i) land  (contrarium  quam  mare, 

caelum), 
terror,  terroris,  terrorum,  m.  (ix).  .terror  (metus). 

tertius,  tertia,  tertium  (vi) third. 

testudo,  testudinis,  testudinum, 

/.  (lvii) tortoise     (vel    quasi     phalanx 

quaedam). 


INDEX   VERBORUM  275 

timeo,  timere,  timui  (ii) fear  (vereor). 

timidus,  timida,  timidum  (li) . .  .   timid    (contrarium   quam   au- 

dax). 
timor,     timoris,     timorum,    m. 

(xviii) (vide  deriv.). 

togatus,  togata,  togatum  (xviii) . .  wearing  the  toga  (saepe  con- 
trarium quam  armatus). 
tollo,  tollere,  sustuli,  sublatum 

(ix) lift  (effero). 

torqueo,  torquere,  torsi,  tortum 

(lxxvii) twist  (vel  dolorem  corporis  ef- 

ficio). 

tot  (xxiv) so  many. 

totidem  (1) just  as  many. 

totus,  tota,  totum  (vi) whole  (omnis,  cunctus). 

trabs,  trabis,  trabium, /.  (vii).  .  .beam  (c/.  materia). 
traho,    trahere,   traxi,   tractum 

(vii) draw  (rapio,  duco). 

contraho,     contrahere,    con- 

traxi,  contractum  (liii) 

detraho,    detrahere,    detraxi, 

detractum  (xxii) 

trans  (cum  ace.)  (ix) across  (ab  altera  parte,  in  al- 
teram partem). 
trecentI,     trecentae,     trecenta 

(xvi) ccc  (numerus). 

tredecim  (xxxi) xiii  (numerus). 

tres,  tria  (v) iii  (numerus). 

tribunus,  tribuni,  m.  (xvi) tribune     (magistratus    Roma- 

nus). 
tribuo,  tribuere,  tribui,  tributum 

(liv) grant  (do,  dedo). 

tributum,  tributi,  n.  (lxiv) 

distribuo,  distribuere,  distri- 

bui,  distributum  (xi) 

trTduum,  tridui,  n.  (xlix) three  days  (tres  dies). 

trIginta  (viii) xxx  (numerus). 


276  FIRST  LATIN   READER 

triplex,  gen.  triplicis  (lv) threefold. 

tristis,  triste  (xxiii) sad  (contrarium  quam  laetus). 

triumphs,     triumphare,     trium- 
phs vl,  triumphatum  (xv) (vide  deriv.). 

triumphus,  triumphi,  m.  (xxvii) .  .  triumph      (honor      imperatorl 

datus  propter  victoriam) . 
trucido,  trucldare,  trucidavi, 

trucldatum  (xx) massacre  (caedo,  crudehter  in- 

%erficio). 

tu,  tui  (iv) you. 

tuba,  tubae,  /.  (xxiii) trumpet   (instrumentum  quod 

Inflamus     et     sic     signum 

damus) . 

tueor,  tueri,  tutus  sum  (iii) look  out  for  (curd,  defendo). 

tum  (iii) then  (tunc,  eo  tempore). 

tumultus,  tumultus,  m.  (x) uproar  (turba). 

tumulus,  tumuli,  m.  (xxxvi) mound  (agger,  moles). 

tunc  (ix) then  (tum). 

turris,  turris,  turrium, /.  (xxvii). tower     (aedificium     altius     et 

gracile). 
tuus,  tua,  tuum  (i) your. 

U 

ubi  (i) where,   when   (quo  loco,    quo 

tempore). 

ubique  (xvii) everywhere  (omnibus  locls). 

ulciscor,  ulciscl,  ultus  sum  (xvi) .  avenge  (vindico) . 

ullus,  ulla,  tillum  (viii) any. 

ulterior,  ulterius  (xxix) farther  (longior  ab). 

ultra  (cum  ace.)  (ii) beyond  (extra). 

ultro  (xxxviii) voluntarily  (sponte). 

umbra,  umbrae,  /.  (lv) shade  (tenebrae,  ubi  radii  solis 

prohibentur). 

umerus,  umerl,  ra.  (vii) shoulder  (cf.  cervix). 

umquam  (xxvi) over. 

unde  (v) whence  (a  quo). 

undecim  (v) xi  (numerus). 


INDEX  VERBORUM  277 

undique  (xxxv) f rom  all  sides  (ex  omnibus  par- 

tibus). 
unus,  una,  unum  (iii) i  (numerus). 

una  (lvii) together. 

urbanus,    urbana,    urbanum 

(lxviii) (vide  deriv.). 

urbs,  urbis,  urbium,  /.  (i) city  (cf.  oppidum,  vicus). 

urgeo,  urgere,  ursi  (xxi) drive  (Insto) . 

usque  (xvii) even  (vero). 

usus,  usus,  m.  (xxxix) (vide  deriv.). 

ut  (ii) as  (eodem  modo  ac). 

ut  (xxxi) so  that. 

uter,  utra,  utrum  (ii) which  ? 

utrum  (1) whether. 

uterque,   utraque,   utrumque 

(vi) both  (ambo). 

utrimque  (vi) on  both  sides. 

utilis,  utile  (v) (vide  deriv.). 

utor,  utl,  usus  sum  (xxxiii) use. 

uxor,  uxoris,  uxorum,  /.  (i) wife  (conhlnx). 

V   CONSONANS 

vaco,  vacare,  vacavi,  vacatum 

(lx) be  free  (otium  ago). 

vacuus,  vacua,  vacuum  (xxii) empty  (contrarium  quam  ple- 

nus). 
vadum,  vadl,  n.  (liv) ford  (locus  ubi  per  aquam  non 

altam  fliimen  transimus). 
vagor,  vagari,  vagatus  sum  (xiii) .  wander  (erro). 

valeo,  valere,  valul  (viii) be  well  {cf.  vale,  farewell). 

valetudo,    valetudinis,  valetudi- 

num,  /.  (lxix) (vide  deriv.). 

valles,  vallis,  vallium,  /.  (xlvii).  .valley     (terra     inferior     inter 

montes). 

vallum,  valli,  n.  (iii) rampart  (munitio). 

varius,  varia,  varium  (xlix) various. 


278  FIRST  LATIN   READER 

vasto,   vastare,   vastavi,   vasta- 

tum  (xxiv) lay  waste  (populor). 

vectlgal,   vectigalis,  vectigalium 

n.  (lx) tax  (tributum,  stipendium). 

veho,  vehere,  vexi,  vectum  (xii).  .carry  (fero,  gero,  porto). 

vel  (xxxix) or  (aut;  et  etiam). 

velo,  velare,  velavl,  velatum  (ix).(vide  deriv.). 

velox,  gen.  velocis  (lvi) swift  (celer,  rapidus). 

velum,  veli,  n.  (lviii) veil,   sail   (id   quod   velat;   id 

quod    ventis    impletur    ubi 
navigamus). 

velut  (xiii) just  as. 

venditor,  venditoris,  venditorum, 

m.  (xxxv) (vide  deriv.). 

vendo,  vendere,  vendidi,  vendi- 

tum  (xiv) sell  (contrarium  quam  emo). 

venenum,  veneni,  n.  (xxvi) poison     (potum    quod    vitam 

adimit) . 

venia,  veniae,  /.  (xlii) pardon  (indulgentia) . 

venio,  venire,  veni,  ventum  (iii).come. 
circumvenio,      circumvenire, 
circumveni,     circumventum 

(viii) 

convenio,  convenire,  conveni, 

conventum  (iii) 

devenio,  devenire,  deveni,  de- 

ventum  (xvi) 

evenio,  evenire,  eveni,  even- 
turn  (xxvi) 

invenio,   invenire,   invent,   in- 

ventum  (iv) find. 

pervenio,  pervenire,  pervenl, 

perventum  (i) 

ventus,  ventl,  m.  (lviii) wind   (id  quod  spiramus,  per 

terram  se  movens). 

verbum,  verbl,  n.  (ix) word  (dictum,  vocabulum). 

vereor,     vererl,     veritus     sum 

(xxxii) fear  (timeo,  metuo). 


INDEX   VERBORUM  279 

vergo,  vergere  (xxv) bend  (pertineo,  iaceo). 

verso,   versare,   versavi,    versa- 

tum  (xlv) (vid6  deriv.). 

versus,  versus,  m.  (lxiv) verse  (id  quod  uno  ordine  in- 
ter latera  paginae  scriptum 
est). 
verto,  vertere,  verti,  versum  (lv) .  turn. 
adverto,    advertere,    advert!, 

adversum  (xxiv) 

averto,  avertere,  averti,  a  ver- 
sum (x) 

converto,     convertere,     con- 

verti,  con  versum  (iii) 

dlrerto,  divertere,  divert!,  di- 

versum  (viii) 

revertor,  revert!,  revertl,  re- 

versum  (xxvi) 

verus,  vera,  verum  (ix) true  (contrarium  quam  falsus). 

vero  (viii) indeed. 

verum  (xxxviii) but. 

vesper,  vesperis  vel  vesperi,  m. 

(Ix) evening  (ultima  pars  diei). 

vestigium,  vestigi,  n.  (li) footprint    (indicium    ubi    pes 

positus  est). 

vestis,  vestis,  /.  (vii) clothing  (id  quod  induimus  ut 

nos  celet). 
veto,  vetare,  vetul,  vetitum  (xxx). forbid  (interdlco). 

vetus,  gen.  veteris  (xiv) old  (antiquus). 

vexo,  vexare,  vexavi,  vexatum 

(xxviii) harass  (vasto,  perturbo). 

via,  viae,  /.  (xlii) way  (iter). 

vicensimus,    vicensima,    vicensi- 

mum  (xxiv) twentieth. 

vicinus,  vicina,  viclnum  (iii) (vide  deriv.). 

vicis  (gen.),f.  (x) change,  turn. 

victor,  victoris,  victorum,  m.  (vi).(vide  deriv.). 
victoria,  victoriae,  /.  (vii) (vide  deriv.). 


280  FIRST  LATIN  READER 

vIctus,  victus,  m.  (lvii) (vide  deriv.). 

vlcus,  vici,  m.  (xii) street,  village  (parva  via,  par- 

vum  oppidum). 

video,  videre,  vidi,  visum  (i) see. 

invideo,    invidere,    invidl,    in- 

visum  (lxii) envy. 

provideo,  providere,  providi, 

provisum  (v) 

vigilia,  vigiliae,  /.  (xxxi) watching  (vel  quarta  pars  noc- 

tis). 

viginti  (xxviii) xx  (numerus). 

vincio,   vincire,   vinxi,  vinctum 

(viii) bind  (vinculis  cingo). 

revincio,  revinclre,  revinxi,  re- 

vinctum  (lxxviii) 

vinco,  vincere,  vici,  victum  (viii) . conquer  (supers). 

vinculum,  vinculi,  n.  (xv) (vide  deriv.). 

vinea,  vineae,  /.  (lvii) vine-bower. 

vinum,  vlnl,  n.  (xxv) wine. 

vir,  viri,  m.  (ii) man  (cf.  homo). 

virgo,  virginis,  virginum,  /.  (ii) . .  .maiden  (cf.  puella). 
virtus,  virtiitis,  virtiitum,/.  (vii) .  (vide  deriv.). 

vis,  (vis),  virium,  /.  (vii) force,  pi.  strength. 

vita,  vitae,  /.  (i) life  (contrarium  quam  mors). 

vitium,  viti,  n.  (xxiii) fault  {cf.  scelus). 

vivo,  vivere,  vixi,  victum  (i) live  (vitam  ago) . 

vivus,  viva,  vivum  (xii) alive  (contrarium  quam  mor- 

tuus). 

vix  (xii) hardly. 

voco,   vocare,   vocavi,   vocatum 

(ii) (vide  deriv.). 

convoco,    convocare,    convo- 

cavi,  convocatum  (xxiii) 

evoco,  evocare,  evocavi,  evo- 

catum  (xii) 

revoco,  revocare,  revocavi,  re- 
vocatum  (xxi) 


INDEX    VERBORUM  281 

VoIgSris,  volgSre  (1) (vide  deriv.). 

volgus,  volgi,  11.  (xlii) people  (plebs). 

volgo  (iv) commonly. 

volnero,    volnerare,    volneravi, 

volneratum  (vi) (vide  deriv.). 

volnus,   volneris,   volnerum,   n. 

(vii) wound  (ictus). 

volo,  velle,  volui  (ii) wish  (cupio,  opto). 

volo,  volfire,  volavl,  volatum  (x).  .fly. 

voltus,  voltus,  m.  (xx) features  (aspectus). 

voluntas,    voluntatis,    volunta- 

tum,   /.    (xi) (vide  deriv.). 

vox,  vocis,  vocum,  /.  (xxii) voice  {et  verbum). 


—«■ -sasss,"""" 

OVERDUE. 


KrfT^93^ 


YB  00296 

U.C.BERKELEY  LIBRARIES 


cDMsiiami 


361365 


UNIVERSITY  OF  CALIFORNIA  LIBRARY 


